Góc nhìn đa chiều về chất Ethylene Oxide

Thu hồi sản phẩm mặt nạ trắng da Laboratoire phân phối bởi Công ty cổ phần thương mại và dịch vụ Sagen

Bộ Công thương thu hồi sản phẩm phô mai nhập khẩu từ Pháp

Mới đây, Cơ quan An toàn Thực phẩm Ireland (FSAI) ra thông báo thu hồi một số lô sản phẩm mì và miến ăn liền của công ty Acecook Việt Nam có chứa chất Ethylene Oxide. Tiếp theo sau sự việc, Văn phòng SPS Việt Nam gửi công văn đến Cục An toàn thực phẩm – Bộ Y Tế, Vụ Khoa học và Công nghệ - Bộ Công Thương, cùng công ty Acecook Việt Nam để yêu cầu kiểm tra, xác minh và có biện pháp khắc phục sự việc.

Sự việc cảnh báo và thu hồi các sản phẩm mì ăn liền sản xuất tại một số quốc gia Châu Á có chứa Ethylene Oxide đã diễn ra tại Châu Âu từ giữa tháng 8/2021, trong đó có Hàn Quốc, Trung Quốc, Việt Nam. Điều đáng nói, theo RASFF - Hệ thống cảnh báo nhanh về thực phẩm và thức ăn (RASFF - Rapid Alert System for Food and Feed) của EU, việc cảnh báo được đưa ra và được thông báo là do phát hiện 2-Chlorethanol (2-CE). Tuy nhiên, một số quốc gia lại thông báo thu hồi vì Ethylene Oxide (EO). Điều này phải hiểu sao cho đúng?

Trả lời về vấn đề này, bác sĩ Trần Văn Phúc - Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn Hà Nội cho biết: Có thể nhiều người không để ý tới EO, nhưng nó được sử dụng khá rộng rãi trong khử trùng, như khử trùng thực phẩm, dệt may, thuốc và thiết bị phẫu thuật. Ngay như chiếc khẩu trang chúng ta sử dụng hàng ngày, ngay bao bì bên ngoài, có thể đọc được dòng chữ khử trùng bằng Ethylene Oxide.Thuốc trừ sâu cũng chứa EO, nhưng EO không nghĩa là thuốc trừ sâu.

EO là hợp chất hữu cơ có công thức phân tử C2H4O, trong đó nguyên tử O liên kết với cả hai nguyên tử C nên khá linh động. Sau khi tiếp xúc với thực phẩm, EO tự do dễ dàng tạo thành chất chuyển hóa với sự có mặt của các phân tử H2O, ion clorua và bromua như ethylene glycol, 2-chloroethanol (2-CE) và 2- bromoetanol tương ứng. Các sản phẩm chuyển hoá này, khi định lượng, vẫn được gọi chung là EO. Riêng 2-CE chưa có đủ bằng chứng gây ung thư.

Châu Âu quy định kiểm tra 2 chỉ tiêu EO tự do và 2-CE, từ đó tính ra lượng EO tổng (bao gồm EO tự do cộng với EO quy về được tính toán từ lượng 2-CE phân tích được). Việc cảnh báo có 2-CE có nghĩa là không phát hiện EO tự do trong sản phẩm, mà EO đã chuyển hóa hoàn toàn thành 2-CE. Châu Âu hiện tại quy định EO không được phép sử dụng trên các quy trình sản xuất thực phẩm cho Châu Âu, từ nguyên liệu, sản xuất đến lưu trữ. Thêm vào đó, Châu Âu cũng quy định dư lượng tối đa EO ở mức rất thấp (0,02 – 0,1 ppm, tuỳ sản phẩm. Điều này có nghĩa là không cho phép sử dụng nhưng một mức dư lượng tối đa vẫn được chấp nhận. (MRL – Giới hạn dư lượng tối đa)/(MRL – Maximum Residue Limit).

