Hàng vạn người đổ về chợ “mua may, bán rủi” Viềng Xuân- Phủ Dầy

Địa phương này là vùng đất giàu truyền thống văn hiến và anh hùng, nơi kết tinh những giá trị văn hóa đặc sắc của một trong những vùng đất thuộc quê hương Thiên Bản xưa.

Lễ hội chợ Viềng xuân - Phủ Dầy 2026 là sự kiện văn hóa, dấu mốc thể hiện sự tiếp nối trong hành trình gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa tâm linh lâu đời của quê hương.

Đây vừa là niềm tự hào, vừa đặt ra trách nhiệm trong bảo tồn và nâng tầm giá trị truyền thống trong giai đoạn mới.

Ông Trần Minh Hoan, Bí thư xã Vụ Bản nhấn mạnh, việc nâng tầm chợ Viềng Xuân thành lễ hội không chỉ đáp ứng nhu cầu thực tiễn trong công tác tổ chức, quản lý mà còn thể hiện quyết tâm gìn giữ, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc của quê hương.

Năm nay, chợ Viềng xuân chính thức được nâng tầm thành lễ hội nhằm duy trì nét đẹp vốn có của chợ xưa, chủ động gìn giữ kế thừa và phát huy những giá trị truyền thống đặc sắc của phiên chợ độc đáo cũng như sự linh thiêng của không gian tín ngưỡng Phủ Dầy.

Đến chợ Viềng xuân - Phủ Dầy, ngoài tham gia các nghi lễ tâm linh, hoạt động văn hóa, văn nghệ, người dân và du khách còn được tham gia phiên chợ "mua may bán rủi".

Chợ Viềng bày bán nhiều mặt hàng từ cây giống, nông cụ, đồ gia dụng, những món đồ cũ đã qua tay bao người... Theo quan niệm của dân gian, đến chợ Viềng để mua may bán rủi, cầu mong cho năm mới quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi, cuộc sống ấm no hạnh phúc.

Năm 2026, để đáp ứng yêu cầu thực tiễn và nhu cầu của du khách thập phương, năm nay chợ Viềng Xuân chính thức được nâng tầm thành Lễ hội, tổ chức từ chiều tối ngày mùng 6 đến sáng ngày mùng 8 tháng Giêng.

Theo Ban Tổ chức, lượng khách tham dự trong đêm khai hội lên tới tới lượng du khách khoảng 8 vạn người.

Quần thể di tích Phủ Dầy vừa là trung tâm của tín ngưỡng thờ Mẫu Liễu Hạnh, vừa là nơi thường xuyên diễn ra các hoạt động phục vụ nghi lễ Chầu văn tiêu biểu.

Phủ Dầy thờ bà chúa Liễu Hạnh, một trong Tứ Bất Tử của tín ngưỡng dân gian Việt Nam (Thánh Tản Viên, Thánh Gióng, Chử Đồng Tử, bà chúa Liễu Hạnh).

Phủ Dầy có ba công trình kiến trúc chính liên quan chặt chẽ tới mẫu Liễu Hạnh là phủ Tiên Hương (phủ chính), phủ Vân Cát và lăng bà Chúa Liễu. Ngoài ra, còn có một di sản văn hóa phi vật thể độc đáo luôn hiện hữu nơi đây là Hầu bóng và hát Chầu văn.

Phủ Tiên Hương được xây dựng trong một khuôn viên rộng gần 7.500m2, mặt quay hướng Tây Nam. Trên mặt bằng tổng thể, công trình gồm 19 toà với 81 gian lớn nhỏ, cao thấp khác nhau được bố trí đăng đối, hài hòa tạo thành bình đồ kiến trúc kiểu “Nội trùng thềm, ngoại chữ quốc”.

Nhìn từ bên ngoài vào, đầu tiên là một giếng tròn mang ý nghĩa “Tụ thủy để tụ phúc”, tiếp đến là 3 tòa phương đình, hồ bán nguyệt và công trình chính. Hai bên công trình chính là 2 giải vũ chạy suốt nối liền lầu Cô, lầu Cậu với nhà bia, nhà khách.

Công trình chính có bốn cung thờ gồm: đệ nhất, đệ nhị, đệ tam, đệ tứ. Các cung thờ đều có bộ khung được lắp dựng bằng gỗ lim, thiết kế theo lối trùng thiềm điệp ốc, tạo cho không gian nơi thờ tự rộng phía ngoài và sâu hút phía trong.

Trong số 4 cung thờ cung đệ tứ là hạng mục công trình có giá trị nghệ thuật cao nhất. Tại đây, trên hệ thống vì kèo, xà ngang, xà dọc, ván bưng các cấu kiện kiến trúc được các nghệ nhân gia công, chạm khắc rất công phu, tỉ mỉ với nhiều đề tài, họa tiết sinh động như: tứ linh, tứ quý, cá hóa long, bánh xe pháp luân, cặp tiền “ngũ phúc”, dơi ngậm chữ “thọ”, nghê chầu, lưỡng đào, sen quy... mang giá trị nghệ thuật thời Nguyễn, thế kỷ XIX - XX.

