Hà Nội ơi, một trái tim hồng

Có một Hà Nội phủ mình trong trầm tích thời gian

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã căn dặn: “Cả nước nhìn về Thủ đô ta. Thế giới trông vào Thủ đô ta. Tất cả chúng ta phải ra sức giữ gìn trật tự, an ninh, làm cho Thủ đô ta thành một Thủ đô bình yên, tươi đẹp, mạnh khỏe cả về vật chất và tinh thần”.

Thủ đô Hà Nội là mảnh đất hội tụ đầy đủ các lớp trầm tích lịch sử, văn hóa và trí tuệ dân tộc kéo dài suốt hơn một thiên niên kỷ. Thời vua Lý Thái Tổ ban Chiếu dời đô từ Hoa Lư ra Đại La và đổi tên thành Thăng Long, mở đầu cho hành trình hơn một nghìn năm lịch sử của Thủ đô. Từ đó đến nay, Hà Nội trải qua nhiều tên gọi như Đông Đô, Đông Quan, Đông Kinh, Kẻ Chợ…, nhưng xuyên suốt vẫn giữ vai trò trung tâm chính trị, văn hóa, giáo dục của quốc gia.

Dấu ấn “văn hiến” của Hà Nội trước hết thể hiện ở truyền thống hiếu học và tôn sư trọng đạo. Như Văn Miếu – Quốc Tử Giám được xây dựng dưới triều Lý, trở thành trường đại học đầu tiên của Việt Nam. Tại đây hiện còn 82 bia tiến sĩ, khắc tên 1.304 vị tiến sĩ đỗ đạt trong các khoa thi từ năm 1442 đến 1779 dưới các triều Lê – Mạc.

Hà Nội cũng là nơi kết tinh các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể đặc sắc. Theo thống kê, Thủ đô hiện có hơn 5.900 di tích lịch sử – văn hóa, chiếm số lượng lớn nhất cả nước; trong đó có một di sản văn hóa thế giới (Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long được UNESCO công nhận năm 2010), khoảng 21 đến 22 di tích quốc gia đặc biệt và hàng nghìn di tích cấp quốc gia, cấp thành phố.

Song song với di sản vật thể, Hà Nội còn là cái nôi của nhiều di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu. Đơn cử như ca trù, một loại hình nghệ thuật bác học từng gắn với không gian sinh hoạt của trí thức Thăng Long, được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp năm 2009. Bên cạnh đó là các lễ hội truyền thống như hội Gióng (được công nhận Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại năm 2010), lễ hội chùa Hương, hội Cổ Loa..., phản ánh đời sống tâm linh phong phú và tinh thần cộng đồng bền chặt của người Hà Nội.

Hòa nhịp đập với kỷ nguyên vươn mình của dân tộc

Trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, Hà Nội bước vào giai đoạn phát triển mới với khát vọng trở thành Thủ đô “văn hiến – văn minh – hiện đại”. Thành phố không ngừng mở rộng không gian đô thị, đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng chính quyền số và kinh tế tri thức, đồng thời giữ gìn những giá trị nghìn năm lịch sử. Những tuyến metro, khu đô thị thông minh, trung tâm đổi mới sáng tạo đang hình thành song hành với các di tích lịch sử - văn hóa.

Nhằm tạo động lực mạnh mẽ cho sự phát triển bền vững của Thủ đô Hà Nội, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng, mang tính định hướng lâu dài. Bước vào giai đoạn cuối năm 2025, thông tin từ Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam cho biết, trong tháng 11, tổng số khách quốc tế đến Việt Nam đạt trên 19,1 triệu lượt, tăng 20,9% so với cùng kỳ năm 2024. Đây là mức cao kỷ lục từ trước đến nay, vượt qua mốc 18 triệu lượt khách của cả năm 2019 thời điểm trước dịch Covid-19.

Trao đổi với phóng viên Báo Pháp luật Việt Nam, Tiến sĩ Nguyễn Thị Hiệp – Chuyên gia di sản của Cơ quan Hợp tác Kỹ thuật quốc tế - Expertise France (Bộ Ngoại giao Pháp) cho rằng, Hà Nội sở hữu tiềm năng đặc biệt để phát triển các trải nghiệm du lịch văn hóa chiều sâu, nếu được đầu tư bài bản và đúng hướng, trong đó công nghệ số đóng vai trò then chốt. Theo bà, trước hết cần đẩy mạnh nghiên cứu khoa học nhằm nhận diện chính xác giá trị của từng di tích, từng không gian văn hóa trong tổng thể đô thị lịch sử Thăng Long – Hà Nội. Mỗi ngôi đền, ngôi chùa không chỉ là công trình kiến trúc mà còn là nơi lưu giữ ký ức cộng đồng và lịch sử đô thị; vì vậy, khi đưa vào khai thác du lịch, các giá trị này phải được diễn giải khoa học, sinh động và dễ tiếp cận.

Cùng với đó, việc gắn kết đào tạo đại học với công tác bảo tồn là hướng đi bền vững, thông qua việc tạo điều kiện cho sinh viên tham gia khảo sát, sưu tầm tư liệu, xây dựng sản phẩm du lịch, từ đó nuôi dưỡng tình yêu di sản và hình thành đội ngũ chuyên gia kế cận. Bà cũng nhấn mạnh vai trò của cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, giới chuyên gia và cộng đồng địa phương, bởi khi người dân được tham gia và hưởng lợi trực tiếp từ di sản, họ sẽ trở thành chủ thể tích cực trong việc gìn giữ các giá trị văn hóa lâu dài. Đặc biệt, mọi hoạt động du lịch cần song hành với bảo tồn, có đánh giá tác động và phân bổ dòng khách hợp lý để tránh gây quá tải cho di tích và môi trường sống xung quanh.

Về giải pháp cụ thể, Tiến sĩ Nguyễn Thị Hiệp đề xuất đẩy mạnh số hóa di sản và xây dựng các nền tảng tra cứu, trải nghiệm thông minh, tiêu biểu như ứng dụng di động Hanoi Heritage (H-Heritage) và hệ thống bản đồ tương tác. Đây là mô hình còn mới mẻ tại Việt Nam và hiếm gặp trên thế giới, cho phép du khách tiếp cận thông tin khoa học, đa ngôn ngữ theo các chủ đề đặc trưng của văn hóa Việt Nam ngay tại điểm đến. Bên cạnh đó, Hà Nội có thể phát triển các sản phẩm du lịch theo mùa lễ hội, làng nghề, câu chuyện đô thị hoặc nhân vật lịch sử, kết hợp âm thanh, hình ảnh, trải nghiệm tại chỗ với công nghệ trí tuệ nhân tạo, giúp du khách “đồng hành cùng di sản” trong dòng chảy lịch sử sống động.

Các sản phẩm này cần được thiết kế linh hoạt cho nhiều nhóm đối tượng khác nhau từ khách du lịch đại chúng, người nghiên cứu chuyên sâu đến học sinh, sinh viên, qua đó bảo đảm việc truyền tải đầy đủ giá trị di sản, đồng thời cung cấp nguồn tư liệu học thuật tin cậy cho nghiên cứu và giáo dục.