Đừng đổ lỗi cho mẹ thiên nhiên, mà cần hỏi ta đã làm gì?

Bổ nhiệm tân Giám đốc VCCI Thanh Hoá

Tuyên Quang: Phạt 90 triệu đồng đối với công ty gây ô nhiễm môi trường

Lý giải về đợt ngập lụt lịch sử này, các chuyên gia cho rằng, nguyên nhân là do rừng bị tàn phá; quá trình đô thị hóa nhanh kéo theo tình trạng lòng suối, ao hồ tự nhiên bị lấn chiếm, san lấp; gia tăng nhà kính…

Trận lũ kinh hoàng

Theo Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống thiên tai, tính đến trưa ngày 11/8, đã có 12 người chết do ảnh hưởng mưa lũ tại các tỉnh Tây Nguyên và Nam Bộ. Trong đó, Đắk Nông 5 người; Kon Tum 2 người; các tỉnh Gia Lai, Đắk Lắk, Lâm Đồng, Đồng Nai mỗi tỉnh 1 người; Cà Mau 1 người do dông, lốc làm sập nhà. Ngoài ra, còn có 4 người ở Lâm Đồng và 1 người ở Đắk Lắk bị thương.

Ngoài ra, còn có hàng ngàn căn nhà bị ngập nước, hàng ngàn hộ dân phải di dời. Sản xuất nông nghiệp thiệt hại nặng nề; hàng chục ngàn gia súc, gia cầm bị chết và cuối trôi. Tổng thiệt hại về kinh tế ước tính lên đến gần 1.000 tỷ đồng. Riêng huyện đảo Phú Quốc (tỉnh Kiên Giang), mưa lớn đã làm hơn 8.000 ngôi nhà bị ngập, gần 2.000 người phải sơ tán, 63km đường bị ngập.

Ước tính thiệt hại về kinh tế do mưa lớn tại Phú Quốc là 107 tỷ đồng. Trước đó, ảnh hưởng của áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông kết hợp với gió mùa Tây Nam cường độ mạnh khiến khu vực Tây Nguyên và Nam Bộ có mưa lớn kéo dài trong các ngày từ 6 - 9/8.

Mưa lớn tập trung tại các tỉnh Đắk Lắk, Đắk Nông, Bình Phước, Lâm Đồng, Kiên Giang gây ngập lụt nặng nề tại các khu vực này. Đợt mưa lũ này, tại tỉnh Đắk Nông đã có 5 người thiệt mạng, trong đó có 1 gia đình bị vùi chết thương tâm.

Ông Lê Viết Thuận - Chánh văn phòng Ban Chỉ huy phòng, chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn tỉnh Đắk Nông xác nhận, mưa lớn kéo dài vào chiều ngày 7/8 đã khiến đất đá bị sạt lở, vùi lấp 1 căn nhà nằm dưới chân đồi ở thôn 14 (xã Đắk Sin, huyện Đắk Rlấp).

Trong nhà lúc này có anh Trần Văn Hiệu (SN 1991) cùng vợ là chị Đỗ Thị Yến (SN 1994) và con gái là cháu Trần Thị Diệu (SN 2016). Chị Yến đang mang thai đứa con thứ 2. Do khu vực gia đình các nạn nhân sinh sống ít người qua lại nên đến sáng 8/8, người dân mới phát hiện rồi báo với chính quyền địa phương.

Sau nhiều nỗ lực tìm kiếm, đào xới hàng nghìn m3 đất, đá đến 14h cùng ngày, lực lượng chức năng đã tìm thấy thi thể 3 nạn nhân vùi lấp dưới lớp đất sâu. Gia đình anh Hiệu quê ở tỉnh Hưng Yên. Do hoàn cảnh khó khăn đã vào Đắk Sin làm thuê và ở nhờ trong căn nhà rẫy của người thân.