Phủ Vân Cát nằm cách Phủ Tiên Hương khoảng 1km về hướng Đông, được xây dựng trên một khu đất rộng gần 3.600m2, mặt quay về hướng Tây Bắc.

Công trình gồm 7 tòa với 30 gian lớn nhỏ cũng được thiết kế tương tự phủ Thiên Hương theo kiểu “Nội trùng thềm, ngoại chữ quốc”.

Trên mặt bằng tổng thể, nhìn từ ngoài vào, đầu tiên là hồ bán nguyệt, giữa hồ là tòa thủy đình 3 gian được lắp dựng hoàn toàn bằng gỗ lim. Tiếp đến là hệ thống nghi môn (ngũ môn) thiết kế theo kiểu chồng diêm 3 tầng, 5 gác lâu và công trình chính.

Công trình chính cũng được thiết kế gồm 4 cung: đệ nhất, đệ nhị, đệ tam, đệ tứ. Phần giá trị về mặt kiến trúc nghệ thuật được thể hiện rõ nét nhất trên các cấu kiện kiến trúc gỗ của cung đệ tứ.

Tại đây, các nghệ nhân đã dồn toàn bộ tài trí, công sức chạm khắc nên những tác phẩm nghệ thuật hết sức phong phú, đa dạng với các họa tiết long hóa, rồng chầu phượng múa đan xen là bầy ly vui đùa cùng những chú rùa ẩn hiện dưới ao sen... mang phong cách kiến trúc nghệ thuật thời Hậu Lê, thế kỷ XVII - XVIII.

Lăng Mẫu Liễu Hạnh được xây dựng vào năm 1938, trên một khu đất cao có diện tích rộng 1647m2. Lăng xây hoàn toàn bằng chất liệu đá xanh, gồm nhiều vòng tường hình vuông.

Chính giữa các vòng tường đều có cửa được cấu tạo bởi 2 cột trụ, phía trên đỉnh trụ có đặt một bông sen đá màu hồng. Giữa lăng là ngôi mộ khối bát giác, mỗi cạnh rộng 1,3m. Tổng thể công trình lăng có 60 trụ tương ứng với 60 búp sen trông xa như một hồ sen cạn.

Phủ Dầy là nơi hội tụ những giá trị văn hoá phi vật thể đặc sắc, trong đó “Lễ hội Phủ Dầy”, “Nghi lễ Chầu văn của người Việt” được Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục di sản văn hoá phi vật thể quốc gia.

Đặc biệt “Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt” đã được UNESCO ghi danh trong Danh sách di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại.

Trong số nhiều ngày lễ diễn ra trong năm, Lễ hội Phủ Dầy tổ chức từ ngày mồng 3 đến ngày mồng 8 tháng 3 âm lịch được coi là kỳ lễ quan trọng nhất. Trải qua nhiều thế hệ, các giá trị truyền thống tại đây đã được bồi đắp, kết tinh, hội tụ và lan tỏa rộng khắp các vùng miền trên cả nước, trở thành điểm đến hấp dẫn về du lịch tâm linh đối với cả du khách trong nước và quốc tế.

Lễ hội dự kiến diễn ra nhiều hoạt động văn hóa truyền thống đặc sắc như: Liên hoan nghệ thuật hát chầu văn, nhằm tôn vinh nghệ thuật diễn xướng dân gian đặc trưng của tín ngưỡng thờ Mẫu; Lễ rước Mẫu thỉnh kinh từ Phủ Vân Cát đến chùa Linh Sơn Tự, tái hiện hành trình tâm linh của Mẫu Liễu Hạnh; Lễ rước đuốc tại Phủ Tiên Hương.

Ngoài ra, còn có các trò chơi dân gian truyền thống như thi đấu cờ người, xếp chữ, kéo hoa trượng hội, múa lân, múa rồng hay hội hoa trượng, nơi diễn ra các màn biểu diễn võ thuật và thể thao dân gian đầy hấp dẫn.

Sau hợp nhất tỉnh, Ninh Bình sở hữu hơn 700 lễ hội truyền thống gắn với lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng của cộng đồng dân cư, đồng thời là điểm đến du lịch tâm linh quan trọng của cả nước.

Để đảm bảo các lễ hội được tổ chức an toàn, chu đáo, trang trọng, tiết kiệm, UBND tỉnh Ninh Bình đã ban hành các văn bản như: Văn bản số 411/VPUBND-VP6 ngày 21/1/2026, Văn bản số 873/UBND-VP6 ngày 10/2/2026 về việc tăng cường công tác quản lý và tổ chức lễ hội trên địa bàn tỉnh năm 2026.

Trong đó nhấn mạnh yêu cầu phát huy giá trị văn hóa truyền thống gắn với xây dựng môi trường lễ hội văn minh, an toàn, lành mạnh, phù hợp với tình hình thực tiễn và mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Việc quản lý, tổ chức tốt lễ hội không chỉ góp phần gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống lâu đời mà còn góp phần xây dựng hình ảnh Ninh Bình là điểm đến hấp dẫn, thân thiện, mến khách, giàu tiềm năng phát triển du lịch và công nghiệp văn hóa.