Hùng tâm tráng chí lưu truyền ngàn năm của nhân tài đất Việt đầu tiên xuất ngoại

Tập đoàn TH và dấu ấn "xuất ngoại" của nông nghiệp Việt Nam năm 2018

TPHCM siết chặt việc “xuất ngoại” của cán bộ

Ý chí tuổi trẻ Lý

Ông Trọng là người xã Thụy Hương, huyện Từ Liêm, Hà Nội ngày nay, lúc nhỏ có tên là Lý Thân. Tương truyền lúc còn sơ sinh ông đã rất to lớn, hơn hẳn các trẻ em bình thường. Ông hay giúp đỡ mọi người, nên được nhiều kính nể.

Đặc biệt khi ông giết chết con “giải” hay ăn thịt người ở khúc sông Cái chảy qua làng, thì lại càng được mọi người hết lòng kính nể. Sự hào hiệp là anh em sinh đôi của tính tình khảng khái, cho nên khi gặp cảnh ngang trái ông thường ra tay lập tức. Những người bề trên và các vị gia trưởng, bảo ông kiêu hãn, nghĩa là vừa kiêu ngạo vừa hung hãn.

Họ chỉ thấy ở ông một kẻ bề dưới bất trị, mà không xét đến động cơ nào đã khiến ông có những hành động như thế. Khi ấy là vào cuối thời vua Hùng Vương thứ 18, sắp sửa bước sang thời Thục Phán An Dương Vương. Ở bên Trung Hoa là cuối thời Đông Chu liệt quốc, Tần Thủy Hoàng vừa thôn tính xong sáu nước, rồi xưng là Hoàng đế (năm 221 trước Công nguyên).

Lý Thân lúc ấy còn trẻ, vào làm nha môn cho một vị Lạc tướng, do một lần ra tay cứu giúp người bị nạn, đã chẳng may đánh chết đối tượng là người có bà con thân thích với quan trên. Vị Lạc tướng bắt Lý Thân khép vào tội chết, nhưng vua Hùng biết chuyện, tiếc một người trẻ tuổi có nghĩa khí, nên tha cho, chỉ còn bắt đánh đòn.

Sau trận đòn, Lý Thân càng thấm thía: “Người ta ở đời có tráng chí, hãy nên như chim loan, chim phượng bay cao chín tầng trời, bay xa ngàn vạn dặm, chứ có lẽ nào chịu quanh quẩn mãi ở đây, để cho người ta hành hạ?”. Từ đấy, ông bỏ nha môn, đi tìm các thầy giỏi để vừa học chữ, vừa học võ nghệ. Học thầy trong nước, rồi học cả thầy ở ngoài nước.

Ông chẳng quản ngại xa xôi, hễ biết ở đâu có thầy giỏi là lập tức tìm đến. Rồi đến lúc ông thành tài, chẳng những có võ nghệ cao cường mà còn làu thông cả kinh sử.

Chiến công hiển hách Lý Thân được tiến cử đến Tần Thủy Hoàng, lúc ấy là vị hoàng đế lẫy lừng, người đầu tiên thống nhất Trung Hoa. Biết tài của ông, Tần Thủy Hoàng trọng dụng rồi về sau cho thăng đến chức Tư lệ hiệu úy, một quan chức lớn trong quân ngũ. Lúc bấy giờ, tuy nhà Tần thôn tính xong các nước, nhưng ở biên giới phía Bắc, vẫn bị người Hung Nô thường xuyên quấy nhiễu.

Hung Nô tuy quân ít nhưng kỵ binh của họ rất thiện chiến, khiến cho quân Tần phải nhiều phen khốn đốn. Tần Thủy Hoàng bèn phái Lý Thân đến trấn giữ đất Lâm Thao (thuộc tỉnh Cam Túc ngày nay). Lý Thân một mặt cho canh phòng nghiêm ngặt, mặt khác lại tổ chức nhiều đợt phản công, đánh bao vây, khiến cho người Hung Nô sau mấy lần thất bại, đành phải từ bỏ ý đồ xâm lấn.

Về sau, hễ họ trông thấy Lý Thân ở đâu là lập tức quay ngựa chạy, không còn dám chống cự nữa. Cả một vùng biên giới được bình yên, khiến cho vua Tần vui mừng cất xong gánh nặng. Tần Thủy Hoàng rất quý trọng ông, phong cho là Phụ Tín hầu rồi gả công chúa cho ông. Đối với môt người ngoại tộc, vừa được phong chức lớn, lại vừa được nhận là giai tế như vậy, quả là rất hiếm hoi.

