Giữ vững “Trận địa niềm tin” từ cơ sở- Bài 2: Từ dân vận khéo và “sức đề kháng số” ở Tiên Yên

“Mặt trận tư tưởng” giờ đây đã mở rộng tới từng chiếc điện thoại thông minh, từng tài khoản Facebook, từng nhóm Zalo cộng đồng và cả những không gian mạng mà người dân tiếp cận mỗi ngày.

Chưa bao giờ thông tin lan truyền nhanh như lúc này, nhưng cũng chưa bao giờ tin giả, thông tin xấu độc và những luận điệu xuyên tạc có điều kiện len sâu vào đời sống xã hội như hiện nay.

Chỉ một đoạn clip cắt ghép, một dòng trạng thái chưa được kiểm chứng hay một giọng nói giả bằng AI cũng có thể tạo ra tâm lý hoang mang, kích động dư luận và ảnh hưởng trực tiếp tới niềm tin của người dân đối với cấp ủy, chính quyền cơ sở.

Điều đáng lo ngại là những thông tin ấy thường không bắt đầu từ những vấn đề lớn lao, mà len vào đời sống bằng chính những câu chuyện rất đời thường: sáp nhập đơn vị hành chính, quy hoạch đất đai, trường lớp, chuyển đổi số, căn cước công dân hay những cuộc gọi lừa đảo công nghệ cao.

Trong bối cảnh ấy, xã Tiên Yên, địa bàn có hơn 21.799 nhân khẩu sinh sống tại 26 thôn, khu phố đang đứng trước một yêu cầu rất mới: không chỉ giữ ổn định xã hội theo cách truyền thống, mà còn phải giữ được “trận địa niềm tin” ngay trên không gian mạng.

Và điều đáng chú ý là ở xã Tiên Yên không lựa chọn cách tiếp cận cực đoan, không “hình sự hóa” mọi vấn đề trên mạng xã hội, không tạo áp lực đối đầu với người dân, không chỉ dựa vào xử phạt hành chính.

Thay vào đó, địa phương đang từng bước xây dựng một “lá chắn mềm” bằng dân vận khéo, bằng minh bạch thông tin, bằng chuyển đổi số và bằng chính sự gần dân của hệ thống chính trị cơ sở.

Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Bộ Chính trị đã khẳng định rõ: bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân.

Nhưng thực tiễn hiện nay cho thấy, muốn bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng hiệu quả thì không thể làm theo phương thức cũ.

Nếu trước đây công tác tuyên truyền chủ yếu diễn ra trong hội trường, trên loa truyền thanh hay các buổi sinh hoạt trực tiếp, thì hôm nay cán bộ phải bước vào mạng xã hội, phải hiện diện ở những nơi người dân đang tiếp cận thông tin mỗi ngày.

Muốn định hướng dư luận thì phải hiểu người dân đang đọc gì, muốn phản bác thông tin sai trái thì phải minh bạch và kịp thời, muốn giữ niềm tin thì không thể để khoảng trống thông tin xuất hiện từ cơ sở…

Đó cũng là lý do xã Tiên Yên thời gian qua đặc biệt chú trọng đổi mới phương thức dân vận theo hướng sát dân, sát thực tiễn và thích ứng với chuyển đổi số.

Bà Nguyễn Thị Hương, Trưởng Ban Xây dựng Đảng, Đảng ủy xã Tiên Yên cho biết: Thời gian qua, ở các chi, đảng bộ, cơ quan, đơn vị trên địa bàn được hướng dẫn đăng ký và triển khai các mô hình “Dân vận khéo”, “Học và làm theo Bác”, “Thực hiện dân chủ ở cơ sở tiêu biểu”, “Đảng bộ, chi bộ bốn tốt” năm 2026.

Điểm đáng chú ý là các mô hình không còn mang tính hình thức mà đi thẳng vào những vấn đề người dân đang quan tâm như chuyển đổi số, tiếp cận công nghệ, giải quyết thủ tục hành chính, phát triển sinh kế và xây dựng niềm tin xã hội từ cơ sở.

Trong đó, xã Tiên Yên đăng ký 2 mô hình “Dân vận khéo” cấp tỉnh năm 2026 gồm: mô hình vận động hội viên và Nhân dân tham gia phát triển đàn gà Tiên Yên của Hội Nông dân xã; mô hình vận động giáo viên nâng cao năng lực chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ trong dạy học các môn Khoa học tự nhiên của Chi bộ Tự nhiên 2, Đảng bộ Trường THCS và THPT Tiên Yên.

Thoạt nhìn, đó là những mô hình phát triển kinh tế và giáo dục, nhưng sâu xa hơn, đó cũng chính là cách xây dựng “sức đề kháng xã hội” từ gốc.

Bởi khi người dân có sinh kế ổn định, có khả năng tiếp cận công nghệ, có kỹ năng nhận diện thông tin thì những luận điệu xuyên tạc sẽ khó có đất sống hơn.