Sau khi hoàn tất các thủ tục pháp lý, chính quyền địa phương đã hỗ trợ một phần kinh phí và kêu gọi các đơn vị hỗ trợ nhằm đưa thi thể các nạn nhân về tỉnh Hưng Yên cho gia đình an táng. Cũng tại tỉnh Đắk Nông, chiều ngày 8/8 chị H’Lâm (SN 1995, ngụ bon Tăng So, xã Đắk Som, huyện Đắk Glong) đi dọc con suối Đà Tong để hái rau rừng, không may trượt chân ngã xuống suối. Thời điểm này, nước từ thượng nguồn đổ về đã cuốn nạn nhân mất tích.

Đến khoảng 18h cùng ngày, cơ quan chức năng địa phương và người dân mới tìm thấy thi thể chị Lâm trên suối Đà Tong. UBND xã Đắk Som xác nhận, hoàn cảnh gia đình chị H’Lâm thuộc diện đặc biệt khó khăn. Gia đình chị có 2 con nhỏ, 1 cháu năm nay 4 tuổi và 1 cháu mới sinh.

Địa phương cùng người dân đã hỗ trợ một phần chi phí mai táng cho gia đình nạn nhân. Sáng ngày 8/8, trên địa bàn xã Lộc Châu (TP.Bảo Lộc, tỉnh Lâm Đồng) có mưa lớn, nước từ những vùng cao đổ dồn về khu dân cư thôn Tân Thịnh gây nguy hiểm cho người dân.

Trước tình hình nguy cấp của nước lũ, chính quyền địa phương đã huy động lực lượng tại chỗ, khẩn trương giúp người dân đối phó với tình hình nước lũ đang diễn biến hết sức phức tạp. Khoảng 8h30, ông Phạm Minh Tú (SN 1969, công an viên thôn Tân Thịnh) đã lội ra đập tường rào của một hộ dân nhằm nhanh chóng thông ống cống, tạo lối thoát cho dòng nước.

Trong lúc làm nhiệm vụ, không may ông Tú bị trượt chân rơi xuống hố cống sâu bị nước lũ nhấn chìm, cuốn trôi. Mặc dù được lực lượng chức năng và người dân tìm kiếm cứu vớt nhưng ông Tú đã tử vong. Ông Vũ Hoàng Tập - Chủ tịch UBND xã Lộc Châu, cho biết: “Khi đang xoay xở với công việc khó khăn, nguy hiểm, ông Tú rơi xuống hố cống sâu và bị nước nhấn chìm. Lực lượng cứu hộ và đông đảo người dân địa phương nỗ lực tìm kiếm nhưng khi tiếp cận được thì ông đã tử vong. Nhiều người nghẹn ngào thương tiếc vì ông đã quên mình để cứu giúp dân. Trong suốt 10 năm làm công an viên, ông luôn năng nổ, nhiệt tình, trách nhiệm”.

Theo những người sống lâu năm ở xã Lộc Châu, từ trước đến nay chưa bao giờ có trận lũ lớn đến thế này. Lũ đổ ào ào làm ngập hàng chục ngôi nhà, hàng trăm ha cây trồng. Nhiều người bị mắc kẹt giữa dòng lũ, phải leo lên nóc nhà chờ được ứng cứu. Nhiều người già, trẻ em ngấm lạnh run lẩy bẩy, nói không thành tiếng.

Cả trăm người thuộc các lực lượng quân đội, công an, dân quân, đoàn thanh niên các cấp đã được huy động để giải cứu, sơ tán dân đến nơi an toàn. Phần lớn tài sản, vật dụng sinh hoạt đều bị nước nhấn chìm, cuối trôi bởi lũ lên quá nhanh và bất ngờ, mọi người không kịp trở tay. Không chỉ cuốn trôi toàn bộ tài sản, mà lũ dữ còn tống sập cả căn nhà xây của gia đình ông Phạm Ngọc Thanh (ngụ thôn 2, xã Lộc Châu). “Còn gì nữa đâu, lũ cuốn hết cả rồi. Còn mỗi cái nhà, lũ tống sập luôn. Giờ nhà không có ở, lại phải lo chạy vạy kiếm cái ăn. Khốn khổ vô cùng”, ông Thanh thở dài.

