Khám phá bản sắc Việt: Tại sao người Việt ăn trầu?
Ăn trầu là một trong những mỹ tục đẹp của người Việt ta. Tuy ngày nay tục ăn trầu không còn phổ biến, nhưng những giá trị tinh thần chứa đựng trong đó vẫn còn tồn tại.
Giải mã biểu tượng văn hóa phần 9: Hình tượng hoa sen hóa quỷ có ý nghĩa gì?
Giải mã biểu tượng văn hóa phần 8: Hình tượng rắn trong tín ngưỡng người Việt
Giải mã biểu tượng văn hóa phần 7: Án oan kinh hoàng đằng sau pho tượng bí ẩn “miệng cắn thân, chân xé mình”
Tin nên đọc
Nó không chỉ là nét văn hóa đơn thuần mà còn ghi lại những dấu ấn lịch sử của một thời quá khứ đã qua của cha ông ta.
Các bạn trẻ ngày nay có thể nhìn thấy những miếng trầu cau đẹp mắt xuất hiện trong những ngày lễ lớn nhỏ của gia đình như những vật phẩm không thể thiếu. Nhưng có lẽ, sẽ không mấy ai hiểu được nguồn gốc và ý nghĩa của nó.
Nguồn gốc của tục ăn trầu
Tục ăn trầu có từ rất sớm, nhưng phải đến cuối thế kỷ XV, sách Lĩnh Nam chích quái của Trần Thế Pháp mới có ghi chép rõ ràng thành câu chuyện và mang ý nghĩa lịch sử, nhân văn sâu sắc.
Trong sự tích trầu cau, có 2 anh em sinh đôi là Tân và Lang, do một hiểu lầm với chị dâu là Lưu Liên nên người em là Lang đã bỏ đi đến một dòng suối vì sầu não, cô đơn mà biến thành phiến đá vôi. Còn người anh tên Tân đi tìm em mình nhưng không thấy, quá đau lòng nên đã gục bên phiến đá mà hóa cây cau. Còn người vợ anh không tìm thấy chồng nên cũng vào rừng tìm, rồi biến thành lá trầu không bên cây cau và phiến đá.
Cả 3 cuối cùng chết đi đã được đoàn tụ, gắn bó bên nhau mãi mãi và kết thành miếng trầu đầy tình nghĩa, dòng máu đỏ tươi được tiết ra từ miếng trầu tượng trưng cho tình gia đình muôn đời thiêng liêng bền chặt.
Trong sự tích này, tác giả muốn giải thích cho mọi người hiểu một điều,dân tộc ta đã có một đời sống văn hóa cao ngay từ thời xa xưa, đời vùa Hùng (Theo Đại Việt sử lược, vào khoảng thế kỷ VII trước Tây lịch).
Ngay từ thuở đó, xã hội Việt Nam đã có truyền thống lấy gia đình làm gốc, anh em biết thương quý nhau, trên kính dưới nhường, vợ chồng lấy nhau vì tình nghĩa, người phụ nữ luôn thủy chung son sắt với chồng... Không phải đợi đến khi phong kiến Trung Hoa sang đô hộ, giáo hóa, thì dân ta mới biết thế nào là nghĩa và hiếu lễ.
Cũng bởi sự tích Trầu cau có ý nghĩa sâu sắc như vậy, nên tục ăn trầu cau của dân ta càng được thăng hoa và trở thành mỹ tục độc đáo, mang tính đặc thù của một nền văn minh cổ Đông Nam Á.
Cho đến bây giờ, trầu cau vẫn là những thứ không thể thiếu được trong đời sống văn hóa tinh thần của người Việt hiện đại, từ mâm cơm cúng gia tiên đến những lễ lớn nhỏ như cưới xin, ma chay, lễ hội….
Cũng chính bởi tình duyên của 3 người trong sự tích Trầu cau tuy đã chết mà vẫn keo sơn, thắm thiết nên trong mọi sự gặp gỡ của người Việt Nam, miếng trầu bao giờ cũng là đầu câu chuyện, để bắt đầu một mối lương duyên.
