Năm 2007, Việt Nam gia nhập WTO đã thu hút nhiều Tập đoàn lớn cũng như công ty nước ngoài đầu tư để mở rộng thị trường, đây là cơ hội cho sinh viên khẳng định năng lực của mình. Tuy nhiên, cơ hội làm việc tại môi trường quốc tế của sinh viên Việt Nam không nhiều do năng lực tiếng Anh còn hạn chế.

Số liệu từ Đại học Công nghệ TP HCM, Vụ Giáo dục Đại học (Bộ GD&ĐT) từng có khảo sát về việc sinh viên sau khi ra trường đáp ứng yêu cầu kỹ năng tiếng Anh, có khoảng 49,3% sinh viên đáp ứng được yêu cầu của người sử dụng, 18,9% sinh viên không đáp ứng được và 31,8% sinh viên cần đào tạo thêm. Điều này cho thấy, hơn nửa số sinh viên sau khi ra trường không đáp ứng đủ yêu cầu về kỹ năng tiếng Anh.

Đánh giá về trình độ tiếng Anh của thế hệ trẻ hiện nay, thầy Vũ Tuấn Anh (Hiệu trưởng trường Tiểu học Tam Quan 1, xã Tam Dương Bắc, Phú Thọ) đánh giá là chưa đồng đều. Bên cạnh một bộ phận học sinh có nền tảng tốt, mạnh dạn giao tiếp và tiếp thu nhanh thì vẫn còn nhiều em hạn chế vốn từ, kỹ năng nghe – nói, đặc biệt là những học sinh có hoàn cảnh khó khăn, ít được gia đình quan tâm, hỗ trợ.

Nhìn chung, trình độ Tiếng Anh của học sinh ngày nay đang từng bước được cải thiện nhưng cần thêm môi trường học tập tốt hơn, cần được giao tiếp trong môi trường tiếng Anh hoặc giao tiếp với người bản xứ để đáp ứng yêu cầu mới.

Vì vậy, chính sách được xây dựng với lộ trình rõ ràng đến năm 2035, tầm nhìn 2045 thể hiện quyết tâm của Nhà nước trong việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và năng lực cạnh tranh Quốc gia.

Cô Lương Thị Dung (Giáo viên tiếng Anh, Trường Tiểu học Trần Quốc Toản, phường Tô Hiệu, Sơn La) cho rằng, học sinh miền núi còn hạn chế về vốn tiếng Việt, điều kiện tiếp xúc với tiếng Anh chưa nhiều nên việc học gặp nhiều khó khăn.

Những năm gần đây, Trường Tiểu học Trần Quốc Toản có nhiều đối tượng học sinh theo học, việc tiếp thu kiến thức còn chưa đồng đều, nhiều học sinh phát âm chưa chuẩn, đặc biệt là những học sinh của Trung tâm bảo trợ xã hội tỉnh theo học tại trường.

Thực tế, nhiều học sinh Việt Nam dù học tiếng Anh suốt 5 hay 10 năm vẫn gặp khó khăn khi giao tiếp cơ bản.

Nhận xét bản thân về trình độ tiếng Anh hơn 10 năm học của mình, chị Nguyễn Thị L. (cựu sinh viên trường Đại học Văn hóa Hà Nội) cho rằng, kiến thức của chị hiện là con “số 0” tròn trĩnh.

Chị L. cho biết, chị bắt đầu học tiếng Anh từ năm học lớp 6, nhưng khi lên học Đại học, bản thân vẫn luôn nằm trong danh sách sinh viên thi lại tiếng Anh của lớp.

Theo như chị L. chia sẻ thì có nhiều nguyên nhân dẫn đến việc chị kém hiểu về tiếng Anh. Trong đó, thiếu động lực học, không học thêm, cũng như môi trường giao tiếp tiếng Anh không có nên các bạn đều không có sự cố gắng khi học môn này.

“Thực tế, tôi không mặn mà với môn học tiếng Anh, vì vậy, tôi không dành thời gian nhiều cho môn học này. Nhận thấy bản thân rất kém tiếng Anh, nên những năm học Đại học, tôi dành thời gian tự học tiếng Anh qua lời bài hát. Dù thời gian đầu cảm thấy rất thích, nhưng rồi, tôi bỏ cuộc vì nhiều lý do”, chị L. ngậm ngùi.

Hai tháng nay, bạn Nguyễn N.P.Q (sinh viên một trường Đại học tại Hà Nội) cũng miệt mài học tại Trung tâm để lấy chứng chỉ tiếng Anh xét tốt nghiệp. Nhận thấy kiến thức tiếng Anh “hổng” nhiều chỗ, vì vậy, Q cảm thấy vô cùng áp lực.

Bạn Q chia sẻ, bản thân vừa đi học trên lớp, vừa đi làm thêm, còn học chứng chỉ nữa nên mỗi lần nghĩ tới chứng chỉ đầu ra tiếng Anh là tâm trạng nặng nề.

Từ thực tế cho thấy, chủ trương “đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học” là cấp thiết, hứa hẹn sẽ là cơ hội cho thế hệ trẻ Việt Nam, trang bị cho các em “hành trang hội nhập” ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Và quan trọng hơn, việc này không chỉ phục vụ mục tiêu cá nhân của từng học sinh mà còn góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực Quốc gia.

Tiếng Anh không chỉ là môn học, mà còn là “cánh cửa” bước ra thế giới mới: Thế giới của tri thức, của khoa học, của giao lưu cũng như cơ hội nghề nghiệp được mở rộng.