Theo bác sĩ Phúc, thực tế mỗi quốc gia quy định hàm lượng EO khác nhau. Chẳng hạn hầu hết các quốc gia tại Châu Á như: Ấn Độ, Trung Quốc… trong đó có cả Việt Nam chưa đưa ra quy định về hàm lượng Ethylene Oxide trong thực phẩm, Hàn Quốc thì mới đưa ra gần đây. Với Châu Âu thì chỉ cho phép từ 0,02 - 0,1 mg/kg; nhưng Hoa Kỳ cho phép hàm lượng EO trong rau khô, hạt khô và hạt có dầu là 7mg/kg, riêng với óc chó là 50mg/kg; còn tại Canada ngưỡng này cũng là 7mg/kg đối với gia vị và rau sấy.

Cũng với nội dung này, PGS.TS. Nguyễn Duy Thịnh, viện Công nghệ Sinh học và Thực phẩm, đại học Bách Khoa Hà Nội cho biết, chất Ethylene Oxide bị cấm trong thực phẩm nhưng Ethylene Oxide có khả năng khử trùng rất tốt. “Ethylene Oxide không phải chất cấm hoàn toàn, Ethylene Oxide có nhiều vai trò như dùng trong khử trùng y tế và một số lĩnh vực công nghiệp khác. Nhưng, khi dùng khử trùng thì phải biết phòng làm sao đảm bảo an toàn cho người sử dụng”, ông Thịnh cho hay.

Theo PGS.TS. Nguyễn Duy Thịnh, Ethylene Oxide không có tác dụng cũng như công dụng cho vào thực phẩm để cải thiện thêm bất cứ điều gì. “Ngày trước, hàn the dù có độc nhưng còn có công dụng giúp thực phẩm dai, còn Ethylene Oxide thì lại không có công dụng như vậy. Nên với tư cách chuyên môn, tôi khẳng định Ethylene Oxide nếu có dùng trong thực phẩm thì cũng không có tác dụng, không ai dùng chất này trong thực phẩm như một chất phụ gia”, ông Thịnh nói.

PGS.TS. Nguyễn Duy Thịnh cũng đưa ra giả thiết lý giải vì sao Ethylene Oxide có trong mì Hảo Hảo và miến Good . Theo đó, sau khi xem xét, nghiên cứu ông Thịnh thấy có khả năng có thể có một số nguyên nhân từ những yếu tố khác dẫn đến Ethylene Oxide có trong sản phẩm.

Để biết chính xác nguyên nhân từ đâu mà có chất Ethylene Oxide như Cơ quan An toàn Thực phẩm Ireland (FSAI) ra thông báo thu hồi thì phải chờ nhà sản xuất, cơ quan chức năng lên tiếng, PGS.TS. Nguyễn Duy Thịnh nói.

Từ khi Liên minh Châu Âu thắt chặt quy định về EO thực sự đã mang đến một làn sóng được gọi là “thu hồi” sản phẩm. Theo thông tin từ Tổ chức Bảo vệ người tiêu dùng ở châu âu (FoodWatch) ngày 20/07/2021: ở Pháp cuối năm 2020, thu hồi hơn 7000 sản phẩm thực phẩm từ các loại nguyên liệu như hạt như: vừng/mè, hạt tiêu, gừng, bột mì dùng để làm bánh mì Bio đến những sản phẩm ăn liên như kem (kem vị rum nho, kem socola, kem vani, kem dừa...), phomai trắng, cá hồi, thịt gà tây, gà rotie đóng gói chân không, gan ngỗng béo, các loại bánh ngọt như bánh macaron, bánh tarte, bánh eclair và cả trong bánh mì, hamburger dạng lát… có chứa ethylene oxide.

Theo RASFF - Hệ thống cảnh báo nhanh về thực phẩm và thức ăn(RASFF - Rapid Alert System for Food and Feed) của EU - trường hợp như một số sản phẩm mì liền của Việt Nam bị thu hồi thực chất chỉ là cảnh báo “Serious”. Còn việc các quốc gia liên quan đối ứng hành động thế nào, ví dụ như thu hồi, triệu hồi, tiêu hủy hay cảnh báo... là quốc gia đó quyết đinh.Cảnh báo không phải là quyết định hành pháp.

Tại Việt Nam, chất EO vẫn được sử dụng trong khử khuẩn trang thiết bị y tế tại Việt Nam theo Quyết định số 3671/QĐBYT. Đặc biệt là trong đại dịch Covid lần này thì EO lại càng được sử dụng rộng rãi.