Anh Vũ Xuân Thao, cán bộ Trung tâm Cung ứng dịch vụ xã Tiên Yên từng nói rất thật: “Tin giả thường dễ len vào nơi người dân thiếu thông tin hoặc thiếu niềm tin”. Câu nói ấy phản ánh đúng thực tế hiện nay.

Không ít tin đồn trên mạng xã hội thực chất xuất phát từ khoảng trống thông tin hoặc tâm lý lo lắng của người dân trước các thay đổi lớn trong xã hội.

Có thời điểm, thông tin về sáp nhập đơn vị hành chính lan truyền trên mạng xã hội đã khiến nhiều người dân hoang mang.

Có người lo “cán bộ xã nghỉ hết”, có người sợ “làm giấy tờ phải đi xa”, thậm chí xuất hiện những lời đồn thất thiệt liên quan đến quy hoạch đất đai. Nếu chậm giải thích, những thông tin ấy hoàn toàn có thể trở thành “điểm nóng niềm tin”.

Nhưng thay vì né tránh, nhiều chi bộ ở Tiên Yên chọn cách công khai thông tin, tổ chức đối thoại và giải thích trực tiếp cho người dân.

Không dùng những bài tuyên truyền khô cứng, không đọc văn bản dài dòng, cán bộ xuống tận cơ sở, mở điện thoại cho dân xem thông tin chính thống, giải thích từng nội dung cụ thể.

Bà Nguyễn Minh Tâm, Khu phố Thống Nhất, xã Tiên Yên sau khi kết thúc buổi đối thoại đã nói: “Dân chỉ sợ không ai nói rõ cho mình thôi”.

Câu nói mộc mạc ấy lại phản ánh rất rõ một điều: nhiều khi, minh bạch thông tin chính là cách phản bác tin giả hiệu quả nhất.

Đó cũng là cách Tiên Yên đang thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở theo hướng thực chất hơn. Người dân không chỉ “được nghe”, mà còn được hỏi, được bàn và được giải thích.

Trong thời đại số, điều người dân cần không chỉ là thông tin, mà còn là cảm giác được lắng nghe.

Đó cũng là lý do công tác nắm tình hình Nhân dân hiện nay ở Tiên Yên được thực hiện chủ động hơn, nhanh hơn và sát cơ sở hơn.

Nhiều vấn đề phát sinh được phát hiện từ rất sớm thông qua các nhóm Zalo cộng đồng, phản ánh trực tiếp từ người dân hoặc theo dõi dư luận trên mạng xã hội.

Từ đầu năm đến nay, lực lượng chức năng trên địa bàn xã Tiên Yên đã phát hiện 19 trường hợp liên quan đến thông tin xấu độc, tin giả; trong đó có 10 trường hợp bị xử lý hoặc răn đe. Nhưng điều đáng chú ý không nằm ở con số, mà nằm ở phương thức giải quyết.

Nhiều địa phương khi gặp thông tin sai lệch thường lựa chọn cách xử lý mạnh tay để răn đe. Nhưng ở Tiên Yên, nhiều vụ việc được giải quyết theo hướng gặp gỡ, đối thoại, phân tích để người dân hiểu rõ bản chất vấn đề và tự điều chỉnh hành vi.

Đó không phải là sự dễ dãi, đó là cách làm mang tính dân vận sâu sắc, bởi thực tế cho thấy, phần lớn người dân chia sẻ thông tin sai lệch không xuất phát từ động cơ chống phá mà từ thiếu hiểu biết, tâm lý hoang mang hoặc bức xúc nhất thời.

Nếu xử lý cực đoan, rất dễ đẩy họ vào tâm lý đối đầu, tạo khoảng cách giữa chính quyền với Nhân dân. Trong khi đó, đối thoại giúp người dân hiểu rõ hậu quả của việc phát tán thông tin sai sự thật, đồng thời vẫn giữ được sự ổn định trong cộng đồng.

Có thời điểm, một đoạn ghi âm giả giọng lãnh đạo địa phương bất ngờ xuất hiện trong nhiều nhóm Zalo ở các thôn, bản trên địa bàn xã Tiên Yên. Nội dung đoạn ghi âm đề cập tới việc thay đổi quy hoạch và giải quyết đất đai, khiến nhiều người dân bán tín bán nghi.

Điều đáng lo ngại là giọng nói trong đoạn ghi âm khá giống người thật do được tạo bằng công nghệ AI. Chỉ trong vài giờ, đoạn ghi âm ấy đã lan đi rất nhanh, nếu xử lý chậm, rất dễ tạo thành tâm lý hoang mang trong Nhân dân.

Nhưng thay vì để dư luận tự suy diễn, lực lượng chức năng cùng cấp ủy cơ sở đã nhanh chóng vào cuộc, xác minh nguồn phát tán, đồng thời công khai thông tin chính thống trên các nền tảng số của địa phương.

Các tổ công nghệ số cộng đồng, cán bộ thôn và đoàn thể cũng trực tiếp vào từng nhóm Zalo để giải thích cho người dân hiểu rõ thủ đoạn giả mạo bằng AI.

