Giải thể công ty nhằm mục đích trốn nợ: Coi chừng phạm pháp!

Vậy liệu giải thể doanh nghiệp có đồng nghĩa với việc xóa sổ trách nhiệm pháp lý, xóa hết các khoản nợ hay không? 

Thạc sĩ, Luật sư Đặng Thị Thúy Huyền (Giám đốc Công ty Luật HPL, Đoàn Luật sư TP Hồ Chí Minh) nhận định, giải thể doanh nghiệp là thủ tục chấm dứt tư cách pháp nhân, chứ không phải cơ chế hợp pháp để xóa nghĩa vụ trả nợ. Nhiều vụ việc, chính quyết định giải thể không chỉ trở thành chứng cứ cho thấy doanh nghiệp có dấu hiệu tẩu tán tài sản, trốn tránh trách nhiệm dân sự; mà còn là căn cứ pháp lý để xem xét trách nhiệm hình sự của người quản lý doanh nghiệp đó.

Với suy nghĩ: chỉ cần giải thể doanh nghiệp là mọi khoản nợ sẽ được xóa, không ít doanh nghiệp trước khi bị chủ nợ khởi kiện đã vội vàng làm thủ tục giải thể, đóng cửa trụ sở, trả con dấu, khóa mã số thuế, cho rằng từ nay không ai còn có thể đòi được tiền. "Đó là một trong những ngộ nhận nguy hiểm nhất trong hoạt động kinh doanh" - Luật sư Huyền nhận định.

Doanh nghiệp chỉ được giải thể khi đã thanh toán hết các khoản nợ

Luật Doanh nghiệp không trao cho doanh nghiệp quyền muốn giải thể lúc nào cũng được. Một trong những điều kiện bắt buộc để được giải thể là doanh nghiệp phải bảo đảm thanh toán hết các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác.

Điều đó có nghĩa, nếu vẫn còn nợ khách hàng, nợ đối tác, nợ tiền lương người lao động, nợ bảo hiểm xã hội, nợ thuế hoặc đang có nghĩa vụ tài chính chưa hoàn thành thì doanh nghiệp không thể coi việc giải thể là “lá chắn” để chấm dứt hết nghĩa vụ.

Nói cách khác, giải thể là hậu quả của việc đã hoàn thành các nghĩa vụ, chứ không phải công cụ để né tránh nghĩa vụ.

Giải thể trong khi còn nợ có thể làm phát sinh trách nhiệm của người quản lý

Theo Luật sư Huyền, thực tế có không ít trường hợp doanh nghiệp biết chắc không còn khả năng thanh toán nhưng vẫn lập hồ sơ giải thể, cam kết đã thanh toán toàn bộ nghĩa vụ để được cơ quan đăng ký kinh doanh xóa tên doanh nghiệp.

Nếu việc kê khai này không đúng sự thật, hậu quả pháp lý không dừng ở việc thủ tục giải thể có nguy cơ bị xem xét lại. Mà người đại diện theo pháp luật, chủ doanh nghiệp tư nhân, thành viên Hội đồng thành viên, Hội đồng quản trị hoặc những người trực tiếp thực hiện thủ tục có thể phải chịu trách nhiệm đối với thiệt hại phát sinh nếu việc giải thể trái pháp luật làm ảnh hưởng đến quyền lợi của chủ nợ.

Đặc biệt, khi có căn cứ chứng minh việc giải thể chỉ là bước cuối cùng trong kế hoạch tẩu tán tài sản, chuyển tài sản sang pháp nhân khác hoặc che giấu nghĩa vụ trả nợ thì vụ việc không còn đơn thuần là tranh chấp dân sự.

Doanh nghiệp giải thể nhưng chủ nợ vẫn có quyền khởi kiện

Nhiều chủ doanh nghiệp cho rằng sau khi doanh nghiệp bị xóa tên trên hệ thống đăng ký doanh nghiệp thì mọi vụ kiện cũng tự động chấm dứt. Quan điểm này hoàn toàn sai.

Nếu chủ nợ chứng minh được việc giải thể được thực hiện không đúng điều kiện luật định hoặc doanh nghiệp chưa hoàn thành nghĩa vụ tài sản, họ vẫn có quyền yêu cầu Tòa án bảo vệ quyền lợi của mình theo từng quan hệ pháp luật cụ thể.

Trong nhiều trường hợp, tranh chấp không còn chỉ xoay quanh doanh nghiệp đã giải thể mà còn mở rộng sang trách nhiệm của những cá nhân trực tiếp quản lý, điều hành hoặc thực hiện việc giải thể trái quy định.

Chuyển hết tài sản sang công ty mới có thoát được nghĩa vụ?

Đây là kịch bản đã xảy ra trên thực tế. Ngay trước thời điểm doanh nghiệp A giải thể, toàn bộ khách hàng, hợp đồng, máy móc, nhân sự, hàng hóa, thậm chí cả địa điểm kinh doanh được chuyển sang doanh nghiệp B do chính những người cũ thành lập.

