Đưa chuyển đổi số thực sự trở thành thế mạnh của ngành giáo dục và đào tạo

Từng bước hình thành hệ thống giáo dục vận hành trên môi trường số

Trong thời gian qua, dưới sự chỉ đạo quyết liệt của Thủ tướng Chính phủ, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu, sự chỉ đạo, đôn đốc của Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số và sự phối hợp của các bộ, ngành, địa phương, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đã tập trung triển khai đồng bộ, quyết liệt các nhiệm vụ chuyển đổi số và đạt được những kết quả quan trọng. 

Theo báo cáo của Bộ GD&ĐT, chuyển đổi số ngành giáo dục đã chuyển từ giai đoạn ứng dụng công nghệ thông tin, số hóa riêng lẻ sang từng bước hình thành các điều kiện của một hệ thống giáo dục vận hành trên môi trường số. Hệ thống thể chế, kiến trúc số, dữ liệu, nền tảng số và các công cụ phục vụ quản lý, dạy học đang từng bước được hình thành đồng bộ, tạo nền tảng để chuyển đổi phương thức quản lý, quản trị và cung cấp dịch vụ giáo dục.

Đặc biệt, ngành giáo dục đã cơ bản hình thành nguồn dữ liệu số quy mô toàn quốc, bao phủ các đối tượng cốt lõi của hệ thống. Bộ GD&ĐT đã chủ động phối hợp với Bộ Công an, các bộ, ngành, địa phương triển khai quyết liệt chiến dịch số hóa, làm sạch, xác thực và kết nối dữ liệu giáo dục.

Chuyển đổi số đã bắt đầu tạo ra giá trị thiết thực và có thể đo lường được đối với người học, người dân, công tác quản lý. Đồng thời, đi sâu hơn vào hoạt động cốt lõi của giáo dục và bắt đầu bước sang giai đoạn ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Công nghệ số và AI không chỉ được sử dụng trong quản lý mà đã từng bước được ứng dụng trong dạy, học, kiểm tra, đánh giá, xây dựng học liệu, hỗ trợ và cá thể hóa việc học. Năng lực số, năng lực AI của đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý và người học ngày càng được chú trọng.

Đáng chú ý, Bộ GD&ĐT cơ bản tháo gỡ những điểm nghẽn chính về chuyển đổi số trong chiến dịch 100 ngày.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, cần thẳng thắn nhìn nhận rằng việc xây dựng, kết nối, xác thực, khai thác cơ sở dữ liệu còn chậm.

Hiện nay, trong tổng số 66,6 triệu văn bằng đã được số hoá, còn 44 triệu văn bằng chưa được gắn mã căn cước công dân. Trong số 12 triệu văn bằng đã được gắn mã căn cước công dân và đồng bộ lên nền tảng VNeID, mới có khoảng 1,2 triệu văn bằng được người dân xác thực.

Trong khi đó, nền tảng số quản trị giáo dục quốc gia mới được triển khai tại 6 địa phương; hạ tầng, nhân lực, kinh phí còn thiếu; điều kiện bảo đảm ứng dụng trí tuệ nhân tạo an toàn, có trách nhiệm trong hoạt động chuyên môn của ngành cần theo kịp yêu cầu thực tiễn hơn nữa.

Cũng tại Hội nghị, các bộ, ngành, địa phương đã luận bàn, cho ý kiến về những giải pháp hiệu quả, khả thi để đẩy nhanh tiến độ chuyển đổi ngành giáo dục; phân định vai trò, trách nhiệm giữa bộ với trách nhiệm của địa phương, các cơ sở giáo dục trong thực hiện nhiệm vụ số hoá, làm sạch, khai thác dữ liệu và vận hành các nền tảng dùng chung của ngành; công tác bố trí nguồn lực;…

Điểm sáng và điểm nghẽn

Phát biểu kết luận, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đánh giá cao Bộ GD&ĐT, Bộ Công an, Bộ Khoa học và Công nghệ, Văn phòng Chính phủ cùng các bộ, ngành, địa phương đã có bước chuyển biến tích cực, đạt được một số kết quả quan trọng.

Phó Thủ tướng cũng biểu dương các địa phương có tỷ lệ phát hành học bạ số trên 99,99% gồm: Lai Châu, Điện Biên, Phú Thọ, Quảng Ninh, Thanh Hóa; đồng thời, đề nghị Bộ GD&ĐT tổng hợp các mô hình hay, cách làm hiệu quả để nhân rộng cho các địa phương còn lại trên toàn quốc.

Bên cạnh việc đưa vào sử dụng thống nhất các nền tảng dữ liệu của ngành, Bộ GD&ĐT đã trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt và đang hoàn thiện Kế hoạch triển khai Đề án Hệ thống học liệu số quốc gia đối với giáo dục phổ thông.

Bộ đã ban hành Khung nội dung giáo dục AI, Khung năng lực số cho người học và hoàn thành tập huấn toàn quốc để triển khai ngay từ năm học 2026-2027. Các địa phương đã triển khai một số sáng kiến hiệu quả, thực chất về chuyển đổi số trong hoạt động chuyên môn của ngành. 