Vụ việc sau đó được xử lý kịp thời, không để hình thành “điểm nóng” dư luận. Điều đáng nói là sau vụ việc ấy, nhiều người dân bắt đầu hiểu rằng: trong thời đại số, “thấy” chưa chắc là thật, “nghe” cũng chưa chắc là đúng. Đó cũng là lúc “sức đề kháng số” trong cộng đồng được hình thành từ chính thực tiễn.

Ở xã Tiên Yên hôm nay, “lá chắn mềm” ấy đang được hình thành từ chính hệ thống chính trị cơ sở. Các chi bộ không còn chỉ sinh hoạt theo lối truyền thống mà chủ động nắm bắt dư luận xã hội, theo dõi thông tin trên mạng và kịp thời định hướng từ cơ sở.

Ông Nguyễn Quang Đạc, Bí thư Khu phố Thống Nhất, từng nói vui trong một buổi sinh hoạt chi bộ rằng: “Ngày trước làm dân vận phải đi từng ngõ, giờ không vào Facebook, Zalo thì khó nắm dân nghĩ gì”.

Câu nói tưởng đùa nhưng lại phản ánh rất rõ yêu cầu mới của công tác dân vận hiện nay. Không chỉ các chi bộ, lực lượng công an, quân sự, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội cũng đang đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc xây dựng “sức đề kháng số” ở cộng đồng.

Lực lượng công an cơ sở hiện nay không chỉ làm nhiệm vụ bảo đảm an ninh trật tự mà còn trực tiếp tham gia hướng dẫn người dân cài đặt định danh điện tử, sử dụng dịch vụ công trực tuyến, nhận diện lừa đảo mạng và phòng chống thông tin xấu độc.

Đó không đơn thuần là hỗ trợ công nghệ, đó là cách lấy chuyển đổi số để phản bác luận điệu xuyên tạc.

Bởi khi người dân tiếp cận được thông tin chính thống nhanh hơn, minh bạch hơn và thuận lợi hơn thì tin giả sẽ khó có cơ hội tồn tại.

Tại Trường THCS và THPT Tiên Yên, nhiều giáo viên đã chủ động đưa kỹ năng kiểm chứng thông tin, nhận diện tin giả và ứng xử văn minh trên mạng xã hội vào bài giảng.

Có học sinh từng chia sẻ rằng trước đây cứ thấy thông tin “giật gân” là bấm chia sẻ ngay, nhưng sau những buổi học ấy đã hiểu rằng mỗi cú nhấn “chia sẻ” thiếu kiểm chứng đều có thể góp phần lan truyền thông tin sai lệch. Đó chính là cách xây dựng “sức đề kháng số” từ sớm cho thế hệ trẻ.

Một điểm rất đáng chú ý khác trong công tác dân vận ở xã Tiên Yên hiện nay là tư duy “không bỏ ai phía sau”.

Hiện địa phương đang quản lý 18 người chấp hành xong án phạt tù tái hòa nhập cộng đồng, 17 người nghiện ma túy và 16 thanh niên có nguy cơ vi phạm pháp luật.

Đây là những nhóm rất dễ bị tác động bởi thông tin cực đoan hoặc bị lôi kéo trên không gian mạng nếu thiếu việc làm, thiếu điểm tựa tinh thần và thiếu sự quan tâm từ cộng đồng.

Nhưng thay vì kỳ thị hay đẩy họ ra bên lề xã hội, nhiều chi bộ, đoàn thể và lực lượng chức năng ở xã Tiên Yên lại lựa chọn cách tiếp cận mềm dẻo hơn: gặp gỡ, động viên, hỗ trợ học nghề, tạo việc làm và kéo họ quay trở lại với cộng đồng.

Thực tiễn ở xã Tiên Yên hôm nay cho thấy rất rõ: bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời đại số không thể tách rời công tác dân vận.

Và dân vận hôm nay cũng không thể làm theo cách cũ. Đó phải là dân vận số, dân vận bằng minh bạch thông tin, bằng đối thoại trên không gian mạng, bằng chuyển đổi số và bằng sự hiện diện thật sự của cán bộ trong đời sống Nhân dân.

Nếu trước đây dân vận là “đi từng ngõ, gõ từng nhà”, thì hôm nay còn phải “vào từng nhóm Zalo, từng không gian mạng” để định hướng dư luận, giải đáp băn khoăn và ngăn thông tin xấu độc lan rộng.

Do vậy, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trước hết là giữ được lòng dân. Khi dân tin, tin giả sẽ khó có đất sống. Khi thông tin minh bạch, luận điệu xuyên tạc sẽ khó có cơ hội lan rộng.

Và trong cuộc đấu tranh ấy, minh bạch thông tin, chuyển đổi số và dân vận khéo chính là “vaccine niềm tin” bền vững nhất từ cơ sở./.

Bài 3: Từ Tiên Yên đến TP Quảng Ninh: Giữ niềm tin từ những điều bình dị