Khai thác khoáng sản trái phép ở Lâm Đồng diễn biến phức tạp do địa phương thiếu quyết liệt?

Trong 3 huyện phía Nam tỉnh Lâm Đồng, chỉ duy nhất có huyện Đạ Tẻh là có giấy phép khai thác khoáng sản cũng như có mục đích khai thác rõ ràng. Trong khi 2 huyện còn lại gồm Đạ Huoai và huyện Cát Tiên, nơi có hàng trăm ngọn núi, đồi đang bị xẻ thịt thì dường như, mạnh ai nấy xẻ, núi đồi được cào bán như mớ rau, con cá. Dư luận đang thắc mắc, liệu vai trò quản lý nhà nước của các địa phương này ở đâu khi mà tài nguyên quốc gia đang rơi vào túi của một số đầu nậu.

Nham nhở một vùng quê

Những ngày cuối tháng 7, đầu tháng 8/2020 ở nhiều địa điểm thuộc huyện Đạ Huoai (tỉnh Lâm Đồng) nhộn nhịp như những công trường khai thác đất, xe cộ ra vào tấp nập, cho dù bây giờ đang mùa mưa. Tại hàng chục ngọn đồi thuộc thị trấn Madaguôi, xã Madaguôi, xã Đạ Oai bị máy múc miệt mài móc đất, xúc lên xe ben tỏa đi khắp nơi. Nhiều quả đồi đã biến mất, còn lại chỏm nhỏ. Đất đá chảy máu vàng đỏ cả vùng.

Dọc con đường Điện Biên Phủ (đường vành đai của thị trấn Madaguôi) đất chảy tràn xuống đường. Phía khu vực đường vành đai sau chùa Khánh Hỷ, cần cuốc hối hả múc lên xe ben chở xuống huyện Tân Phú (tỉnh Đồng Nai). Thông tin từ cư dân sống gần đây, khu vực đồi này do một nhóm khai thác đất thường xuyên chở ra khỏi tỉnh Lâm Đồng.

Trong xã Madaguôi, con đường Liên xã chạy vào Đạ Tồn vừa được tráng nhựa vài năm liên tục chịu đựng những chiếc xe thùng 3 – 4 giò chở đất sét cũng đi xuống Đồng Nai. Ở đây có 3 bãi chứa đất sét của một doanh nghiệp tên Tuấn Đạt.

Theo thông tin từ UBND huyện Đạ Huoai, doanh nghiệp này mua gom đất sét trong khu vực, sau đó chở về các bãi chứa tại đây. Một phần bán cho các lò gạch, một phần bán về Đồng Nai. Con đường Liên xã Madaguôi – Đạ Tồn sau hàng chục năm hư hỏng xuống cấp, vừa được ngân sách chi tiền làm lại đã có dầu hiệu sóng trâu. Nhiều người sống hai bên con đường lo lắng, với tốc độ tàn phá này, chỉ sợ con đường sẽ hỏng khi mùa mưa chưa qua.

Tại 3 bãi chứa đất sét, hàng ngàn mét khối nằm tại đây khi có mưa lớn, thỉnh thoảng lại tràn ra khắp đường, tràn vào nhà dân sống gần đó. Hiểm họa về tai nạn giao thông cũng luôn rình rập, gây bất an cho cư dân sống hai bên con đường này.

Đi dọc Tỉnh lộ 721 đến khu vực xã Đạ Oai, cảnh tượng khai thác đất cũng sôi động không kém, đồi bị cuốc nham nhở. Thông tin từ các hộ dân, khai thác khu vực này lại là một nhóm khác ở ngoài thị trấn. Tại đầu khu vực xã, chúng tôi tiếp tục phát hiện một bãi trữ đất sét nữa với quy mô lớn.

Lạm dụng chủ trương để trục lợi

Theo thống kê từ các cơ quan quản lý, trong hàng trăm điểm khai thác đất đồi tại ba huyện phía Nam tỉnh Lâm Đồng (Đa Huoai, Đạ Tẻh, Cát Tiên) chỉ có 3 doanh nghiệp thuộc huyện Đạ Tẻh là có phép. Phần lớn còn lại đều hoạt động chui, lẩn vào các quy định của tỉnh về san gạt, cải tạo đất để trục lợi, bất chấp những di hại. Từ thực tế cho thấy, nhiều cá nhân, doanh nghiệp trên địa bàn của 3 huyện trên đã lạm dụng việc khai thác đất đá để kinh doanh kiếm lợi nhưng không tuân thủ các quy định về môi trường, khoáng sản…

Loại trừ trường hợp các hộ gia đình, cá nhân có nhu cầu chính đáng san gạt, cải tạo mặt bằng để sản xuất nông nghiệp trong phạm vi đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Cần nói rõ, theo chỉ đạo của UBND tỉnh Lâm Đồng và Sở TN&MT, các hành vi san gạt, cải tạo mặt bằng đối với đất trồng lúa, san gạt, cải tạo mặt bằng thuộc các dự án đầu tư; san gạt, cải tạo mặt bằng xây dựng nhà ở, công trình làm thay đổi hiện trạng đất thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật chuyên ngành… đều bị nghiêm cấm.

