Ông Đỗ Quốc Văn nhận định, hiện không có giáo dục về liêm chính nên sự “tha hóa về liêm chính” chính là nguyên nhân để “xã hội hóa” hành vi hối lộ, khiến hối lộ không còn là việc nhạy cảm. “Khi liêm chính suy giảm thì ai cũng sẵn sàng hối lộ để đạt được mục đích cá nhân” - chuyên gia này nhận xét.
Đó là kiến nghị đưa ra tại Hội thảo do Viện Chính sách công và pháp luật với sự hỗ trợ của Tổ chức Hướng tới minh bạch tổ chức sáng qua (28/6).
 |
| Ảnh minh họa. |
Kê khai tài sản kiểu “trống giong cờ mở”
Theo ông Đỗ Quốc Văn - Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Thanh tra Chính phủ), từ thực tiễn thi hành Luật PCTN có thể thấy cơ chế kiểm soát tài sản, thu nhập của những người có chức vụ, quyền hạn hiện rất yếu; việc kê khai tài sản, thu nhập được thực hiện một cách tràn lan, hình thức theo kiểu “trống giong cờ mở” mà không có sự lựa chọn; pháp luật chưa xử lý được tình huống tài sản tăng thêm mà không giải trình rõ nguồn gốc.
Hiện tượng cán bộ, công chức nhũng nhiễu, gây khó khăn cho nhân dân trong thực hiện nhiệm vụ là phổ biến, nhất là tại cấp cơ sở. Tham nhũng vặt diễn ra tràn lan, phổ biến, trong mọi hoàn cảnh. Theo đó, các hành vi đưa và nhận hối lộ hầu như không loại trừ đối với người dân nào...
Ông Đỗ Quốc Văn nhận định, hiện không có giáo dục về liêm chính nên sự “tha hóa về liêm chính” chính là nguyên nhân để “xã hội hóa” hành vi hối lộ, khiến hối lộ không còn là việc nhạy cảm.
“Khi liêm chính suy giảm thì ai cũng sẵn sàng hối lộ để đạt được mục đích cá nhân” - chuyên gia này nhận xét. Trong tình trạng đó, công tác phát hiện, xử lý các vụ việc, vụ án tham nhũng còn hạn chế. Hiệu quả phát hiện tham nhũng qua thanh tra, kiểm tra, kiểm toán còn thấp.
Các vụ việc, vụ án tham nhũng được phát hiện, xử lý chủ yếu ở cấp cơ sở và chủ yếu là đối tượng trực tiếp thực hiện; số vụ việc, vụ án có quy mô lớn được phát hiện, xử lý còn ít.
Việc xử lý các vụ án tham nhũng thường bị kéo dài, tội phạm tham nhũng được cho hưởng án treo còn chiếm tỷ lệ cao, tài sản bị tham nhũng, gây thiệt hại do tham nhũng được thu hồi và bồi thường còn rất hạn chế.
Tham nhũng “trốn” được nhờ… Luật
Những tồn tại, hạn chế của việc thực hiện Luật PCTN được khẳng định xuất phát từ chính những bất cập của Luật PCTN như việc xử lý hành chính hành vi tham nhũng còn là khoảng trống rất lớn và hầu như chưa được thực hiện.
Cùng với đó, Luật cũng chưa quy định rõ về tài sản tăng thêm không rõ nguồn gốc và phương thức xử lý đối với những tài sản này nên thiếu các biện pháp hữu hiệu nhằm truy nguyên nguồn gốc tài sản.
Pháp luật cũng thiếu quy định rõ thu hồi tài sản tham nhũng ở trong nước và có yếu tố nước ngoài; chưa quy định rõ các trường hợp thu hồi tài sản tham nhũng trước và sau khi có bản án có hiệu lực pháp luật;…
Do đó, hầu hết những người được hỏi qua các khảo sát phục vụ cho việc tổng kết Luật PCTN đều cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện mô hình tổ chức PCTN; thay đổi chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của các đơn vị chuyên trách PCTN…
Có đến 87,3% người dân được hỏi đề nghị sửa đổi căn bản các quy định về kê khai tài sản, thu nhập theo hướng “thà ít mà tốt”, đồng thời áp dụng nhiều biện pháp để minh bạch hóa tài sản.
Theo đề xuất của Tổ chức Hướng tới minh bạch, sửa đổi Luật PCTN cần củng cố, nâng cao hiệu quả của các quy định về phòng ngừa tham nhũng.
Đồng thời, có thể nghiên cứu, cân nhắc và đưa vào Luật cơ chế dân sự trong xử lý tài sản tham nhũng để thu hồi tài sản tham nhũng trước khi xét xử để tránh tẩu tán và thất thoát tài sản trong những vụ án tham nhũng…
| Số liệu công bố tại Hội thảo cho biết, chỉ tính riêng 5 năm (2007-2012), cả nước có 678 người đứng đầu và cấp phó của người đứng đầu bị xử lý do thiếu trách nhiệm để xảy ra tham nhũng, trong đó xử lý hình sự 101 trường hợp, xử lý kỷ luật 577 trường hợp. Để xây dựng dự thảo Báo cáo khảo sát 10 năm thi hành Luật PCTN (được tổ chức ngày 24/3/2016), đại diện Công ty Tư vấn Monaco đã khảo sát 1.098 người thuộc 3 nhóm đối tượng (cán bộ công chức, cán bộ doanh nghiệp, người dân) trên cả nước. Theo đó, tham nhũng càng ngày càng được nhiều người đánh giá là “phổ biến” và “rất phổ biến”; các nhóm đối tượng được khảo sát đều bình chọn tham nhũng là 1 trong 3 vấn đề nghiêm trọng nhất hiện nay. Đặc biệt, cán bộ, công chức xếp tham nhũng là vấn đề số 1 trong các vấn đề kinh tế, xã hội, môi trường. Tham nhũng ngày càng tinh vi phức tạp; tỷ lệ người dân trả chi phí ngoài quy định và các nhóm xã hội quan tâm đến tham nhũng là không đổi trong 10 năm gần đây; đa số những người được hỏi đều đánh giá tham nhũng không giảm trong 10 năm qua, việc thi hành biện pháp phòng ngừa tham nhũng hiệu quả còn hạn chế, nhất là các biện pháp tác động đến cá nhân. |
