Khám phá lễ hội Kỳ Cùng - Tả Phủ ở Lạng Sơn

Lễ hội đặc sắc

Theo ông Lưu Bá Mạc, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lạng Sơn, lễ hội Kỳ Cùng - Tả Phủ diễn ra ngày 22 và 27 tháng Giêng tại trung tâm tỉnh Lạng Sơn. Tâm điểm của lễ hội là nghi thức rước Quan Lớn Tuần Tranh - một nghi lễ trang trọng và linh thiêng, được tổ chức từ Đền Kỳ Cùng lên Đền Tả Phủ.

Dòng người trẩy hội nối dài, hòa mình trong tiếng trống hội, chiêng vang và sắc màu cờ xí rực rỡ, đi qua các tuyến phố trung tâm như Nguyễn Tri Phương - Nguyễn Du - Khai Vệ - Bắc Sơn - Minh Khai - Trần Đăng Ninh, tạo nên một không gian lễ hội đầy náo nhiệt, rộn ràng như chính nhịp đập trái tim của mảnh đất biên cương đang nô nức vào hội.

Đền Tả Phủ - nơi thờ Quan Tả Đô Đốc Hán Quận Công Thân Công Tài, vị công thần có công khai khẩn, lập phố chợ Kỳ Lừa và thúc đẩy giao thương Việt - Trung, cùng với đền Kỳ Cùng - nơi thờ thần Giao Long xưa kia, nay thờ Quan Lớn Tuần Tranh - người từng trấn giữ vùng đất này, là hai địa danh linh thiêng, ghi dấu bao trầm tích lịch sử.

Nghi thức rước kiệu không chỉ tái hiện truyền thống văn hóa lâu đời, mà còn khắc họa tinh thần "uống nước nhớ nguồn", thể hiện lòng biết ơn sâu sắc với những người có công với đất nước.

Theo truyền thuyết, khu vực đền Kỳ Cùng thờ quan lớn Tuần Tranh của nhà Trần, tuy nhiên do nhiều oan khuất ông đã tự gieo mình xuống dòng sông Kỳ Cùng tự vẫn. Sau đó một khoảng thời gian, Tả đô đốc Hán quận công Thân Công Tài được đề cử lên xứ Lạng đã minh oan cho ông Tuần Tranh, người dân từ đó lập ra đền Tả Phủ để thờ cúng. 

Cảm kích trước hành động của ông Thân Công Tài, đều đặn hằng năm, vào dịp tháng Giêng đúng Ngọ, người dân Lạng Sơn đã tổ chức lễ rước bát hương của ông Tuần Tranh từ đền Kỳ Cùng lên đền Tả Phủ để tỏ lòng biết ơn. Tên gọi lễ hội đền Kỳ Cùng - Tả Phủ ra đời từ đó. 

Liên quan đến nghi thức rước kiệu, đại diện Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lạng Sơn cho biết, vào đúng giờ Ngọ ngày 22 tháng Giêng, phần lễ rước bát hương Quan Lớn Tuần Tranh sẽ được diễn ra từ đền Kỳ Cùng lên đền Tả Phủ. Đoàn rước sẽ đi qua các con phố trung tâm, đặc biệt khi tới các ngã ba hay ngã tư đều thực hiện xoay vòng và bắn pháo hoa để thu hút sự chú ý của du khách tham gia.  

Những người được chọn để rước kiệu sẽ gọi là “Đồng nam”, người khiêng đỉnh là “Đồng tử”, họ sẽ là những thanh niên trai tráng, mặc những trang phục lộng lẫy, phù hợp với lễ hội. Ngoài ra, khi tham gia lễ hội du khách sẽ bị thu hút bởi những cô đồng xinh đẹp tượng trưng cho tín ngưỡng thờ Mẫu ngày xưa. 

Trong suốt con đường đoàn rước kiệu đi qua, những gia đình hai bên đường sẽ chuẩn bị sẵn mâm lễ trước cửa nhà với mong cầu bình an, tài lộc. Đi cùng đoàn rước kiệu sẽ có thêm cả đoàn múa lân, múa rồng đã góp phần giúp cho lễ hội thêm náo nhiệt và sôi động hơn rất nhiều. 

Nhà nhà bắc rạp, làm cơm đãi khách

Bên cạnh lễ rước kiệu từ đền Kỳ Cùng tới đền Tả Phủ, lễ hội có rất nhiều các trò chơi dân gian sẽ được tổ chức như: cờ người, chọi chim, đẩy gậy, múa sư tử, hát giao duyên… Tất cả đã tạo nên một không khí vui tươi, nhộn nhịp của một vùng phố thị ngày đầu xuân. 

Đặc biệt, lễ hội có trò đốt đầu pháo độc đáo, vô cùng sôi động như là điểm nhấn hấp dẫn của lễ hội. Theo quan niệm, nếu ai cướp được đầu pháo cả năm sẽ gặp được vận may và tài lộc trong năm mới.

“Khi tham gia lễ hội đền Kỳ Cùng - Tả Phủ, du khách không chỉ được hòa cùng không khí náo nhiệt vui tươi, mà còn có cơ hội chiêm ngưỡng một nét đẹp văn hóa độc đáo đa dạng của đồng bào dân tộc xứ Lạng”, đại diện Sở văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lạng Sơn cho hay.

Ước tính mỗi năm, dịp lễ hội đền Kỳ Cùng - Tả Phủ thu hút gần 1 triệu khách tham dự, doanh thu Lạng Sơn đạt gần 1.000 tỷ đồng. Ngoài dân địa phương, hàng vạn người khắp cả nước kéo đến, nhất là dân các tỉnh Bắc Ninh, Hưng Yên, Hà Nội…

Năm nay, ngày 27 âm lịch trùng với thứ 7 nên lượng khách thập phương kéo đến rất đông. Hàng năm, cứ vào dịp này, nhiều gia đình tại Lạng Sơn lại bắc rạp, làm cơm, đón tiếp khách về chung vui, ăn tiệc, hát mừng. “Người Lạng Sơn rất hào sảng. Dịp lễ này họ tổ chức tiệc rất to, mời bạn bè, bạn làm ăn, bà con cô bác từ khắp nơi về chung vui và chơi hội”, một du khách cho hay.

Những dịp này, do khách du lịch kéo đến Lạng Sơn rất đông nên tình trạng khách sạn, nhà nghỉ “cháy” phòng thường xuyên xảy ra. Trong bối cảnh đó, nhiều người dân tại tỉnh Lạng Sơn đã chủ động dọn dẹp nhà cửa, đón du khách tới nghỉ hoàn toàn miễn phí. 

Chị Hứa Thị Thơ (SN 1994, trú tại số 51A đường Ngô Quyền, phường Đông Kinh) cho biết gia đình chị có nhiều phòng với diện tích từ 50m2 đến 70m2 để hỗ trợ người dân, du khách tới ở miễn phí trong thời gian diễn ra lễ hội.

“Nhà của tôi có thể hỗ trợ khoảng 100 người tới ở cùng. Tôi sẵn sàng cho khách thập phương ở miễn phí”, chị Thơ nói và cho biết, tại Lạng Sơn có rất nhiều gia đình hỗ trợ miễn phí cho khách thập phương mỗi dịp diễn ra hội đền Kỳ Cùng - Tả Phủ.

Hữu Sơn