Bề ngoài, doanh nghiệp A không còn tài sản nên giải thể.

Bên trong, hoạt động kinh doanh gần như vẫn tiếp tục dưới một pháp nhân mới.

Vậy nên nếu việc chuyển dịch tài sản được thực hiện nhằm trốn tránh nghĩa vụ đối với chủ nợ, các giao dịch này hoàn toàn có thể bị xem xét về tính hợp pháp.

Trong quá trình giải quyết tranh chấp, Tòa án không chỉ nhìn vào hình thức “đã giải thể”, mà còn xem xét toàn bộ bản chất giao dịch, thời điểm chuyển tài sản, giá chuyển nhượng, dòng tiền và mục đích của các bên.

Nếu tài sản được chuyển với giá không đúng thực tế, chuyển cho người có liên quan hoặc nhằm làm mất khả năng thi hành án thì nguy cơ phát sinh tranh chấp rất lớn.

Giải thể khác hoàn toàn với phá sản

Nhiều người vẫn nhầm lẫn, đánh đồng khái niệm Giải thể và Phá sản doanh nghiệp. Thực tế đây là hai khái niệm khác nhau, được pháp luật quy định trình tự, thủ tục thực hiện khác nhau.

Giải thể áp dụng khi doanh nghiệp đủ điều kiện chấm dứt hoạt động và đã xử lý xong các nghĩa vụ.

Phá sản lại là cơ chế pháp lý dành cho doanh nghiệp mất khả năng thanh toán.

Khi doanh nghiệp đã mất khả năng trả nợ nhưng vẫn cố lựa chọn giải thể thay vì xử lý theo đúng cơ chế pháp luật để làm thủ tục tuyên bố phá sản, khi đó rủi ro pháp lý sẽ lớn hơn rất nhiều, vì không phải cứ đóng công ty là hết nợ.

Sau tất cả, liệu người đại diện theo pháp luật có phải chịu trách nhiệm bằng tài sản cá nhân? Đây là câu hỏi rất nhiều chủ doanh nghiệp quan tâm.

Đối với công ty trách nhiệm hữu hạn và công ty cổ phần, nguyên tắc chung là doanh nghiệp chịu trách nhiệm bằng tài sản của mình.

Tuy nhiên, nguyên tắc này không bảo vệ người quản lý nếu họ lợi dụng tư cách pháp nhân để gian dối, tẩu tán tài sản, cung cấp thông tin sai sự thật, vi phạm nghĩa vụ quản lý hoặc thực hiện hành vi trái pháp luật gây thiệt hại cho chủ nợ.

Khi đó, trách nhiệm của cá nhân không còn được đánh giá thuần túy theo cơ chế “trách nhiệm hữu hạn”, mà phải xem xét trên chính hành vi vi phạm cụ thể của từng người.

Giải thể doanh nghiệp và câu chuyện pháp lý

Với kiến thức và kinh nghiệm nhiều năm tham gia các vụ tư vấn, giải quyết tranh chấp liên quan đến giải thể doanh nghiệp, Thạc sĩ, Luật sư Đặng Thị Thúy Huyền chia sẻ: Lâu nay, nhiều người quen nghĩ: Công ty giải thể rồi thì còn ai đòi nợ nữa. Phía chủ nợ thì cho rằng doanh nghiệp đã giải thể thì biết đòi nợ ai?

Nhưng câu chuyện pháp lý lại diễn biến khác. Chính thời điểm doanh nghiệp chuẩn bị giải thể là lúc các giao dịch tài sản, sổ sách kế toán, công nợ, hợp đồng, dòng tiền và việc chuyển dịch tài sản sẽ bị soi kỹ nhất nếu phát sinh tranh chấp.

Nếu giải thể đúng luật, doanh nghiệp được pháp luật bảo vệ.

Nhưng nếu giải thể chỉ để né trách nhiệm, che giấu, tẩu tán tài sản hoặc đẩy rủi ro sang chủ nợ thì việc xóa tên doanh nghiệp không đồng nghĩa với việc xóa trách nhiệm của những người đứng sau doanh nghiệp.

Một doanh nghiệp được giải thể có thể biến mất khỏi Cơ sở dữ liệu đăng ký doanh nghiệp, nhưng khoản nợ thì không tự biến mất. Pháp nhân có thể chấm dứt, nhưng trách nhiệm pháp lý phát sinh từ hành vi gian dối, tẩu tán tài sản hoặc giải thể trái pháp luật vẫn có thể tiếp tục được xem xét.

Từ các phân tích trên, Thạc sĩ, Luật sư Đặng Thị Thúy Huyền nhấn mạnh, bởi vậy, muốn giải thể một doanh nghiệp đúng pháp luật, hãy thanh toán nghĩa vụ trước khi xóa tên. Đừng biến thủ tục giải thể thành công cụ trốn nợ, bởi đến một lúc nào đó, chính những người ký hồ sơ giải thể có thể phải đứng ra giải trình trước Tòa án hoặc thậm chí trước Cơ quan điều tra.