Sau nhiều ngày mưa lớn, khoảng 4h ngày 8/8, nước lũ kéo về đã khiến trang trại nuôi cá tầm hơn 200 tấn của anh Nguyễn Văn Toản (SN 1975, ngụ thôn Đạ Nghịt, xã Lát, huyện Lạc Dương, tỉnh Lâm Đồng) bỗng chốc mất trắng. Chủ trang trại chỉ biết ngơ ngác đứng nhìn toàn bộ tài sản của mình tan biến mà không nói nên lời.

Trong hơn 200 tấn cá tầm thương phẩm của anh Toản thì có đến 100 tấn bị dòng nước dữ quét qua, cuốn trôi sạch sẽ. Khoảng 100 tấn cá còn lại bị ngạt nước bùn đất, chết nổi trắng mặt hồ. Toàn bộ nhà cửa, trang trại chăn nuôi cá tầm cả trăm tỷ đồng của anh tan hoang như bãi chiến trường. Từ một ông chủ có tiếng với số tài sản cả trăm tỷ trong tay, sau một cơn lũ dữ quét qua, anh Toản trở thành người trắng tay.

“Nước từ thượng nguồn suối Đạ Nghịt ầm ầm đổ về, chỉ trong ít phút cả vùng rộng lớn đã chìm trong nước. Đê chắn bị phá vỡ nát, nước tràn vào trang trại cá tầm hơn 200 tấn của gia đình tôi, cuốn trôi hơn một nửa, số còn lại bị sặc nước bùn, chết sạch. Trong đó, có 2.000 con cá giống, con nặng nhất lên đến vài chục kg nay đã theo nước lũ thoát ra ngoài. Hơn 200 tấn cá tầm lớn nhỏ, nếu bán theo giá hiện nay, tôi mất khoảng 40 tỷ đồng”, anh Toản cay đắng nói.

Vì đâu nên nỗi?

Chiều ngày 9/8, đánh giá về đợt mưa lũ vừa diễn ra ở Tây Nguyên và Nam Bộ, đại diện Tổng cục Khí tượng thuỷ văn Trung ương cho biết, từ đêm 6/8, một vùng áp thấp trên dải hội tụ nhiệt đới, trên khu vực Đông Bắc Biển Đông mạnh lên thành áp thấp nhiết đới, gió mùa Tây Nam tiếp tục hoạt động mạnh thêm nên tại khu vực Tây Nguyên và Nam Bộ đã có mưa to.

Bên cạnh đó, tháng 7, 8 chính là cao điểm mùa mưa ở Nam Bộ và khu vực Tây Nguyên. Do đó việc mưa lớn diện rộng xuất hiện ở 2 khu vực này khá phù hợp với quy luật khí hậu. Tuy nhiên, việc xảy ra cường độ mưa lớn như trong những ngày vừa qua là khá hiếm gặp.

Theo ông Tạ Đăng Hoàn - Giám đốc Đài khí tượng thủy văn Tây Nguyên, địa bàn Tây Nguyên vẫn xảy ra những trận mưa lớn trên diện rộng nhưng chưa có năm nào lớn dồn dập trong thời gian ngắn như vừa qua. Trung bình 10 ngày đầu tháng 8 hàng năm lượng mưa tại các tỉnh Tây Nguyên khoảng 100 mm.

Tuy nhiên, tổng lượng mưa trong 3 ngày (từ ngày 6 - 9/8) ở Đắk Lắk vượt 300%, Đắk Nông vượt 200%, Lâm Đồng 400% và cá biệt có nơi lên đến 500%. Cũng theo ông Hoàn, với hệ thống sông suối nhỏ, đô thị hóa ở Đắk Lắk và Lâm Đồng diễn ra nhanh khiến nước không thoát kịp và thủy điện xả lũ gây lũ lụt nặng nề. “Chưa thể xác định nguyên nhân chính gây lũ ở Tây Nguyên, nhưng không loại trừ do khai thác gỗ quá mức”, ông Hoàn cho biết.

