Dự án “Nuôi em”: Tự ý gửi tiết kiệm tiền từ thiện của mạnh thường quân có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự

Dự án “Nuôi em” xuất hiện lỗ hổng nghiêm trọng trong quản trị minh bạch

Tối 9/12, fanpage chính thức của dự án "Nuôi em" đã có thông báo chính thức về minh bạch tài chính và trả lời một số thắc mắc của cộng đồng liên quan đến những lùm xùm trên mạng xã hội trong vài ngày qua.

Fangape dự án "Nuôi em" đăng thông báo cảm ơn và tiếp thu phản ánh, thắc mắc, góp ý của cộng đồng trực tiếp và gián tiếp về cách thức hoạt động, cách giao tiếp, minh bạch tài chính… của dự án.

Đội ngũ dự án “Nuôi em” đã tổng hợp các khoản thu, chi trên trang web có tên miền taichinh.nuoiem.com. Trang web này đăng nhiều báo cáo thu, chi của dự án, có đường link kèm theo.

Đội ngũ dự án thừa nhận một số hạn chế về báo cáo và thông tin sẽ tìm kiếm để hợp tác với các đơn vị chuyên môn để nâng cao chất lượng của các báo cáo. "Nuôi em" cũng cập nhật kết quả báo cáo, kết quả hành động trên fanpage và trang thông tin chung.

Đáng chú ý, dự án này lấy một khoản tiền chưa sử dụng tới kể từ năm 2019 để gửi tiết kiệm, phần lãi được sử dụng cho cho các chi phí vận hành, hậu cần như liên lạc, khảo sát, đi lại, hỗ trợ tình nguyện viên…

Trên trang web công khai tài chính, dự án thông tin, từ năm 2019, đội ngũ của dự án đồng ý gửi số tiền chưa sử dụng tới vào ngân hàng. Tiền lãi được chi cho vận hành, hỗ trợ nhân sự hàng tháng và hỗ trợ công tác phí.

Theo đó, dự án hỗ trợ 1,5 triệu đồng/người/lần đi tỉnh công tác (đi khảo sát, liên hệ, làm việc, xác minh…). Người đi công tác tỉnh khác vùng được hỗ trợ 2 triệu đồng/lượt và đi công tác nước ngoài được hỗ trợ tối đa 3 triệu đồng.

Nhóm thực hiện dự án cho rằng gánh nặng về chi phí quản lý, vận hành rất lớn, việc gửi tiết kiệm để tối ưu hóa dòng tiền chưa sử dụng và giảm gánh nặng chi phí cá nhân của các tình nguyện viên.

Thông tin này đã khiến dư luận càng nghi ngờ về tính minh bạch của dự án này, đặc biệt nhiều mạnh thường quân đã và đang tham gia dự án không khỏi phẫn nộ.

Liên quan đến vụ việc này, dưới góc nhìn pháp lý, Luật sư Hồ Thị Phượng - Đoàn Luật sư TP Hà Nội cho rằng, trong bối cảnh này, việc dự án “Nuôi em” sử dụng tiền thiện nguyện chưa giải ngân để gửi tiết kiệm từ năm 2019, rồi dùng phần lãi hỗ trợ vận hành, nhân sự và công tác phí dù không nhất thiết xuất phát từ động cơ vụ lợi vẫn là vấn đề pháp lý cần được đánh giá thận trọng.

Bởi lẽ, tiền từ thiện không phải tài sản riêng của ban điều hành mà là tài sản do cộng đồng ủy thác, do đó bất kỳ quyết định nào làm thay đổi mục đích, bản chất hoặc dòng tiền đều phải được công khai và có sự đồng thuận của chính những người đóng góp.

Việc gửi tiết kiệm nếu không thông báo minh bạch, không có cơ chế giám sát độc lập, không được cộng đồng cho phép và chỉ được quyết định trong phạm vi hẹp của những người điều hành, thì về bản chất có thể bị xem là sử dụng sai mục đích và vi phạm nghĩa vụ quản lý tài sản được giao.

