Độc quyền sách giáo khoa và hoa mắt với sách bài tập

Sách giáo khoa sử dụng một lần chỉ là sách bài tập, tham khảo

Tiêu dùng 72h: Khan hiếm sách giáo khoa, cò sách có dịp “hét” giá

Tâm sự bây giờ mới kể của thế hệ học trò dùng sách giáo khoa cũ

Năm sau, Thành phố Hồ Chí Minh sẽ có sách giáo khoa riêng

Thành phố Hồ Chí Minh sẽ có bộ sách giáo khoa riêng vào năm 2019

Học sinh lớp 1 phải “cõng” gần 30 đầu sách

Năm học 2018-2019, câu chuyện mua sắm sách giáo khoa, sách bài tập tạo thành một làn sóng phản ứng dữ dội từ dư luận khi tưởng là rẻ với 10.000 đồng/cuốn nhưng cộng tổng lại lên tới hàng trăm nghìn đồng, thành gánh nặng không nhỏ cho hơn 15 triệu phụ huynh có con em tới trường.

Riêng ở Hà Nội, theo thông báo của trường Tiểu học Đô thị Việt Hưng, quận Long Biên thì phụ huynh học sinh lớp 1 năm nay phải sắm cho con em mình tới… 27 cuốn sách. Nếu chỉ tính riêng sách bài tập và sách giáo khoa lớp 1 thôi thì nhà trường đã liệt kê được 17 cuốn với tổng giá 148.400 đồng. Tuy nhiên, do phải “cõng” thêm 10 cuốn bổ trợ gồm luyện chữ đẹp, luyện đọc, thực hành Toán, Tiếng Việt, Mỹ thuật... nên mức giá phụ huynh phải trả đã trội lên 208.000 đồng.

Chị Nguyễn Lan Anh, phụ huynh trường Tiểu học Nguyễn Trãi (Hà Đông) thắc mắc: “Mua sách giáo khoa cho con cứ tưởng là rẻ khi chỉ có hơn 10 đầu sách giáo khoa. Tuy nhiên khi mua về mới thấy trọn bộ lên tới hơn 20 cuốn vì sách gì hiện nay cũng in kèm sách bài tập để học sinh phải mua. Ví dụ, môn Đạo đức, Lịch sử, Địa lý, Kỹ thuật… đều có sách bài tập đi kèm là quá vô lý. Đáng nói là có những cuốn bài tập cho đến cuối năm vẫn còn mới tinh vì hoàn toàn không dùng đến, hết sức lãng phí. Nếu học sinh nào cũng phải mua thì từ 10.000 đồng mà nhân lên mấy triệu học sinh thì phụ huynh mất không biết bao nhiêu tiền? Chưa kể sách này còn phải trợ giá từ Nhà nước”.

Đầu năm học 2018-2019, phụ huynh phải nháo nhác đi tìm sách giáo khoa vì tình trạng tái bản cầm chừng để chờ thay sách của các công ty phát hành, đến khi chính thức vào năm học thì phụ huynh lại ngỡ ngàng khi có chuyện có trường ở Hà Nội đưa gần 30 đầu sách vào chương trình Tiểu học, thậm chí có trường dùng cả sách của Mô hình trường học mới (VNEN) đã dừng việc mở rộng ở các địa phương để bán cho học sinh.

Tại TP.HCM, phụ huynh rất bức xúc phải mua thêm sách Tin học và Mỹ thuật với giá đắt hơn nhiều các loại sách giáo khoa trước đó. Trước những thông tin này, đại diện Sở Giáo dục - Đào tạo TP Hà Nội và TP.HCM đều khẳng định đó là sách đã được thẩm định và các trường tự lựa chọn đưa vào chương trình chứ không bắt buộc.

Độc quyền và những món lời từ phát hành sách

Theo công bố năm 2017 của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, số lượng sách giáo khoa in ấn hàng năm lên đến hơn 100 triệu bản. Năm học 2018-2019 số lượng bản in sách giáo khoa lên đến 104 triệu bản. So sánh số lượng này có thể thấy số sách được dùng lại gần như rất ít, chưa kể số sách tham khảo, bổ trợ vẫn được bán kèm các bộ sách giáo khoa. Chi phí xuất bản sách giáo khoa được Nhà nước trợ giá nhưng sách tham khảo, bổ trợ thì được bán với mức giá cao hơn nhiều. Số tiền này phải tính đến cả tiền phát hành, hoa hồng cho các cấp liên quan. Tất cả chi phí này đều “đổ” lên đầu phụ huynh của hơn 15 triệu học sinh phổ thông cả nước.