Đồng quan điểm, ông Đặng Văn Chiền - Giám đốc Trung tâm Khí tượng thủy văn tỉnh Đắk Lắk cho rằng, ngoài nguyên nhân mưa lớn thì việc rừng bị tàn phá, quá trình đô thị hóa đã dẫn đến thiệt hại nặng nề như vậy. Ông Chiền dẫn chứng suối Ea Tam có vai trò rất lớn trong việc thoát lũ cho TP.Buôn Ma Thuột.

Tuy nhiên, lòng suối đã bị người dân xâm chiếm để xây dựng nhà cửa, đào ao hồ. Bên cạnh đó, quá trình đô thị hóa, nhà cửa xây san sát ven các con suối nên khi mưa lớn, nước không kịp thoát ra suối gây ngập nhiều nơi. Theo kết quả công bố hiện trạng rừng năm 2018, tổng diện tích có rừng ở Tây Nguyên là hơn 2,5 triệu ha.

Từ năm 2010 - 2015, Tây Nguyên là khu vực có tốc độ suy giảm rừng nhanh nhất cả nước. Tổng diện tích rừng giảm trong thời gian này là hơn 300.000ha, độ che phủ của rừng giảm 5,8%, trữ lượng rừng giảm hơn 25,5 triệu m3, tương ứng giảm 7,8% tổng trữ lượng. Trong năm 2018, hơn 4.100 vụ vi phạm quy định về bảo vệ và phát triển rừng được phát hiện.

Ông Nguyễn Văn Sơn - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Lâm Đồng nhận định, ngoài ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, ngập lụt còn do tình trạng gia tăng nhà kính. Theo số liệu cuối năm 2018, tỉnh Lâm Đồng có 4.400 ha nhà kính (chiếm 50% diện tích sản xuất nông nghiệp), tăng gấp gần 5 lần so với năm 5 trước.

“Lượng nước lớn không thấm được đổ ra suối trong thời gian ngắn khiến nước dâng cao đột ngột tạo lũ với tốc độ chảy mạnh. Ngoài ra, tình trạng san ủi không đúng quy hoạch khiến hệ thống thoát nước bị thu hẹp”, ông Sơn cho biết.

Theo TS.Lâm Ngọc Tuấn (chuyên ngành môi trường của Trường Đại học Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng), lũ ở Đà Lạt và vùng lân cận có tần suất ngày càng dày hơn trong 7 năm gần đây có nguyên nhân rất lớn từ việc gia tăng ồ ạt diện tích sản xuất nông nghiệp trong nhà kính.

Các số liệu mới nhất từ Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Lâm Đồng cho thấy, tổng diện tích sản xuất rau hoa của Đà Lạt khoảng 18.000ha nhưng có đến 10.000ha nhà kính (tỉ lệ hơn 50%). Đây chỉ mới là diện tích thống kê được, chưa kể những diện tích rừng lấn chiếm.

“Về lý thuyết thì những vùng đất có nhà kính hệ số thấm nước bằng không. Có nghĩa mưa đổ xuống thì rơi trên những tấm nilông và bằng cách nào đó đổ ào ào ra suối. Lượng nước không thấm được đổ ra suối trong thời gian ngắn khiến nước dâng cao đột ngột tạo lũ với tốc độ chảy mạnh. Như vậy dù mưa không to nhưng vẫn xảy ra lũ lụt. Nếu mưa to thì hậu quả không còn nằm trong tầm kiểm soát”, ông Tuấn cho biết.

Trong khi đó, ông Lê Xuân Hiền - Giám đốc Đài khí tượng thủy văn Kiên Giang cho biết, đợt mưa vừa qua, huyện đảo Phú Quốc mưa rất lớn, cao nhất trong lịch sử quan trắc từ 1978 đến nay. Bình quân mỗi năm, lượng mưa ở Phú Quốc khoảng 2.800mm. Trong đó, lượng mưa trung bình tháng 8 hàng năm là 458mm. Riêng trong 9 ngày đầu tháng 8, lượng mưa trên đảo đo được 1.152mm.