Tuy nhiên, mặc dù được trọng thị và tin dùng, Lý Thân vẫn cảm thấy lạc lõng, bơ vơ ở nơi đất khách quê người. Ông gửi lòng mình theo những áng mây trôi mãi về phương Nam, ở đó là quê hương, có cha mẹ, anh em và đồng bào của ông đang sinh sống. Mặc dù ngày trẻ, do phẫn chí mà ra đi, nhưng tuổi tác càng cao, ông lại càng thấm thía nỗi buồn xa xứ.

Có điều đang mắc việc quân trọng đại, làm sao ông có thể trở về quê hương được? Ông rất biết Tần Thủy Hoàng, dù trọng thị và tín dùng như thế nào thì vẫn chém đầu ngay nếu ông tự tiện rời bỏ nhiệm sở. Thế nên đành phải chờ đến lúc mình tuổi cao sức yếu.

Ông dâng sớ cáo lão lên Tần Thủy Hoàng khi thấy mình không còn đảm đương nổi việc quân, cũng xin cho trở lại quê hương. Tần Thủy Hoàng cho lời tâu ấy là thực, bèn chuẩn y, lại ban cho ông xe ngựa và tặng vật để vượt hàng vạn dặm đường dài, trở về cố quốc.

Để vẫn tiếp tục giữ cho quân Hung Nô khỏi vào xâm lấn, Tần Thủy Hoàng sai lấy đồng đúc tượng ông thật lớn, đặt trước cửa Tư Mã ở Hàng Dương, Kinh đô của nhà Tần. Lúc bấy giờ, bụng tượng khoét rỗng, chứa được hàng chục người. Vua Tần sai mấy người lính thay nhau vào đấy, thỉnh thoảng lại làm cho tượng cử động chân tay, đầu óc, hoặc đi lại được.

Quân Hung Nô ở xa trong thấy, tưởng là Lý Hiệu Úy còn sống, nên không dám đến xâm phạm. Thay vì gọi tên bức tượng là Lý Thân, Tần Thủy Hoàng cho gọi đó là Lý Ông Trọng. Xem thế đủ biết, Tần Thủy Hoàng đã nể trọng ông đến mức nào.

Lưu danh sử sách

Các triều đại phong kiến trước đây đều có sắc phong tặng ông. Thời Trần trùng hưng đặt các mỹ hiệu "Anh Liệt", "Dũng Mãnh" để gọi ông... Tại đền Chèm hiện nay, theo lời kể của dân làng thì đền có niên đại cách đây hơn 2.000 năm. Song hiện trong đền chỉ lưu giữ được nhiều hình chạm khắc gỗ phong cách thế kỷ 18, có hai pho tượng vợ chồng Lý Thân bằng gỗ sơn son thếp vàng tạc năm 1888. Hàng ngàn năm nay, đền Chèm vẫn ngự sát bên bờ sông Hồng nặng phù sa.

Đền được xây dựng theo lối kiến trúc nội công ngoại quốc, chắc chắn và công phu. Bên trong các cột, mái được chạm trổ tinh vi; bên ngoài có tam quan, bốn cột đồng trụ cổ kính. Gian trong cùng của ngôi đình có hai bức tượng: Tượng Thượng Đẳng Thiên Vương và bức tượng công chúa nước Tần - Hoàng phi Bạch Tỉnh Cung. Làng Chèm nằm cạnh sông Hồng (cách cầu Chương Dương chừng 12 km), nên thường xuyên bị lũ lụt đe dọa.

Vào năm 1902, đền được kiệu lên cao thêm 2,4m chỉ bằng các dụng cụ của nhà nông như: đinh bừa, quang gánh... Công việc diễn ra trong vòng 1 năm trời và kết quả cực kỳ mỹ mãn. Cả một ngôi đình nặng hàng trăm tấn toàn bằng gỗ quý với những cột kèo phức tạp được "kiệu" lên cao ngang với mặt đê sông Hồng. Hội Chèm diễn ra từ ngày 14 đến ngày 16/5 Âm lịch, trong đó ngày 15 là ngày hội chính. Các nghi thức quan trọng của lễ hội đều được tổ chức tại đền Chèm.

Đáng xem nhất là lễ rước nước sáng ngày 15, có ba con thuyền rồng của ba làng bơi ra giữa sông Hồng múc nước sông đổ vào chĩnh rồi biểu diễn quay thuyền ba vòng trước khi bơi vào bờ. Sau đó là đám rước nước vào đền.

Đám rước cũng có nhiêu nghi thức cổ truyền đáng để các nhà văn hoá học và dân tộc học quan tâm nghiên cứu. Tại hội này còn có cuộc thi thả chim bồ câu, các đàn chim bồ câu được thả cho bay lên trời, thường là cao tới vài ngàn mét và nếu đạt được những quy định thì sẽ được giải.