Giải pháp nào hạn chế "tiêu chí độc quyền" trong đấu thầu?

Bị nhà thầu phản ứng, công tác đấu thầu của PVN đã "chuẩn chỉnh"?

Hàng loạt cán bộ Sở Y tế Đắk Lắk bị bắt và khởi tố liên quan đến công tác đấu thầu

Nhiều cơ quan vào cuộc làm rõ dấu hiệu sai phạm trong công tác đấu thầu tại Thị xã Đông Triều, Quảng Ninh

Đấu thầu qua mạng tại huyện Đông Anh (Hà Nội): Hưng Đạt trúng thầu thuận lợi

Chẳng hạn như việc nêu yêu cầu cụ thể về xuất xứ, nhãn hiệu của hàng hóa trong hồ sơ mời thầu (HSMT), hồ sơ yêu cầu (HSYC) đối với gói thầu mua sắm hàng hóa khi áp dụng hình thức đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế là hành vi bị cấm trong đấu thầu theo quy định tại Điểm i Khoản 6 Điều 89 Luật Đấu thầu 2013. Đối với hành vi này, theo quy định tại Khoản 3 Điều 122 Nghị định số 63/2014/NĐ-CP thì hình thức xử phạt là cấm tham gia hoạt động đấu thầu từ 6 tháng đến 1 năm. Và theo quy định tại Khoản 3 Điều 90 Luật Đấu thầu 2013, thẩm quyền cấm tham gia hoạt động đấu thầu là người có thẩm quyền đối với dự án, dự toán mua sắm trong phạm vi quản lý.

Quy định đã khá rõ, tuy nhiên ở một số cuộc thầu vẫn không ít bên mời thầu cố tình cài cắm các điều kiện trong HSMT dẫn đến khó khăn cho nhà thầu hoặc tạo điều kiện cho một hoạc một nhóm nhà thầu “ruột”.

Đơn cử như HSMT mua sắm xe ô tô tại Công ty Điện lực Thanh Hóa, khi ở phần yêu cầu kĩ thuật lại yêu cầu cụ thể tên xe của hãng xe Nissan, hay phần động cơ mà chỉ có hãng này có thể đáp ứng.

Cụ thể, ngày 6/4/2018 Công ty điện lực Thanh Hóa có văn bản số 2114/QĐ-PCHN do ông Trịnh Xuân Như - Giám đốc Điện lực Thanh Hóa kí phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu cho Công ty CP AHCOM Long Biên là đơn vị trúng thầu với giá 1.738.940.000VNĐ. Gói thầu có giá 1.739.580.000. tiết kiệm khoảng 1 triệu đồng.

Ở gói thầu này, Công ty AHCOM Long Biên có đề xuất trong hồ sơ dự thầu hai chiếc xe ô tô nhãn hiệu Nissan Navara VL với giá 869.470.000/chiếc. Tuy nhiên, bên mời thầu là Công ty Điện Lực Thanh Hóa lại ghi rõ ràng về nhãn hàng bên trong phần yêu cầu kĩ thuật của hồ sơ mời thầu.

Tại phần yêu cầu kĩ thuật thông số kĩ thuật của xe: Tên xe NP300 NAVARA, tên động cơ 2.5AT 4WD(VL) YD25(Hight), loại động cơ DOHC, 2.5L, 4 xy lanh thẳng hàng, 16 van, ống phân phối chung với Turbo VGS / Inline 4-cylinder, DOHC; 16 valves, Diesel Commonrail 2.5L with VGS Turbo, dung tích xy lanh 2.488, hành trình pít – tông 89x100, công suất cực đại 140(188)3600...

Giải thích về vấn đề này, bà Lê Thị Phương Lan - Phó Trưởng Ban quản lý dự án, Công ty Điện lực Thanh Hóa cho biết, việc thực hiện đấu thầu được công ty làm theo đúng qui định pháp luật về Luật Đấu thầu. Trong phần hồ sơ mời thầu cũng nêu rất rõ yêu cầu nên không có chuyện gây khó khăn.

