El Nino có thể đến sớm từ tháng 6: Việt Nam chủ động ứng phó nguy cơ nắng nóng, hạn hán và thiên tai cực đoan

Nếu kịch bản này xảy ra, Việt Nam có thể đối mặt với một năm thời tiết khắc nghiệt với nắng nóng gay gắt, hạn hán, thiếu nước và nguy cơ cháy rừng gia tăng.

Theo National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA), khả năng El Nino hình thành trong giai đoạn tháng 6–8/2026 là rất cao và hiện tượng này có thể đạt cường độ trung bình đến mạnh vào cuối năm.

Năm tín hiệu cho thấy El Nino đang tăng tốc

Yếu tố đầu tiên và quan trọng nhất là nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực NINO3.4 ở trung tâm Thái Bình Dương tăng nhanh bất thường.

Từ mức thấp hơn trung bình nhiều năm 0,5 độ C hồi đầu năm, đến giữa tháng 5/2026 khu vực này đã nóng hơn trung bình khoảng 0,4 độ C. Chỉ cần tăng thêm 0,1 độ C, El Nino sẽ chính thức được xác lập.

Không chỉ lớp nước mặt nóng lên, tầng nước sâu từ 0–300 m cũng đang tích tụ nhiệt lượng lớn. Theo NOAA, đây là “nguồn nhiên liệu” quan trọng quyết định cường độ của El Nino.

Tín hiệu thứ ba là sự xuất hiện liên tiếp của các đợt sóng Kelvin nóng từ cuối năm 2025 đến nay.

Những “dòng nhiệt ngầm” này đẩy nước ấm dịch chuyển từ tây sang đông Thái Bình Dương, tạo điều kiện để El Nino hình thành sớm hơn thông thường.

Hai yếu tố còn lại đến từ khí quyển. Gió tín phong – loại gió đông thổi ổn định quanh năm – đã suy yếu rõ rệt, thậm chí xuất hiện gió tây bất thường ở trung tâm Thái Bình Dương.

Đồng thời, hoạt động đối lưu giảm ở khu vực Indonesia và Đông Nam Á nhưng tăng mạnh ở trung tâm đại dương, cho thấy khí quyển đã bắt đầu phản ứng theo “mô hình El Nino”.

El Nino tác động thế nào đến Việt Nam?

Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, El Nino thường khiến nhiệt độ trung bình tại Việt Nam tăng cao, lượng mưa suy giảm, mùa mưa đến muộn và phân bố thất thường. Các khu vực chịu ảnh hưởng rõ nhất gồm Tây Nguyên, Nam Trung Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long.

Thực tế trong giai đoạn El Nino 2023–2024, nhiều hồ chứa lớn tại miền Trung và Tây Nguyên xuống thấp, hàng chục nghìn héc-ta cây trồng bị thiếu nước, trong khi xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long diễn biến gay gắt. Mùa khô 2024 cũng chứng kiến hàng loạt vụ cháy rừng tại Kiên Giang, Cà Mau và Nghệ An.

Nếu El Nino quay trở lại và mạnh lên trong nửa cuối năm 2026, nguy cơ thiếu điện do thủy điện suy giảm, hạn hán cục bộ và nắng nóng kéo dài hoàn toàn có thể tái diễn.

Pháp luật Việt Nam quy định rõ trách nhiệm ứng phó thiên tai

Việc chủ động ứng phó với El Nino không chỉ là yêu cầu chuyên môn mà còn là nghĩa vụ pháp lý.

Luật Phòng, chống thiên tai quy định nguyên tắc phòng ngừa là chính, yêu cầu các bộ, ngành và địa phương xây dựng phương án dự báo, cảnh báo, huy động lực lượng và vật tư để giảm thiểu thiệt hại.

Điều 16 của luật giao trách nhiệm cho Ủy ban nhân dân các cấp tổ chức kiểm tra hồ đập, hệ thống cấp nước, phương án sơ tán dân cư và bảo vệ sản xuất khi thiên tai xảy ra.

Bên cạnh đó, Luật Tài nguyên nước có hiệu lực từ ngày 1/7/2024 quy định việc điều hòa, phân phối nguồn nước trong thời kỳ hạn hán, thiếu nước; ưu tiên cấp nước sinh hoạt và các nhu cầu thiết yếu của người dân.

Trong lĩnh vực bảo vệ rừng, Luật Lâm nghiệp yêu cầu chủ rừng và chính quyền địa phương xây dựng phương án phòng cháy, chữa cháy rừng, đặc biệt trong điều kiện thời tiết cực đoan kéo dài.

Chủ động từ sớm để giảm thiệt hại

Kinh nghiệm cho thấy, El Nino không phải là hiện tượng bất ngờ mà thường để lộ dấu hiệu từ nhiều tháng trước. Vấn đề quan trọng nhất là mức độ chuẩn bị của chính quyền, doanh nghiệp và người dân.

Các địa phương cần rà soát nguồn nước, điều tiết hồ chứa, chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp và tăng cường cảnh báo cháy rừng. Người dân cũng cần sử dụng nước tiết kiệm, theo dõi sát thông tin dự báo và chủ động bảo vệ sức khỏe trong các đợt nắng nóng kéo dài.

Với 5 tín hiệu đồng thời xuất hiện trên Thái Bình Dương, El Nino đang tiến gần hơn bao giờ hết. Việc kích hoạt sớm các kịch bản ứng phó theo quy định của pháp luật sẽ là “lá chắn” quan trọng giúp Việt Nam giảm thiểu thiệt hại trước một chu kỳ thời tiết khắc nghiệt mới.