Dữ liệu trở thành “tài nguyên chiến lược” trong kỷ nguyên số

Sự kiện do Trường Kinh tế, Luật và Quản lý nhà nước (CELG-UEH) phối hợp cùng Viện Nghiên cứu Chính sách và Phát triển Truyền thông tổ chức, trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng tốc chuyển đổi số và hình thành nền kinh tế dữ liệu.

Theo Ban Tổ chức, dữ liệu ngày nay không còn đơn thuần là sản phẩm của hoạt động công nghệ mà đang trở thành “tài nguyên chiến lược” mới, đóng vai trò quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế, quản trị quốc gia và đổi mới sáng tạo.

Tuy nhiên, sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây hay các mô hình kinh doanh dịch vụ dữ liệu (Data as a Service – DaaS) cũng kéo theo hàng loạt thách thức pháp lý mới liên quan đến bảo vệ dữ liệu cá nhân, quyền riêng tư, trách nhiệm doanh nghiệp công nghệ và phát triển bền vững. 

Phát biểu khai mạc hội thảo, đại diện Đại học Kinh tế TP HCM - UEH nhấn mạnh, sự kiện diễn ra trong thời điểm đặc biệt khi nhà trường đang kỷ niệm 50 năm hình thành và phát triển, đồng thời đánh dấu 25 năm thành lập Khoa Luật UEH. Đại diện UEH cho biết trường đang chuyển mình mạnh mẽ theo định hướng đại học đa ngành và bền vững, thúc đẩy kết nối giữa kinh tế, luật, công nghệ, quản trị và đổi mới sáng tạo nhằm giải quyết các vấn đề lớn của xã hội hiện đại. 

Theo chương trình hội thảo, phiên toàn thể có sự tham gia trình bày của nhiều chuyên gia và nhà hoạch định chính sách. Ông Hồ Đức Thắng, Đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, trình bày tham luận “Xây dựng và phát triển thị trường dịch vụ dữ liệu tại Việt Nam: Từ tầm nhìn đến hiện thực”. Nội dung tập trung vào yêu cầu hình thành thị trường dữ liệu minh bạch, có khả năng thúc đẩy đổi mới sáng tạo nhưng vẫn bảo đảm an toàn pháp lý và quyền lợi người dùng. 

Trong khi đó, bà Võ Thị Trung Trinh, giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số Thành phố Hồ Chí Minh nhấn mạnh vai trò của dịch vụ dữ liệu như một động lực phát triển kinh tế số của TP.HCM giai đoạn 2026 – 2030.

Theo bà Trinh, dữ liệu sẽ là nền tảng để các đô thị lớn phát triển chính quyền số, kinh tế số và xã hội số, đặc biệt trong bối cảnh AI đang thay đổi cách vận hành của doanh nghiệp và cơ quan quản lý nhà nước. 

Ngoài ra, hội thảo còn có PGS.TS. Trịnh Duy Thuyên trình bày tham luận về “Trách nhiệm pháp lý trong dịch vụ dữ liệu tư pháp hình sự và quyền được lãng quên”; Bà Trần Thị Tuyết, Quản lý Chương trình, Viện Nghiên cứu Chính sách và Phát triển Truyền thông (IPS) tham luận về “Xác lập những yếu tố nền tảng cho giao dịch dữ liệu tại Việt Nam: Các ưu tiên chính sách và khuyến nghị”.

Một trong những điểm đáng chú ý của hội thảo là cách tiếp cận liên ngành và phát triển bền vững. Thay vì chỉ nhìn dữ liệu dưới góc độ công nghệ hay thương mại, các chuyên gia đã đặt vấn đề dữ liệu trong mối liên hệ với pháp luật, quyền con người, chuyển đổi xanh, quản trị công và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp. 

Theo Ban Tổ chức, hội thảo năm nay nhận được hơn 213 bài viết khoa học từ các nhà nghiên cứu, giảng viên, nghiên cứu sinh, luật sư và doanh nghiệp trên cả nước. Sau quá trình phản biện độc lập, có 99 bài được lựa chọn trình bày tại 10 phiên thảo luận song song. 

Các phiên chuyên đề trải rộng trên nhiều lĩnh vực như pháp luật dữ liệu và dịch vụ dữ liệu, quản lý năng lượng trong kỷ nguyên dữ liệu, trách nhiệm pháp lý trong AI, quản trị rủi ro dữ liệu, kinh doanh dữ liệu, chính sách công và quản trị quốc gia trong thời đại AI. Nhiều chủ đề mới thu hút sự quan tâm như dữ liệu xanh, AI xanh, quyền được lãng quên, bảo vệ dữ liệu sinh trắc học, trách nhiệm pháp lý trong huấn luyện AI tạo sinh hay quản trị dữ liệu trong nền kinh tế nền tảng. 

Đặc biệt, hội thảo dành riêng ba phiên học thuật cho các nhà nghiên cứu trẻ và sinh viên. Theo đại diện UEH, đây là nỗ lực nhằm thúc đẩy nghiên cứu liên ngành, khuyến khích thế hệ trẻ tham gia vào quá trình xây dựng khung pháp lý cho nền kinh tế số. 

Nhiều tham luận tại hội thảo cũng cho thấy những thách thức pháp lý ngày càng phức tạp khi dữ liệu trở thành tài sản kinh tế mới. Một số nghiên cứu tập trung vào ranh giới giữa Luật Dữ liệu và pháp luật bảo vệ dữ liệu cá nhân; trách nhiệm pháp lý trong hợp đồng dịch vụ dữ liệu; kiểm soát quyền riêng tư trong Big Data; hay nguy cơ lạm dụng dữ liệu trong nền kinh tế nền tảng. Các nghiên cứu khác đề cập đến việc xây dựng khung pháp lý cho AI xanh, quản trị dữ liệu bền vững và kiểm soát tiêu thụ năng lượng của trung tâm dữ liệu. 

Theo các chuyên gia, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để hình thành thị trường dữ liệu hiện đại, song quá trình này cần được đặt trên nền tảng của niềm tin xã hội, minh bạch pháp lý và trách nhiệm doanh nghiệp. Trong bối cảnh AI phát triển nhanh chóng, pháp luật không chỉ đóng vai trò kiểm soát rủi ro mà còn phải trở thành động lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững.

Hội thảo năm nay được xem là diễn đàn học thuật lớn tiếp nối chuỗi nghiên cứu về dữ liệu và pháp luật công nghệ số của UEH trong nhiều năm qua. Trước đó, UEH và IPS từng tổ chức các hội thảo quốc gia về dữ liệu cá nhân năm 2023, trí tuệ nhân tạo đáng tin cậy năm 2024 và kinh tế – luật – chính sách công nghệ số năm 2025. Theo đại diện UEH, việc tiếp tục lựa chọn chủ đề “dịch vụ dữ liệu” cho thấy nhu cầu cấp thiết trong việc hoàn thiện hành lang pháp lý cho nền kinh tế số tại Việt Nam.

Ban Tổ chức kỳ vọng những trao đổi và khuyến nghị từ hội thảo sẽ đóng góp thiết thực cho việc xây dựng Luật Dữ liệu, hoàn thiện pháp luật bảo vệ dữ liệu cá nhân cũng như định hình hệ sinh thái kinh tế số tại Việt Nam trong thời gian tới. Đồng thời, hội thảo cũng tiếp tục khẳng định vai trò tiên phong của UEH trong nghiên cứu, đào tạo và kết nối chính sách về pháp luật và công nghệ số tại Việt Nam./.