“Việc này cũng dễ hiểu như mình đi mua một món đồ. Muốn mua gì hay nhu cầu ra sao, cần phải nêu rõ ràng cụ thể thì người bán mới hiểu để đáp ứng cho mình. Ở trong phần hồ sơ mời thầu không hề có tiêu chí nào làm giảm cạnh tranh. Bởi lẽ, mặt hàng ô tô cũng là hàng đặc thù nên doanh nghiệp nào chuyên về phân phối vẫn đáp ứng được vì giá trị của chiếc ô tô trên thị trường sẽ không thay đổi”, Bà Lan cho biết.

Những yêu cầu gây khó khăn cho nhà thầu, thậm chí tưởng chừng như nhằm chỉ định cho riêng một số nhà thầu, thực tế đang diễn ra tại nhiều gói thầu mua sắm hàng hóa… Mới đây nhất là câu chuyện tại Điện lực tỉnh Hà Nam. Khi gói thầu mua sắm ô tô cũng có những tiêu chí đặc biệt trong phần hồ sơ mời thầu.

Cụ thể, ngày 24/10/2018 Công ty điện lực Hà Nam có văn bản số 2114/QĐ-PCHN do ông Trần Minh Dũng giám đốc kí phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu cho Công ty CP AHCOM Long Biên là đơn vị trúng thầu với giá 854.800.000VNĐ. Gói thầu có giá 855.370.000VNĐ. tiết kiệm 1 triệu đồng.

Tại gói thầu này, Công ty CP AHCOM Long biên có đề xuất trong hồ sơ dự thầu của mình là loại xe ô tô bán tải (2 cầu số tự động) nhãn hiệu Nissan Navara VL của hãng Nissan sản xuất tại Thái Lan.

Điểm đặc biệt, trong phần hồ sơ mời thầu của chủ đầu tư lại ra đề bài giống với thông số kĩ thuật của hãng xe mà nhà thầu này đề xuất.

Cụ thể, tại phần Thông số kỹ thuật của xe ô tô có nêu đặc điểm: Tên xe mã hiệu 2.5 AT 4WD. Động cơ: YD25 (High); Loại động cơ: DOHC, 2.5L, 4 xy lanh thẳng hàng, 16 van, ống phân phối chung với Turbo VGS /Inline 4-cylinder, DOHC; 16 valves; Diesel Commonrail 2.5L with VGS Turbo; Dung tích: 2488cc; Hành trình pít-tông (mm): 89 x 100; Công suất cực đại (kW (HP) /rpm: 140 (188) / 3600…

Một chuyên gia đấu thầu nhận xét, hiện tượng yêu cầu cụ thể về xuất xứ, nhãn hiệu của hàng hóa khi tổ chức đấu thầu. Tình trạng các HSMT, HSYC chào hàng cạnh tranh có các yêu cầu cụ thể về xuất xứ, nhãn hiệu của hàng hóa là biểu hiện rõ nét của cạnh tranh không minh bạch trong đấu thầu. Nếu tình trạng này kéo dài, hiệu quả sử dụng nguồn tài chính sẽ bị bào mòn bởi lợi ích nhóm.

Chỉ thị 47/CT-TTg ngày 27/12/2017 (Chỉ thị 47) được ban hành, các bộ, ngành, địa phương, tập đoàn kinh tế, tổng công ty đã triển khai thực hiện, đôn đốc, chỉ đạo và chấn chỉnh hoạt động đấu thầu tại đơn vị, lĩnh vực, địa phương mình quản lý. Tuy nhiên, vẫn còn một số người có thẩm quyền buông lỏng quản lý dẫn đến chủ đầu tư, bên mời thầu, tư vấn đấu thầu cố tình không chấp hành thực hiện các nội dung của Chỉ thị 47, dẫn đến một số nhà thầu, doanh nghiệp gửi kiến nghị về Bộ KH&ĐT.

Để đề phòng các chủ đầu tư, bên mời thầu vẫn có ý định nhóm lợi ích trong công tác đấu thầu, nâng cao nhận thức xã hội, bảo đảm công bằng, minh bạch, tăng cường hiệu quả, hiệu lực thực thi pháp luật về đấu thầu và thực hiện nghiêm Chỉ thị 47, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã chỉ đạo cơ quan truyền thông của Bộ thực hiện các bài viết, phóng sự điều tra về thực trạng trên. Theo đó, với vai trò là cơ quan truyền thông phục vụ công tác tuyên truyền, phổ biến, giám sát việc thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về lĩnh vực đấu thầu các yêu cầu không phù hợp, để công tác đấu thầu được cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế.