Dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi): Bưu gửi sẽ có mã định danh để truy vết

Phát biểu khai mạc hội nghị, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Thị Thu Trang cho biết, truyền thông chính sách là một bước quan trọng trong quá trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, nhằm cung cấp thông tin kịp thời, tạo điều kiện để các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, chuyên gia và các đối tượng chịu tác động trực tiếp tham gia góp ý.

Qua đó góp phần nâng cao chất lượng, tính khả thi và hiệu quả của chính sách khi được ban hành và tổ chức thực thi.

Theo bà Trang, với vai trò là cơ quan chủ trì soạn thảo, Bộ Khoa học và Công nghệ đã triển khai xây dựng Dự án Luật Bưu chính (sửa đổi) theo đúng trình tự, thủ tục của pháp luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật, đồng thời bám sát yêu cầu phát triển của nền kinh tế số và thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp.

Dự án Luật Bưu chính (sửa đổi) đã được Chính phủ thống nhất tại Nghị quyết số 178/NQ-CP ngày 6/7/2026 và được Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến tại Phiên họp thứ 4 ngày 16/7/2026.

Bộ Khoa học và Công nghệ đang tiếp tục phối hợp với cơ quan thẩm tra để tiếp thu, giải trình, hoàn thiện hồ sơ dự án luật.

Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế mong muốn các đại biểu sẽ thảo luận, trao đổi và đóng góp những ý kiến để hoàn thiện dự thảo luật, đặc biệt là đối với những quy định mới, những nội dung còn có ý kiến khác nhau hoặc có tác động trực tiếp đến hoạt động của người dân và doanh nghiệp.

Trình bày những nội dung chính của Dự án Luật Bưu chính (sửa đổi), Vụ trưởng Vụ Bưu chính, Bộ Khoa học và Công nghệ Lã Hoàng Trung cho biết, dự thảo Luật được xây dựng trong bối cảnh thị trường bưu chính đã có sự thay đổi căn bản so với thời điểm Luật Bưu chính năm 2010 được ban hành.

Nếu trước đây hoạt động bưu chính chủ yếu gắn với thư tín và dịch vụ chuyển phát thì hiện nay thị trường đã chuyển mạnh sang đóng gói, kiện hàng hóa phục vụ thương mại điện tử, đồng thời bưu chính ngày càng đóng vai trò là hạ tầng kết nối giữa không gian số và không gian vật lý.

Cùng với sự thay đổi của thị trường, phương thức quản lý cũng cần chuyển từ cấp phép, tiền kiểm sang đăng ký, công khai, hậu kiểm; từ kiểm soát đồng loạt sang quản lý dựa trên dữ liệu và mức độ rủi ro.

Theo ông Lã Hoàng Trung, quy mô thị trường hiện đã vượt xa khuôn khổ của năm 2010. Năm 2025, thị trường đạt khoảng 4,1 tỷ bưu gửi, quy mô sản lượng cao hơn 12 lần so với năm 2010, doanh thu dịch vụ bưu chính đạt khoảng 87.000 tỷ đồng; đặc biệt, hơn 90% sản lượng là gói, kiện hàng hóa.

Thực tiễn này đặt ra yêu cầu phải sửa đổi Luật nhằm xác định lại phạm vi điều chỉnh, đổi mới phương thức quản lý doanh nghiệp, hoàn thiện chính sách về bưu chính công ích, đồng thời bổ sung các quy định về bưu chính số, dữ liệu, an toàn, an ninh và ứng dụng công nghệ mới.

Trình bày chuyên đề Bảo đảm an toàn, an ninh trong lĩnh vực Bưu chính tại hội nghị, ông Lê Văn Chung (Vụ Bưu chính, Bộ Khoa học và Công nghệ) cho hay, một trong những điểm mới đáng chú ý của dự thảo là phương thức bảo đảm an toàn, an ninh bưu chính.

Theo dự thảo, mỗi bưu gửi được gắn một mã nhận dạng duy nhất trong hệ thống của doanh nghiệp bưu chính từ thời điểm chấp nhận và được duy trì trong suốt quá trình cung cấp dịch vụ.

Mã định danh được sử dụng để theo dõi, quản lý và truy vết qua các công đoạn chấp nhận, chia chọn, vận chuyển và phát.

Đây được xác định là nền tảng dữ liệu để liên kết bưu gửi với toàn bộ hành trình nghiệp vụ, phục vụ truy vết khi xảy ra sự cố hoặc xuất hiện dấu hiệu vi phạm.

Dự thảo đồng thời yêu cầu doanh nghiệp bảo đảm an toàn bưu gửi từ thời điểm chấp nhận đến khi phát, không để xảy ra mất, thất lạc, hư hỏng hoặc bị xâm phạm trái pháp luật.

Đối với an ninh bưu chính, doanh nghiệp phải áp dụng các biện pháp phù hợp với mức độ rủi ro và quy mô hoạt động để phòng ngừa, phát hiện và xử lý vi phạm. Việc phối hợp với cơ quan nhà nước phải đúng thẩm quyền, mục đích và phạm vi cần thiết, hạn chế ảnh hưởng không cần thiết đến hoạt động bình thường của dịch vụ.

Như vậy, thay vì tập trung vào việc kiểm tra, phát hiện vi phạm trên diện rộng, dự thảo hướng tới phòng ngừa dựa trên dữ liệu, định danh, truy vết và mức độ rủi ro. Đây cũng là sự thay đổi phù hợp với thực tế khi bưu chính đã trở thành một hạ tầng quan trọng của thương mại điện tử và nền kinh tế số, với quy mô hàng tỷ bưu gửi mỗi năm.

Dự kiến, dự thảo Luật sẽ tiếp tục được lấy ý kiến rộng rãi và trình Quốc hội xem xét thông qua vào cuối năm 2026, có hiệu lực từ tháng 7/2027.