Giữ hồn văn hóa đồng bào dân tộc K’ho ở Lâm Đồng giữa nhịp sống hiện đại

Tiếng cồng chiêng sẽ nối dài mãi qua nhiều thế hệ trẻ

Khi màn đêm buông xuống tại thôn K’Long, xã Hiệp Thạnh, tiếng cồng chiêng lại vang lên rộn rã bên nhà văn hóa cộng đồng.

Dưới ánh đèn vàng, những thanh thiếu niên người K’ho say sưa tập luyện từng nhịp chiêng dưới sự hướng dẫn tận tình của nghệ nhân K’Tin – người đã có hơn 30 năm gắn bó với loại hình nghệ thuật truyền thống này.

Với nghệ nhân K’Tin, cồng chiêng không chỉ là nhạc cụ mà còn là “linh hồn” của người K’ho, gắn bó mật thiết với đời sống tinh thần của cộng đồng.

Trong các dịp lễ cưới, lễ mừng lúa mới hay những sự kiện quan trọng của buôn làng, tiếng chiêng luôn là âm thanh không thể thiếu.

Nhiều năm qua, ông K’Tin kiên trì truyền dạy kỹ năng đánh chiêng cho lớp trẻ trong thôn. Theo ông, điều đáng lo nhất hiện nay là nguy cơ mai một văn hóa truyền thống khi nhiều bạn trẻ ngày càng bị cuốn vào điện thoại thông minh và mạng xã hội.

“Bây giờ nhiều đứa nhỏ thích điện thoại hơn học đánh cồng chiêng. Nhưng nếu mình không dạy thì sau này ai giữ văn hóa của dân tộc mình”, nghệ nhân K’Tin trăn trở.

Hiện đội cồng chiêng thôn K’Long có khoảng 17 thành viên, duy trì tập luyện đều đặn từ 2 đến 3 buổi mỗi tuần. Không chỉ là nơi rèn luyện kỹ năng, đây còn là không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng, giúp người dân gắn kết sau những giờ lao động trên nương rẫy.

Theo chính quyền địa phương, xã Hiệp Thạnh hiện có 11.409 hộ với hơn 51.300 nhân khẩu, gồm 8 dân tộc cùng sinh sống như Kinh, Cil, K’ho, Hoa, Tày, Nùng, Thái và Thổ. Trong đó, 8/18 thôn có đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, tạo nên sự đa dạng về bản sắc văn hóa trên địa bàn.

Theo bà Phạm Thị Yến, Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội xã Bảo Thuận, địa phương có gần 50% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, chủ yếu là người K’ho, Nùng, Mường, Hoa... Vì vậy, việc bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống luôn được xác định là nhiệm vụ quan trọng, gắn với xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở.

“Thế hệ trẻ trong xã ngày càng quan tâm, ham học hỏi, hào hứng tìm hiểu và thực hành các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc, góp phần gìn giữ và lan tỏa bản sắc văn hóa tại địa phương”, bà Yến cho biết.

Những năm gần đây, địa phương thường xuyên tổ chức các hoạt động văn hóa cộng đồng, tạo điều kiện để các đội cồng chiêng, nghệ nhân và người dân tham gia biểu diễn, giao lưu trong các lễ hội, ngày hội văn hóa; đồng thời khuyến khích nghệ nhân truyền dạy văn hóa truyền thống cho thế hệ trẻ.

Giữa nhịp sống hiện đại, việc gìn giữ tiếng cồng chiêng, nghề đan lát và những giá trị văn hóa truyền thống của người K’ho đang được nhiều nghệ nhân và người trẻ tiếp nối bằng tất cả niềm tự hào và trách nhiệm.

Đây không chỉ là hành trình bảo tồn bản sắc dân tộc mà còn mở ra cơ hội phát triển văn hóa cộng đồng, du lịch bền vững cho địa phương trong tương lai.

Hiện xã duy trì 2 câu lạc bộ cồng chiêng tại thôn K’Long và thôn Đarahoa, thu hút đông đảo người dân, đặc biệt là thanh thiếu niên tham gia thường xuyên, qua đó góp phần nâng cao ý thức bảo tồn văn hóa truyền thống trong cộng đồng.

Là một người trẻ gắn bó với văn hóa dân tộc, chị K’Siêu không chỉ tham gia biểu diễn mà còn tích cực vận động thanh thiếu niên trong thôn cùng tham gia.

“Mình còn trẻ nên càng thấy trách nhiệm phải giữ gìn văn hóa dân tộc mình. Nếu thế hệ trẻ không học, không tham gia thì sau này văn hóa cồng chiêng sẽ dần mai một. Mình mong lớp trẻ sẽ tiếp tục yêu và tự hào về văn hóa K’ho để những giá trị ấy được nối tiếp qua nhiều thế hệ”, chị K’Siêu chia sẻ.

Gìn giữ nghề truyền thống giữa đời sống mới

Không chỉ cồng chiêng, nhiều nghề thủ công truyền thống của đồng bào K’ho cũng đang được các nghệ nhân gìn giữ và trao truyền cho thế hệ trẻ.

Trong căn nhà nhỏ tại thôn Duệ, xã Bảo Thuận, bà Ka Ếp vẫn miệt mài bên những nan tre đã được vót mỏng để đan gùi, nia, rổ – những vật dụng quen thuộc gắn bó với đời sống người K’ho từ bao đời nay.

Gắn bó với nghề đan lát truyền thống nhiều năm, bà Ka Ếp cho biết trước đây, hầu như gia đình nào trong buôn làng cũng biết đan lát. Những chiếc gùi theo người dân lên rẫy, nia dùng phơi lúa, còn rổ phục vụ sinh hoạt hằng ngày. Tất cả đều được làm từ tre, nứa, lồ ô lấy từ núi rừng.

Để hoàn thành một chiếc gùi truyền thống, người làm phải trải qua nhiều công đoạn như chọn nguyên liệu, ngâm tre, phơi khô, vót nan rồi mới tiến hành đan tạo hình. Mỗi sản phẩm không chỉ đòi hỏi sự khéo léo mà còn chứa đựng kinh nghiệm, thẩm mỹ và dấu ấn văn hóa của người làm nghề.

“Nghề đan không chỉ làm ra vật dụng sinh hoạt mà còn là nét văn hóa riêng của dân tộc mình. Tôi chỉ mong con cháu sau này còn biết nghề của ông bà, vừa để giữ văn hóa, vừa có thể tạo thêm thu nhập từ việc bán cho khách du lịch và người dân địa phương”, bà Ka Ếp chia sẻ.

Hiện nay, tại nhiều buôn làng của đồng bào K’ho ở Lâm Đồng, các nghệ nhân vẫn duy trì nghề thủ công truyền thống và tích cực truyền dạy cho lớp trẻ.