Nếu xuất hiện dấu hiệu tư lợi hoặc chi tiêu không được ủy quyền, hành vi này còn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự theo Điều 174 Lừa đảo chiếm đoạt tài sản hoặc Điều 175 Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản) Bộ luật Hình sự, khi số tiền liên quan từ 2 triệu đồng trở lên.

Luật sư Hồ Thị Phượng phân tích thêm, về trách nhiệm, pháp luật không chỉ xem xét hành vi của cá nhân mà đánh giá theo cơ chế quản trị thực tế.

Nếu quyết định gửi tiết kiệm và sử dụng lãi được thực hiện một cách tập thể, thông qua sự thống nhất giữa những người điều hành và tất cả đều tham gia quản lý, chi tiêu, thì trách nhiệm có thể được phân chia theo mức độ tham gia của từng người.

Ngược lại, nếu việc gửi, rút, chi tiền được thực hiện chủ yếu bởi người đứng đầu, người này nắm giữ tài khoản, quyết định dòng tiền và các thành viên khác không có quyền kiểm soát thực sự, thì trách nhiệm pháp lý có thể tập trung vào cá nhân đó.

Trên thực tế, cơ quan chức năng sẽ đặc biệt quan tâm đến ai là người sở hữu sổ tiết kiệm, ai thực hiện giao dịch, ai có quyền định đoạt cuối cùng và ai hưởng lợi từ việc sử dụng tiền lãi.

“Đối với dự án Nuôi Em, vấn đề không chỉ là đúng hay sai theo quy định pháp luật, mà là lỗ hổng nghiêm trọng trong quản trị minh bạch.

Một mô hình thiện nguyện tiếp nhận đóng góp ở quy mô lớn buộc phải vận hành trên nền tảng công khai, kiểm soát và báo cáo độc lập.

Việc ban điều hành tự ý gửi tiết kiệm và sử dụng lãi nội bộ dù với mục đích vận hành cũng cho thấy cơ chế tài chính chưa được tách bạch, giám sát chưa chặt và thẩm quyền quyết định chưa được giới hạn rõ ràng.

Đây là lời cảnh tỉnh rằng hoạt động thiện nguyện lớn không thể dựa vào niềm tin cá nhân hay quyết định nội bộ, mà phải hướng tới chuẩn mực của một tổ chức phi lợi nhuận chuyên nghiệp, minh bạch và có trách nhiệm giải trình”, Luật sư Hồ Thị Phượng cho hay.

Hiện nay, số tiền được những người điều hành dự án “Nuôi em” mang đi gửi tiết kiệm và số tiền lãi vẫn chưa công khai và trả thành một câu hỏi lớn.

“Ăn chặn” tiền từ thiện sẽ đối mặt với mức án nào?

“Hành vi “ăn chặn”, làm thất thoát hoặc sử dụng sai mục đích tiền từ thiện không chỉ vi phạm chuẩn mực đạo đức mà còn có thể bị xử lý theo nhiều chế tài pháp luật khác nhau”, Luật sư Hồ Thị Phượng khẳng định.

Pháp luật hiện hành đặt ra nguyên tắc rất rõ: mọi khoản đóng góp tự nguyện đều phải được sử dụng đúng mục đích, đúng đối tượng và minh bạch, không được lợi dụng hoạt động thiện nguyện để tạo ra lợi ích riêng.

Dù Nghị định 93/2021/NĐ-CP không điều chỉnh toàn bộ các mô hình thiện nguyện xã hội, tinh thần chung của pháp luật vẫn nhất quán: người tiếp nhận tiền từ cộng đồng không được tùy tiện sử dụng theo ý chí chủ quan, nhất là các hoạt động có yếu tố sinh lợi.

Ở mức xử lý hành chính, Điều 10 Nghị định 130/2021/NĐ-CP quy định mức phạt từ 5–10 triệu đồng đối với hành vi để xảy ra thất thoát, sử dụng sai mục đích nguồn tiền cứu trợ.