Tiến sĩ Lê Viết Khuyến, nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học, Bộ GD-ĐT khẳng định độc quyền sách giáo khoa dẫn đến việc những cá nhân, tổ chức “bắt mối” với nhau để hưởng lợi. Với cơ chế này, mọi cải cách, thay đổi của sách giáo khoa sẽ bị gạt đi và việc tiếp nhận xu thế thế giới cũng giảm rõ rệt. Độc quyền sách giáo khoa khiến nhà xuất bản duy nhất sẽ thao túng thị trường sách. Một khi không có cạnh tranh, sách giáo khoa khó phát triển và đương nhiên học sinh chịu thiệt.

Ông Tạ Ngọc Trí, Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Tiểu học, Bộ GD-ĐT cho biết, Bộ đã hướng dẫn việc sử dụng sách, tài liệu tham khảo trong trường phổ thông tại Công văn số 2372/BGDĐT-GDTrH ngày 11-4-2013 và tại Thông tư số 21/2014/TT-BGDĐT ngày 7-7-2014 quy định về quản lý và sử dụng xuất bản phẩm tham khảo trong các cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông và giáo dục thường xuyên; trong đó có việc quy định rõ trách nhiệm của thủ trưởng cơ sở giáo dục, giáo viên và quy trình lựa chọn xuất bản phẩm tham khảo.

Năm học 2018-2019 số lượng bản in sách giáo khoa lên đến 104 triệu bản. So sánh số lượng này có thể thấy số sách được dùng lại gần như rất ít, chưa kể số sách tham khảo, bổ trợ vẫn được bán kèm các bộ sách giáo khoa. Chi phí xuất bản sách giáo khoa được Nhà nước trợ giá nhưng sách tham khảo, bổ trợ thì được bán với mức giá cao hơn nhiều.

Năm học 2018-2019 số lượng bản in sách giáo khoa lên đến 104 triệu bản. So sánh số lượng này có thể thấy số sách được dùng lại gần như rất ít, chưa kể số sách tham khảo, bổ trợ vẫn được bán kèm các bộ sách giáo khoa. Chi phí xuất bản sách giáo khoa được Nhà nước trợ giá nhưng sách tham khảo, bổ trợ thì được bán với mức giá cao hơn nhiều.

“Trước phản ánh của báo, chúng tôi sẽ yêu cầu các cơ quan quản lý giáo dục các địa phương tăng cường công tác chỉ đạo, kiểm tra, giám sát để tránh tình trạng có cơ sở giáo dục yêu cầu học sinh mua nhiều tài liệu tham khảo mà không sử dụng dẫn đến tình trạng lãng phí. Bộ GD-ĐT đã có những quy định rất cụ thể về việc sử dụng các xuất bản phẩm tham khảo. Do đó, theo phân cấp quản lý, các địa phương cần tăng cường công tác kiểm tra, giám sát để bảo đảm việc thực hiện những quy định về việc sử dụng sách tham khảo theo đúng quy định. Bộ GD-ĐT cũng sẽ tổ chức kiểm tra một số địa phương để kịp thời chấn chỉnh tình trạng trên” - ông Tạ Ngọc Trí nói và nhấn mạnh rằng cha mẹ học sinh cũng cần biết những quy định trên để từ chối các sản phẩm tham khảo (sách tham khảo) nếu thấy con em mình không cần thiết phải sử dụng.

Trong quá trình khi biên soạn các bộ sách giáo khoa để triển khai chương trình giáo dục phổ thông mới theo tinh thần của Nghị quyết số 88/2014/QH13 ngày 28-11-2014, Bộ GD-ĐT sẽ tiếp tục yêu cầu ban biên soạn và các nhà xuất bản tham gia làm sách giáo khoa phải biên soạn và thiết kế làm sao để sách giáo khoa có thể sử dụng lâu dài, không có tình trạng lãng phí như trên.

Sự lãng phí nhìn thấy rõ khi không thể dùng lại sách giáo khoa và khi phụ huynh phải chi trả nhiều trăm tỷ đồng để mua vô vàn sách bài tập. Trách nhiệm ngăn chặn sự lãng phí tiền của này không chỉ thuộc về Bộ GD-ĐT!