Giải mã vì sao Thủ đô mưa là ngập- Bài 3: Khi ý thức cộng đồng và biến đổi khí hậu cùng góp phần khiến Hà Nội ngập lụt

Mưa cực đoan – dấu hiệu khí hậu thay đổi

Theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn, lượng mưa trung bình tại Hà Nội trong vài năm gần đây có xu hướng tăng mạnh.

Các đợt mưa cực đoan (mưa trên 100 mm trong vài giờ) xảy ra thường xuyên hơn. Biến đổi khí hậu khiến thời tiết trở nên thất thường: mưa tập trung cục bộ, lượng nước dồn dập vượt quá khả năng thoát.

Với hệ thống thoát nước được thiết kế theo tiêu chuẩn cũ, hiện tượng mưa cực đoan là “đòn chí mạng” khiến Hà Nội nhanh chóng ngập nặng.

Không ít hình ảnh cho thấy người dân vứt rác ngay miệng cống, xả thẳng nước thải và phế liệu xuống mương.

Khi rác bít kín dòng chảy, dù mưa vừa cũng có thể gây úng cục bộ. Việc thi công đường, lát vỉa hè, hay sửa nhà thiếu che chắn cũng khiến vật liệu rơi xuống cống rãnh, gây tắc nghẽn.

Công tác tuyên truyền, giám sát và xử phạt hành vi xả rác bừa bãi vẫn còn hạn chế, chưa đủ sức răn đe.

Một thực tế khác là công tác quản lý, duy tu, nạo vét cống rãnh chưa thường xuyên. Mỗi khi mưa ngập, chính quyền mới cho xe hút bùn, thông cống, nhưng sau đó lại lặp lại chu kỳ cũ. Việc dự báo, điều tiết trước mưa hầu như chưa được ứng dụng công nghệ hiện đại để chủ động xử lý.

Cần thay đổi tư duy: sống chung với nước, không chống lại nước

Các chuyên gia cho rằng Hà Nội cần thay đổi cách tiếp cận: từ “chống ngập” sang “thích ứng với nước”. Nghĩa là, quy hoạch đô thị phải chừa không gian cho nước – thông qua hồ điều hòa, công viên ngập nước, mặt sàn thấm nước, và hành lang thoát lũ.

Cùng với đó, người dân phải được giáo dục, khuyến khích giữ gìn hệ thống thoát nước chung, coi đó là tài sản công cộng.

Tình trạng “cứ mưa là ngập” của Hà Nội không chỉ do hạ tầng yếu kém, mà còn là hệ quả của khí hậu cực đoan và ý thức con người.

Giải pháp không thể chỉ dựa vào việc đầu tư hàng nghìn tỷ đồng cho cống rãnh, mà cần sự thay đổi từ nhận thức đến hành động của toàn xã hội.