Người vi phạm còn buộc phải hoàn trả toàn bộ số tiền thất thoát và nộp lại khoản lợi bất chính. Điều này đồng nghĩa, mọi khoản lãi phát sinh từ việc tự ý đem tiền từ thiện gửi tiết kiệm đều phải được thu hồi, công khai và hoàn trả cho cộng đồng hoặc đối tượng thụ hưởng.

Sự việc ồn ào liên quan tới dự án Nuôi em bắt đầu xảy ra trên Threads, khi hàng loạt tài khoản lên tiếng tố dự án không minh bạch.

Bắt đầu từ một bài đăng từ tài khoản alexaphan1204 cho biết, tháng 8/2022, người này nhắn tin cho ông Hoàng Hoa Trung - Người sáng lập dự án “Nuôi em” để đăng ký chuyển tiền nhận nuôi một em học sinh có hoàn cảnh khó khăn trong dự án.

Sau đó, người này được cấp 1 mã nuôi em NE03905. Tiền nuôi đóng một lần là 1.450.000 đồng. Đến đầu tháng 1/2023, người này thử tra cứu nhưng mã nuôi em lại hiện tên một người khác.

Từ đó, người này đặt nghi vấn, đã có 2 người nuôi cùng 1 học sinh. Sau đó, người này đã phản ánh tới tình nguyện viên của dự án và được hứa sẽ lên bài đính chính sau phản ánh của mạnh thường quân nhưng không làm với lý do bị "trôi tin".

Người này cũng không đồng tình khi tiền mạnh thường quân đóng góp được chuyển vào tài khoản cá nhân của Hoàng Hoa Trung trong khi nhà nước đã cấm kêu gọi từ thiện về tài khoản cá nhân. Một bài đăng khác từ tài khoản quynhnhu30693 cho biết có tham gia dự án và nuôi một em ở Kon Tum.

Người này cho biết, tháng 8, Nuôi em gửi tin nhắn báo quynhnhu30693 đóng tiền ăn cho học sinh năm học 2024-2025. Người này đã đóng mà không để ý năm học đã kết thúc.

Ba tháng sau, vào tháng 11/2025, dự án Nuôi em tiếp tục nhắn tin đề nghị đóng tiền ăn cho năm 2025-2026. Lúc này, MTQ mới thắc mắc và quyết định tạm dừng "nuôi em". Dự án đã lập tức thu mã nuôi em của mạnh thường quân.

Ngay khi sự việc “bùng nổ”, một tài khoản khác cho biết, ban đầu khi các giáo viên chủ nhiệm có đăng ảnh các "em nuôi" lên nhóm chung, nhưng sau này không đăng nữa. Dự án cũng không tổ chức cho các "anh chị nuôi" lên thăm "em nuôi" như trước đây.

Liên tiếp sau đó có nhiều người từng tham gia ủng hộ dự án Nuôi Em cũng chia sẻ những thắc mắc và cho biết đã mất niềm tin sau khi thấy nhiều nghi ngờ, có dấu hiệu không minh bạch trong việc sử dụng số tiền ủng hộ của mạnh thường quân trong dự án “Nuôi em”.

Trước lùm xùm trên, tối 7/12, ông Hoàng Hoa Trung - người sáng lập dự án Nuôi Em đã đăng bài phản hồi chính thức, công khai xin lỗi cộng đồng vì những thiếu sót trong truyền thông, đồng thời thông báo tạm đóng băng tài khoản ngân hàng Vietcombank 0711000280294 - số tài khoản nhận hỗ trợ của dự án trong 15 ngày, nhằm phục vụ việc thống kê và kiểm toán toàn bộ thu, chi của dự án từ trước đến nay.

Trong động thái mới nhất, trên Facebook cá nhân, ông Hoàng Hoa Trung đã đăng tải nhiều thông tin chuyển khoản và xác nhận của các trường, địa phương.

Tuy nhiên, những hành động này của ông Hoàng Hoa Trung không làm dịu dư luận mà ngược lại còn nhận lại những phản ứng gay gắt của dư luận.