Trong kho tàng thơ ca Việt Nam, có vô vàn những câu ca dao nói về hình ảnh trầu cau như:
"Cho anh một miếng trầu vàng
Mai sau anh trả cho nàng đôi mâm
Yêu nhau chẳng lấy được nhau
Con lợn bỏ đói, buồng cau bỏ già
Anh về cuốc đất trồng cau
Cho em trồng ké dây trầu một bên
Mai sau trăm họ lớn lên
Cau kia ra trái làm nên cửa nhà".
Cách ăn trầu của người Việt
Người Việt ăn trầu thường có một bộ dụng cụ không thể thiếu gồm: cơi đựng trầu, bình vôi, chìa vôi, ống nhổ, dao bổ cau, ống ngoáy, chìa ngoáy… có thể được làm bằng vàng, bạc hay gốm và được chạm trổ khá tinh xảo thể hiện tầng lớp giàu nghèo theo từng thời kỳ khác nhau.
Việc têm trầu đòi hỏi sự khéo léo rất cao, một miếng trầu bao gồm cau, lá trầu, thuốc xỉa và vôi, và để miếng trầu đẹp thì các gấp nếp miếng trầu đều phải vuông vắn.
Cách ăn trầu cũng có nguyên tắc và sự phân biệt rõ ràng theo thứ bậc và độ tuổi. Nếu khách là người ở tuổi trung niên, có thể nhai miếng trầu trực tiếp và tận hưởng hương vị cay, thơm của miếng trầu. Nếu là người già, sẽ cho miếng trầu tiêm vào ống ngoáy để ngoáy cho mềm và sau đó mới nhai trầu.
Tục ăn trầu đang mai một dần và có nguy cơ biến mất trong tương lai
Ngày nay, tục ăn trầu và mời trầu ít phổ biến như xưa, có chăng chỉ là lễ vật mang tính tượng trưng trong các ngày lễ.
Cô Lê Thị Hường (53 tuổi, quận Thanh Xuân, Hà Nội) chia sẻ: “Đám cưới con tôi vừa rồi cũng sắm trầu têm cánh phượng khá đẹp để mời quan khách,nhưng chỉ có vài cụ cao tuổi biết ăn thôi, cả khay trầu mua mất khá nhiều tiền xong cũng để không đó”.
| Bàn về việc phong tục ăn trầu đang ngày càng bị mai một trong văn hóa của người Việt, Phapluatplus.vn đã có cuộc trao đổi với GS.TS Ngành văn hóa Trương Quốc Bình. Ông cho rằng: “Ăn trầu là một phong tục lâu đời ở Việt Nam, nó không chỉ là văn hóa Việt đơn thuần mà còn chịu ảnh hưởng giao lưu của các nền văn hóa khác, đặc biệt là Ấn Độ. Cho đến bây giờ, tục ăn trầu ở Ấn Độ vẫn còn rất phổ biến, bên cạnh trầu truyền thống, người ta còn sản xuất trầu công nghiệp bằng cách nghiền các nguyên liệu rồi đóng hộp bán ra thị trường. Ở Việt Nam, việc ăn trầu được tạo từ những nguyên liệu chính như quả cau, lá trầu, cái mỏ và những thứ khác như thuốc lào, vôi… Tuy nhiên, việc ăn trầu chỉ còn ở những phụ nữ cao tuổi ở nông thôn và đến giờ trầu cau chủ yếu được sử dụng để làm vật phẩm tượng trưng trong các dịp tết lễ như đám cưới, chứ không để ăn hàng ngày nên chúng ngày càng bị mai một đi. Đồng thời, tục ăn trầu còn kèm theo cả tục nhuộm răng, bởi trước kia chuẩn mực đẹp còn được đo bởi hàm răng đen, nhưng xu hướng đó không còn phù hợp với thực tế hiện đại ngày nay nữa, nên đó cũng là lí do khiến tục ăn trầu không còn phổ biến.” |