Trong đó, trận mưa tối ngày 8 - 9/8 lên đến 357,9mm. UBND huyện Phú Quốc cho rằng, ngập lụt nặng nề này do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu. Mặt khác, hệ thống thoát nước trong nội ô thị trấn Dương Đông đã được xây dựng 16 năm trước, chỉ phù hợp với mật độ dân cư 10.000 - 12.000 lúc đó. Với tốc độ đô thị hóa nhanh, người đông, riêng thị trấn Dương Đông đã trên 50.000 dân, kéo theo tình trạng sông rạch, ao hồ tự nhiên bị lấn chiếm, san lấp khiến nước không còn đường thoát nên ngập lụt nghiêm trọng hơn.

Hồ thủy điện Đắk Kar bị kẹt van là do... củi?

Ngày 11/8, ông Chu Văn Quyền - Giám đốc Công ty CP Thủy điện Đắk Kar (chủ đầu tư hồ thủy điện Đắk Kar) cho biết, đã vận hành được van cửa xả của hồ thủy điện Đắk Kar. Hiện tại, hồ xả nước từ 80 - 100m3/s để tránh ngập lụt cho vùng hạ du.

Theo ông Quyền, từ ngày 6 - 8/8, lượng mưa tại Đắk Nông bất ngờ tăng mạnh khiến lưu lượng nước về hồ rất lớn. Dung tích thiết kế của hồ là 11,6 triệu m3 nhưng lúc đỉnh điểm lượng nước đã hơn 12 triệu m3.

“Nguyên nhân của việc “tích nước” bất ngờ là do hồ mới, chưa vận hành nên nhiều cây củi, cây gỗ trôi về kẹt vào phay tràn khiến cửa van không nâng lên được”, ông Quyền lý giải.

Trong khi đó, Chánh văn phòng Ban Chỉ huy phòng, chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn tỉnh Đắk Nông Lê Viết Thuận cho rằng, chủ đầu tư quá chủ quan, không nắm dự báo thời tiết mưa lớn để có phương án đối phó phù hợp. Nguyên nhân kẹt van cửa xả do gỗ củi trôi về như đại diện chủ đầu tư nói là không thuyết phục.

“Chúng tôi kiểm tra thì không thấy gỗ kẹt dưới phay tràn như lý giải của chủ đầu tư. Cửa van cao 8m, gỗ củi trôi về thường nổi trên mặt nước chứ không thể chìm xuống dưới để kẹt cửa van. Tôi cho rằng có thể đơn vị thi công chưa làm xong phần dàn nâng cửa van. Tuy vậy, tôi không thể đánh giá cụ thể nguyên nhân phần kỹ thuật”, ông Thuận cho biết.

Về vấn đề này, ông Bùi Huy Thành - Giám đốc Sở Công thương tỉnh Đắk Nông cho biết, do hồ thủy điện Đắk Kar đang xây dựng, chưa hoàn thiện, hiện cũng chưa có cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền nào phê duyệt quy trình vận hành của hồ.

Tuy nhiên, có thể khẳng định có trách nhiệm, sự chủ quan của chủ đầu tư do không đánh giá đúng mức diễn biến thời tiết. Về các vấn đề kỹ thuật, tới đây Sở Công thương tỉnh Đắk Nông sẽ phối hợp với cơ quan chức năng để kiểm tra, đánh giá.

Trước đó, vào chiều tối ngày 8/8, Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống thiên tai đã có công điện khẩn về việc ứng phó sự cố hồ thủy điện Đắk Kar. Ngay sau đó, 3 tỉnh Đắk Nông, Bình Phước và Lâm Đồng đã cho di dời hơn 5.000 hộ dân ra khỏi khu vực nguy hiểm. Ngành chức năng cũng sẵn sàng dùng mìn nổ nếu tình huống xấu nhất xảy ra.