Tuy nhiên, Phó Thủ tướng cũng chỉ ra 5 điểm nghẽn cần tiếp tục tháo gỡ: (i) Tốc độ số hóa dữ liệu nhanh nhưng việc xác thực, khai thác dữ liệu còn chậm; (ii) CSDL giáo dục nghề nghiệp chưa bảo đảm điều kiện an toàn thông tin để kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia; (iii) hạ tầng phục vụ Nền tảng số quản trị giáo dục quốc gia chưa đủ điều kiện mở rộng trên phạm vi toàn quốc; (iv) khai thác dữ liệu để cắt giảm thành phần hồ sơ, thủ tục hành chính (TTHC) cần hiệu quả hơn, vẫn còn tình trạng yêu cầu người dân nộp bản giấy khi thực hiện TTHC của ngành; (v) thực hiện các nhiệm vụ chuyển đổi số của ngành còn nhiều khó khăn về nguồn lực, hạ tầng, nhân lực.

Làm sạch, kết nối dữ liệu mang tính quyết định

Để khắc phục những điểm nghẽn nêu trên, Phó Thủ tướng đề nghị các bộ, ngành, địa phương tập trung thực hiện một số nội dung trọng tâm. 

Thứ nhất, xác định làm sạch, kết nối dữ liệu là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng, mang tính quyết định đối với giá trị của cơ sở dữ liệu ngành giáo dục. Phó Thủ tướng đề nghị Bộ GD&ĐT chủ trì, phối hợp với Bộ Công an và các cơ quan liên quan khẩn trương đối soát, làm sạch dữ liệu văn bằng lịch sử đối với hơn 44 triệu văn bằng chưa có mã căn cước công dân.

Bộ Công an hỗ trợ, nâng dung lượng kết nối để đồng bộ Cơ sở dữ liệu học bạ số, văn bằng số với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, đảm bảo dữ liệu được kiểm tra, xác thực và có thể sử dụng thực tế.

Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam chỉ đạo các tổ chức chính trị - xã hội vào cuộc cùng chính quyền địa phương các cấp để thực hiện hiệu quả nhiệm vụ này.

Ngoài ra, Bộ GD&ĐT khẩn trương hoàn thiện dữ liệu học bạ số các năm học trước năm học 2024-2025; phối hợp với Bộ Công an hoàn thành chuyển giao, đồng bộ dữ liệu của 2 hệ thống thông tin đã có kế hoạch di chuyển lên Trung tâm Dữ liệu quốc gia; rà soát, đảm bảo điều kiện an toàn thông tin để kết nối Cơ sở dữ liệu về giáo dục nghề nghiệp với Cơ sở dữ liệu quốc gia; phê duyệt hồ sơ cấp độ đối với 5 hệ thống thông tin còn lại.

Thứ hai, về cắt giảm TTHC dựa trên dữ liệu, Bộ GD&ĐT phối hợp với Bộ Tư pháp hoàn thành phương án sử dụng học bạ số, văn bằng số thay thế thành phần hồ sơ trong giải quyết TTHC theo đúng chỉ đạo của lãnh đạo Chính phủ.

Các bộ, ngành, địa phương chủ động rà soát các thủ tục nội bộ, thực hiện nghiêm quy định không yêu cầu người học nộp thêm học bạ giấy khi học bạ số đã hợp lệ.

Thứ ba, liên quan đến Nền tảng số quản trị giáo dục quốc gia, Phó Thủ tướng giao Bộ GD&ĐT phối hợp với Bộ Công an xác định nhu cầu về hạ tầng cần bố trí tại Trung tâm Dữ liệu quốc gia để phục vụ hoạt động của Nền tảng, đảm bảo vận hành đồng bộ, an toàn và đáp ứng nhu cầu của 100% trường học trên cả nước. Bộ Công an xem xét, thống nhất về lộ trình bố trí hạ tầng.

Đồng thời, Bộ GD&ĐT rà soát, công bố quy định về phạm vi, tiêu chuẩn kỹ thuật, kiến trúc sơ bộ của Nền tảng.

Trên cơ sở đó, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố chỉ đạo các cơ sở giáo dục trên địa bàn xây dựng lộ trình tham gia sử dụng Nền tảng ngay trong năm học 2026-2027.

Thứ tư, Phó Thủ tướng đề nghị Bộ Nội vụ, Bộ Tài chính phối hợp với Bộ GD&ĐT khẩn trương thống nhất mô hình, phạm vi, Quy chế kết nối, chia sẻ dữ liệu để phục vụ theo dõi tình trạng việc làm của người học sau tốt nghiệp.

Thứ năm, Bộ GD&ĐT sớm hoàn thiện Kế hoạch triển khai Đề án Hệ thống học liệu số quốc gia đối với giáo dục phổ thông; hoàn thiện Đề án chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giáo dục và đào tạo giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2035.

Các địa phương và các cơ sở giáo dục tiếp tục thí điểm, nhân rộng các mô hình mới, cách làm hay về ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong hoạt động chuyên môn của ngành ngay trong năm học 2026-2027.

Thứ sáu, UBND các tỉnh, thành phố chỉ đạo các sở, ngành, chính quyền cấp xã và cơ sở giáo dục bố trí nhân lực, nguồn lực để hoàn thành số hóa, làm sạch, đồng bộ dữ liệu; chịu trách nhiệm bảo đảm hạ tầng số tối thiểu tại các cơ sở giáo dục, đặc biệt đối với các cơ sở giáo dục thực hiện sắp xếp và các điểm trường còn điều kiện khó khăn.

"Các bộ, ngành, địa phương cần phát huy tinh thần chủ động, quyết liệt, giải quyết dứt điểm các nhiệm vụ đã được giao, tạo chuyển biến rõ nét ngay trong năm học 2026-2027 và đưa chuyển đổi số thật sự trở thành một thế mạnh của ngành giáo dục và đào tạo", Phó Thủ tướng nhấn mạnh./.