Trước đây, UBND tỉnh Lâm Đồng cũng đã cảnh báo: hoạt động san gạt, cải tạo mặt bằng để sản xuất nông nghiệp tại một số địa phương đã gây ra sạt lở đất, lấn chiếm đất, sông, suối, ao, hồ, phá vỡ cảnh quan môi trường xung quanh, gây ô nhiễm môi trường.

Đặc biệt, một số tổ chức, hộ gia đình, cá nhân lợi dụng việc san gạt, cải tạo mặt bằng để khai thác khoáng sản, sử dụng đất san gạt bán làm vật liệu san lấp... gây khó khăn cho công tác quản lý nhà nước tại địa phương và tạo dư luận không tốt trong xã hội. Tuy nhiên lợi dụng việc san gạt để mua bán tài nguyên trái phép và gây ra sạt lở, hư hỏng đường xá… các nơi chúng tôi đi tìm hiểu vẫn diễn ra công khai.

Cơ quan quản lý ở đâu?

Trước tình trạng khai thác đất ồ ạt, vào tháng 9/2019, UBND tỉnh Lâm Đồng đã có chỉ đạo các huyện thị tăng cường công tác bảo vệ môi trường đối với hoạt động san gạt, cải tạo mặt bằng để sản xuất nông nghiệp trên địa bàn tỉnh. Đồng thời, chủ tịch UBND huyện phải chịu trách nhiệm trước Chủ tịch UBND tỉnh nếu xác nhận các giải pháp bảo vệ môi trường trong san gạt, cải tạo mặt bằng trong sản xuất nông nghiệp hoặc để các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân san gạt, cải tạo mặt bằng sai quy định.

Trong phân công nhiệm vụ, UBND tỉnh giao cho UBND cấp huyện tiếp tục tuyên truyền, phổ biến pháp luật về bảo vệ môi trường khi san gạt, cải tạo mặt bằng trong sản xuất nông nghiệp. Vận động tổ chức, hộ gia đình, cá nhân bảo vệ cảnh quan môi trường. Nghiêm cấm việc san gạt, cải tạo mặt bằng để khai thác đất làm vật liệu san lấp, khai thác khoáng sản trái phép.

Đồng thời xử phạt nghiêm các hành vi gây ô nhiễm môi trường trong san gạt, hoặc lợi dụng việc san gạt, cải tạo mặt bằng để khai thác đất làm vật liệu san lấp, khai thác khoáng sản trái phép, vận chuyển đất ra khỏi khu vực san gạt khi chưa được cấp có thẩm quyền cho phép.

Phân công chặt chẽ là thế, tuy nhiên khi trao đổi với lãnh đạo một số địa phương, dường như còn thấy sự thiếu quyết liệt trong việc xử lý các trường hợp vi phạm theo chỉ đạo của UBND tỉnh.

Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Linh Hoạt, Phó Chủ tịch UBND huyện Đạ Huoai cho biết, trên địa bàn huyện Đạ Huoai, hiện tượng lén lút khai thác đất vẫn xảy ra.

“Trong 6 tháng đầu năm, tuy cơ quan chức năng đã chủ động xử lý 29 trường hợp, phạt gần 200 triệu nhưng hiện tượng này vẫn còn” ông Hoạt cho biết thêm.

Sau khi Báo Pháp luật Việt Nam có bài: “Lâm Đồng: Những ngọn núi đang dần biến mất” và bài “Có dấu hiệu buông lỏng quản lý khai thác khoáng sản ở Lâm Đồng”, ngày 11/8, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Lâm Đồng có văn bản yêu cầu UBND hai huyện Đạ Tẻh và Đạ Huoai rà soát những khu vực khai thác khoáng sản trái phép và xử lý nghiêm các cá nhân, tổ chức để xảy ra hoạt động khai thác khoáng sản trái phép. Tuy nhiên, văn bản là vậy nhưng tại các địa phương này, khoáng sản vẫn ngày ngày chảy máu, những ngọn núi được hình thành từ ngàn năm qua đang biến mất trước mắt của người dân cao nguyên Langbiang.

Báo Pháp luật Việt Nam sẽ tiếp tục thông tin.