Trong bối cảnh đất nước hội nhập kinh tế sâu rộng, việc đặt mục tiêu nâng cao mức độ thành thạo tiếng Anh hay ngoại ngữ nói chung là rất cần thiết tại Việt Nam. Vì nếu không thông thạo tiếng Anh, lao động Việt Nam sẽ khó tham gia sâu và chuỗi giá trị toàn cầu.

Theo chia sẻ của chuyên gia giáo dục Bùi Khánh Nguyên, nhiều nước trên thế giới cũng đặt mục tiêu thông thạo tiếng Anh, nhưng mỗi Quốc gia có cách làm khác nhau. Như ở Hà Lan - Quốc gia không coi tiếng Anh là ngôn ngữ thứ hai, nhưng người dân rất giỏi tiếng Anh. Trong khi đó, ở Đài Loan (Trung Quốc) tuyên bố chiến lược song ngữ đến năm 2030, nhưng mức độ thành thạo tiếng Anh chưa có nhiều cải thiện.

Theo vị chuyên gia này, ở Việt Nam, những năm qua, việc dạy và học tiếng Anh trong trường phổ thông và Đại học có nhiều sự trì trệ là do phương pháp tiếp cận không phù hợp. Vì vậy, Việt Nam nên hướng tới việc học tiếng Anh thực dụng, nghĩa là học để sử dụng như nghe - nói, đọc - viết, chứ không phải để thi, để phân tích ngôn ngữ. Đặc biệt, người học cần đặt mục tiêu phù hợp cho cuộc sống và công việc của mình.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, năng lực ngoại ngữ – đặc biệt là tiếng Anh trở thành một kỹ năng thiết yếu đối với mỗi công dân, cô Nguyễn Lan Hương (giáo viên dạy bộ môn tiếng Anh tại trường THPT Hoài Đức B, Hà Nội) cho rằng, việc đưa tiếng Anh thành ngoại ngữ thứ hai giúp học sinh có thêm công cụ tiếp cận tri thức toàn cầu, mở rộng cơ hội học tập, việc làm và nâng cao khả năng thích ứng trong môi trường lao động cạnh tranh. Đối với thế hệ trẻ, ngoại ngữ không chỉ là môn học mà còn là “chìa khóa” để bước ra thế giới.

Tuy nhiên, thực tế dạy và học ngoại ngữ trong nhà trường hiện nay vẫn còn nhiều bất cập. Ở nhiều địa phương, đặc biệt là vùng nông thôn, miền núi, hải đảo, điều kiện cơ sở vật chất còn hạn chế; Đội ngũ giáo viên tiếng Anh chưa đồng đều về số lượng và chất lượng. Không ít học sinh học tiếng Anh nhiều năm nhưng vẫn thiếu khả năng giao tiếp cơ bản, chủ yếu học để thi chứ chưa sử dụng được trong đời sống.

Vậy nên, nếu áp dụng đại trà việc coi tiếng Anh là ngoại ngữ thứ 2 mà không có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, thì nguy cơ quá tải cho học sinh và áp lực cho nhà trường là điều khó tránh khỏi. Bên cạnh đó, cần nhìn nhận rằng, sự đa dạng về điều kiện học tập và năng lực học sinh đòi hỏi chính sách giáo dục không thể “một khuôn cho tất cả”.

Theo cô Hương, có những học sinh có năng khiếu ngoại ngữ, sẵn sàng học thêm một ngoại ngữ mới nhưng cũng có em còn gặp khó khăn với chương trình học hiện hành. Vì vậy, nếu thiếu tính linh hoạt, việc đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ 2 có thể vô tình làm gia tăng khoảng cách giáo dục giữa các vùng miền và giữa các nhóm học sinh.

Có thể thấy được, “đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học” là yêu cầu cấp thiết của giáo dục Việt Nam, nhằm chuẩn hóa chất lượng giáo dục, nâng cao năng lực tiếp cận tri thức quốc tế, giúp thế hệ trẻ tự tin vững bước hòa nhập với môi trường quốc tế.

Hòa mình cùng dòng chảy hội nhập quốc tế, chủ trương trên sẽ bảo đảm chất lượng dạy - học, chuẩn hóa đội ngũ giáo viên, thu hẹp khoảng cách vùng, miền...

Theo chia sẻ của nhiều người công tác trong ngành Giáo dục, dạy học tiếng Anh hiện nay đã có những mầm xanh đáng quý, minh chứng cho quyết tâm đổi mới, nỗ lực của giáo viên. Để tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai, cần tháo gỡ những “nút thắt” về tư duy, con người và môi trường.

Với quyết tâm mạnh mẽ, đổi mới toàn diện cách dạy và học, khai thác công nghệ, biến tiếng Anh thành công cụ thiết yếu, tạo nền tảng vững chắc cho thế hệ trẻ Việt Nam vươn tầm quốc tế... là những mục tiêu đặt ra trong năm mới.

Đầu năm mới 2026, không khí đổi mới giáo dục sôi sục với quyết tâm "làm mới cách dạy – cách học", tập trung vào việc triển khai hiệu quả Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, ứng dụng công nghệ (AI, STEM), đổi mới kiểm tra đánh giá, phát triển năng lực học sinh, và nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên và nhà quản lý, hướng tới giáo dục toàn diện, hội nhập, lấy học sinh làm trung tâm, đáp ứng yêu cầu phát triển Quốc gia trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Mời bạn đọc đón đọc kỳ tới: Bài 2 -Tiếng Anh lan tỏa trong mọi tầng lớp xã hội.

Thực hiện: Hoa Tiên - Kim Ngân

Đồ họa: Phàn Giào Họ