Hợp nhất Đoàn luật sư: Văn phòng đại diện cần hành lang pháp lý rõ ràng
Việc sáp nhập các tỉnh, thành trên cả nước đang đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với việc tổ chức hoạt động của Đoàn luật sư tại các địa phương. Tuy nhiên, hành lang pháp lý cho mô hình Văn phòng đại diện Đoàn luật sư đến nay vẫn còn bỏ ngỏ, gây khó khăn cho công tác quản lý thực tiễn.
Khoảng trống pháp luật sau hợp nhất địa phương
Hiện nay, pháp luật cho phép các tổ chức hành nghề luật sư được thành lập Chi nhánh, Văn phòng giao dịch. Thế nhưng, Luật Luật sư lại chưa ghi nhận việc Đoàn luật sư, một tổ chức xã hội - nghề nghiệp thực hiện chức năng quản lý đội ngũ luật sư tại địa phương được thành lập Văn phòng đại diện.
Thực tiễn từ Đề án hợp nhất Đoàn Luật sư TP. Cần Thơ, Hậu Giang, Sóc Trăng cho thấy, phương án tổ chức Đoàn Luật sư TP. Cần Thơ có trụ sở chính tại Cần Thơ, cùng 2 Văn phòng đại diện đặt tại Sóc Trăng và Hậu Giang là hợp lý, đáp ứng yêu cầu quản lý địa phương sau sáp nhập. Tuy nhiên, mô hình này hiện chưa được bất kỳ văn bản pháp luật nào thừa nhận.
Theo Điều 60 Luật Luật sư năm 2006 (sửa đổi, bổ sung 2012, 2015) và Điều 17 Điều lệ Liên đoàn Luật sư Việt Nam (ban hành kèm theo Quyết định số 856/QĐ-TTg năm 2022), Đoàn luật sư là tổ chức xã hội - nghề nghiệp, có tư cách pháp nhân, có con dấu, tài khoản và trụ sở riêng.
Riêng về mô hình Chi nhánh, Điều lệ Liên đoàn quy định chỉ các Đoàn luật sư có từ 1.000 thành viên trở lên mới được thành lập Chi nhánh nhằm hỗ trợ Ban Chủ nhiệm trong công tác quản lý, điều hành.
Thực tế, cả nước hiện chỉ có ba Đoàn luật sư đáp ứng điều kiện này (Hà Nội, TP.Hồ Chí Minh, Đồng Nai). Phần lớn các Đoàn luật sư còn lại đều dưới 500 thành viên, không đủ điều kiện lập Chi nhánh.
Đề xuất ghi nhận mô hình Văn phòng đại diện
Để đáp ứng yêu cầu thực tiễn sau sáp nhập địa giới hành chính, nhiều ý kiến cho rằng cần chính thức ghi nhận mô hình Văn phòng đại diện Đoàn luật sư trong hệ thống pháp luật. Đây là bộ phận trực thuộc Đoàn luật sư, thực hiện một số nhiệm vụ hỗ trợ Ban Chủ nhiệm, không phải là tổ chức hành nghề độc lập.
Các nhiệm vụ cơ bản của Văn phòng đại diện bao gồm: (1) Hỗ trợ Ban Chủ nhiệm điều hành, quản lý hoạt động; (2) Thực hiện công tác tổ chức, hành chính, tài chính; (3) Đại diện Đoàn luật sư trong các quan hệ công tác theo ủy quyền; (4) Thực hiện các nhiệm vụ khác theo phân công của Ban Chủ nhiệm.
Việc thành lập Văn phòng đại diện cần có ý kiến chấp thuận của UBND cấp tỉnh nhằm bảo đảm công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động luật sư trên địa bàn.
Vướng mắc về con dấu và thẩm quyền ký văn bản
Một bất cập từ thực tiễn phát sinh là việc sử dụng con dấu trong các trường hợp cử luật sư tham gia tố tụng theo yêu cầu đột xuất (bào chữa chỉ định). Nếu phải chuyển văn bản về trụ sở chính để đóng dấu sẽ gây mất thời gian, phát sinh chi phí không cần thiết.
Do đó, tương tự quy định tại Điều 43 Luật Doanh nghiệp 2020, cần cho phép Văn phòng đại diện Đoàn luật sư được sử dụng con dấu riêng. Tuy nhiên, cần quy định rõ phạm vi sử dụng: chỉ áp dụng cho văn bản cử luật sư tham gia tố tụng (bào chữa chỉ định), không sử dụng đối với các văn bản khác.
Quy định này sẽ giúp Văn phòng đại diện thực sự trở thành “cánh tay nối dài” hợp pháp của Đoàn luật sư, góp phần tháo gỡ những bất cập trong tổ chức hoạt động, nhất là trong bối cảnh các địa phương thực hiện sáp nhập.
