Gỡ điểm nghẽn để phát triển chuỗi giá trị nông nghiệp xanh bền vững

Sự kiện thu hút sự tham gia của đại diện các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ chức quốc tế và các chuyên gia nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý cho liên kết sản xuất nông nghiệp trong giai đoạn mới.

Trong bối cảnh ngành nông nghiệp đang chuyển mạnh sang mô hình tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn và phát thải thấp, nhiều ý kiến tại hội thảo cho rằng cần có những cơ chế đột phá để tháo gỡ các điểm nghẽn còn tồn tại trong chuỗi giá trị nông nghiệp.

Liên kết chuỗi vẫn đối mặt nhiều rào cản

Phát biểu tại hội thảo, bà Nguyễn Việt Chinh, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Nông nghiệp Sạch Hữu cơ Toàn Cầu, đã đề xuất 5 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm giải quyết những khó khăn về liên kết sản xuất, tiếp cận tín dụng, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển thị trường. Theo bà, đây là những yếu tố then chốt để tăng cường sự gắn kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân, hướng tới xây dựng chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững.

Theo bà Nguyễn Việt Chinh, dù chủ trương phát triển liên kết chuỗi giá trị đã được triển khai trong nhiều năm qua, song các chủ thể tham gia chuỗi vẫn gặp không ít khó khăn về vốn, pháp lý và đầu ra sản phẩm.

Một trong những bất cập lớn nhất hiện nay là tính ràng buộc trong các hợp đồng liên kết còn hạn chế. Khi giá nông sản biến động, tình trạng vi phạm cam kết giữa các bên vẫn xảy ra, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả và tính bền vững của chuỗi liên kết.

Từ thực tiễn triển khai các dự án nông nghiệp quy mô lớn, bà Chinh cho rằng doanh nghiệp rất khó duy trì vùng nguyên liệu ổn định nếu thiếu cơ chế bảo đảm thực thi hợp đồng hiệu quả. Vì vậy, bà đề xuất dự thảo nghị định cần khuyến khích ứng dụng công nghệ số và hợp đồng thông minh (Smart Contract) nhằm tự động hóa quá trình thanh toán, phân chia lợi ích, nâng cao tính minh bạch và giảm thiểu rủi ro cho các bên tham gia.

Bên cạnh đó, khả năng tiếp cận tín dụng vẫn là vấn đề được nhiều doanh nghiệp quan tâm. Theo bà Chinh, nhiều doanh nghiệp đã đầu tư đáng kể vào vùng nguyên liệu, công nghệ và hạ tầng sản xuất nhưng vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn do thiếu tài sản bảo đảm theo quy định hiện hành.

Trong khi đó, các loại tài sản mới như dữ liệu vùng trồng, hợp đồng liên kết điện tử hay giá trị tín chỉ carbon vẫn chưa được công nhận đầy đủ trong hoạt động tín dụng. Do đó, bà đề xuất dự thảo nghị định cần mở rộng khái niệm tài sản bảo đảm, cho phép xem xét các hợp đồng liên kết số, cơ sở dữ liệu sản xuất đã được xác thực hoặc giá trị thương mại của tín chỉ carbon như một nguồn lực hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vốn phục vụ phát triển chuỗi giá trị.

Không chỉ dừng lại ở bài toán vốn và liên kết sản xuất, nhiều đại biểu tại hội thảo cho rằng nông nghiệp Việt Nam đang cần những cơ chế linh hoạt hơn để thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi xanh.

Theo bà Nguyễn Việt Chinh, quá trình chuyển đổi từ nông nghiệp phụ thuộc vào hóa chất sang nông nghiệp sinh học, phát thải thấp là xu hướng tất yếu nhưng vẫn gặp nhiều rào cản về thủ tục hành chính. Việc khảo nghiệm, cấp phép đối với giống cây trồng, vật tư nông nghiệp hay công nghệ mới còn kéo dài, khiến doanh nghiệp mất nhiều thời gian và cơ hội phát triển sản xuất quy mô lớn.

Từ thực tế triển khai các mô hình canh tác hữu cơ và sinh học, bà kiến nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với các công nghệ đột phá trong chuỗi giá trị nông nghiệp. Theo đó, doanh nghiệp có thể được phép triển khai thí điểm trên vùng nguyên liệu liên kết dưới sự giám sát của cơ quan quản lý, thay vì phải chờ hoàn tất toàn bộ quy trình cấp phép như hiện nay.

Theo bà Chinh, đây sẽ là giải pháp quan trọng nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo, rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn, đồng thời đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang nền nông nghiệp xanh và phát thải thấp.

Bên cạnh đó, bà cũng đề xuất tăng cường hỗ trợ chuyển đổi số cho doanh nghiệp và hợp tác xã tham gia chuỗi liên kết, đặc biệt trong các hoạt động đo đạc, báo cáo và thẩm định phát thải phục vụ thương mại hóa tín chỉ carbon. Nếu không có chính sách hỗ trợ phù hợp, chi phí thực hiện các quy trình này sẽ trở thành gánh nặng đối với nông dân và hợp tác xã.

Hoàn thiện chuỗi từ vùng nguyên liệu đến thị trường

Theo các chuyên gia, liên kết chuỗi chỉ thực sự bền vững khi giải quyết được bài toán thị trường và đầu ra cho nông sản.

Bà Nguyễn Việt Chinh cho rằng chính sách mới cần tạo điều kiện để doanh nghiệp phát triển hệ thống phân phối trực tiếp, giảm bớt các khâu trung gian và đưa nông sản sạch đến tay người tiêu dùng với giá trị gia tăng cao hơn.

Theo bà, bên cạnh việc hỗ trợ xây dựng vùng nguyên liệu, Nhà nước cần có các chính sách ưu đãi về đất đai, hạ tầng và logistics nhằm hỗ trợ doanh nghiệp phát triển mạng lưới phân phối, hoàn thiện chuỗi giá trị từ sản xuất đến tiêu dùng.

“Chuỗi liên kết chỉ thực sự bền vững khi người nông dân có đầu ra ổn định, doanh nghiệp có lợi nhuận hợp lý và người tiêu dùng được tiếp cận những sản phẩm nông nghiệp chất lượng với mức giá minh bạch”, bà Chinh nhấn mạnh.

Khép lại phần tham luận, bà Nguyễn Việt Chinh cho rằng quá trình chuyển đổi từ tư duy “sản xuất nông nghiệp” sang “kinh tế nông nghiệp xanh” là một cuộc cách mạng lớn, đòi hỏi sự đồng hành của Nhà nước, doanh nghiệp, hợp tác xã và người nông dân.

Theo bà, nếu có cơ chế thông thoáng cùng hành lang pháp lý đủ mạnh để bảo vệ chuỗi liên kết và khuyến khích đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp sẽ mạnh dạn đầu tư hơn vào vùng nguyên liệu, công nghệ và thị trường. Qua đó, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển nền nông nghiệp xanh, phát thải thấp, nâng cao giá trị gia tăng của nông sản và cải thiện thu nhập cho người nông dân./.