Độc lạ món cháo ăn bằng đũa, thưởng thức một lần nhớ mãi của người dân Đan Phượng!

Vì sao có cháo se Hạ Mỗ ?

Theo sử sách ghi lại: Vùng đất Hạ Mỗ xưa kia từng có tên là Ô Diên, còn được biết đến với tên gọi Kẻ Ó.

Đây là nơi đặt thành Ô Diên, từng là kinh đô của nhà nước Vạn Xuân dưới thời Hậu Lý Nam Đế vào thế kỷ VI.

Cháo se là món ăn truyền thống của xã Hạ Mỗ, huyện Đan Phượng, Hà Nội (hiện nay thuộc xã Ô Diên) có từ hàng trăm năm trước và gắn liền với câu chuyện khao quân của Hoàng tử Lý Bát Lang, con trai vua Lý Nam Đế.

Tương truyền, trong một lần đi thăm quân, thấy binh lính ăn uống còn thiếu thốn, Hoàng tử đã cho chế biến một món ăn mới từ gạo tẻ và nước xương.

Từ đó, món cháo se ra đời và nhanh chóng trở thành món ăn quen thuộc trong những dịp khao quân.

Sau khi Hoàng tử mất, người dân địa phương đã lập đền thờ theo lệnh của Lý Phật Tử. Qua nhiều triều đại, ngài vẫn luôn được sắc phong và tôn kính như một vị Thành hoàng của làng.

Hằng năm, vào ngày 12 tháng Giêng, làng Hạ Mỗ tổ chức lễ hội truyền thống để tưởng nhớ Thành hoàng và Hoàng tử Lý Bát Lang.

Trong các dịp quan trọng như lễ hội, ngày 12 tháng Tám hay các ngày lễ Tết, cháo se luôn là món ăn không thể thiếu mà còn mang đậm giá trị lịch sử, văn hóa của địa phương.

Kỳ công việc nấu cháo thành sợi

Món cháo khá “khác lạ” không giống những món cháo thông thường là được ăn bằng đũa. Thoáng nhìn, cháo se khá giống với món bánh canh ở trong miền Nam vì sợi bột to.

Nhưng thực chất cháo thường nấu bằng bột gạo tẻ nhưng sẽ xay nhỏ gạo tẻ rồi se lại thành từng sợi dài. Thế nhưng điểm khác biệt là ở những “con se” hoàn toàn được nặn bằng tay nên rất mềm và ngon.

Nguyên liệu đi kèm có thịt heo cho nước dùng thêm vị ngọt thanh tự nhiên, vừng và các loại gia vị nêm nếm vừa ăn. Có dịp thưởng thức cháo se nóng hổi một lần chắc chắn sẽ khiến bạn nhớ mãi.

Cháo se một món ăn tưởng chừng giản dị nhưng lại ẩn chứa sự tinh tế trong từng khâu chế biến. Chính vì vậy, đòi hỏi người nấu phải tỉ mỉ trong từng bước để kết hợp hài hòa nguyên liệu và gia vị.

Để làm nên một nồi cháo se đúng điệu, người nấu phải bắt đầu từ khâu chọn gạo. Gạo phải được sàng lọc kỹ không lấy những hạt nứt kém chất lượng, tiếp đó đem đi ngâm với nước lạnh khoảng 12 giờ đồng hồ để gạo được mềm hơn. Khi đủ thời gian sẽ vớt gạo ra rồi xay thành bột nước.

Tiếp theo khi xay gạo thành nước là sẽ lọc qua một túi vải dày. Tấm vải được treo lên cao rút bớt nước để giữ lại phần tinh túy nhất là một mẻ bột dẻo, mềm nhuyễn và trắng phau.

Chuẩn bị xong phần bột, người nấu bắt đầu ninh xương để lấy nước dùng. Nước dùng của cháo se là nước xương được ninh kỹ trong nhiều giờ, phần xương ngon nhất dùng để ninh là xương đuôi.

Nước xương chính là linh hồn của món cháo, không chỉ tạo vị ngọt thanh mà còn đầy dinh dưỡng. Ninh xương cần giữ cho nước dùng trong, không còn gợn bọt, giữ được hương vị thuần khiết và màu sắc hấp dẫn.

Khi nước dùng đã sôi lúc này người nấu sẽ lấy một nắm bột lớn, nhào qua vài lượt rồi bắt đầu thực hiện kỹ thuật “se”, tạo thành những dòng bột chảy dài xuống nồi nước dùng. Những “con se” dài ngắn khác nhau, sợi như đầu đũa lần lượt được thả vào nồi. Song song công đoạn đặc biệt khó là khuấy cháo, cần khuấy nhẹ, đều tay để con se quyện đều vào nước xương, mà không làm nát hay bị vón cục.

Người nấu có thể thêm vào nồi một chút nước bột hoà tan, mục đích để nồi cháo sánh mịn hơn . Chỉ tầm vài phút là những sợi bột đã chín đều, để nồi cháo được ngon và dậy vị hơn, một số người còn cho thêm hành lá, hạt tiêu hay lạc vừng vào rồi thưởng thức cùng.

Hai thập kỷ nấu cháo se

Bà Bùi Thị Thảo (72 tuổi, xã Hạ Mỗ, huyện Đan Phượng cũ, nay là xã Ô Diên thành phố Hà Nội), đã có hơn 20 năm gắn bó với món cháo se, cho biết bí quyết nằm ở sự khéo léo của đôi tay: “Se bột phải chắc tay nhưng không được mạnh quá, có như vậy sợi mới đều, không bị đứt quãng hay vón cục.”

Theo bà, để nấu được nồi cháo ngon, ngoài phần “con se” thì nước dùng đóng vai trò quyết định. Xương lợn được ninh để tạo vị ngọt tự nhiên, trong khi phần thịt được băm nhỏ, xào thơm với hành rồi cho vào sau cùng để giữ độ béo và dậy mùi.

Gạo dùng làm cháo phải là gạo tẻ ngon, được ngâm mềm, xay nhuyễn và lọc kỹ để đạt độ dẻo mịn trước khi đem se.

Để có những “con se” đạt chuẩn, bà Thảo cho biết người nấu sẽ nắm từng phần bột, se thành sợi rồi thả vào nồi nước đang sôi. Sợi chín sẽ nổi lên, tạo thành những “con se” mềm, dai vừa phải, khi sợi nổi lên thì vớt hoặc ngắt tiếp cho đều.

Bà Thảo chia sẻ thêm, món cháo này không chỉ là thức ăn quen thuộc mà còn thường xuất hiện trong các dịp sum họp: “Mỗi khi nhà có việc hay ngày hội, mọi người lại quây quần nấu vài nồi cháo se. Món ăn giản dị nhưng ai cũng thấy ngon và ấm cúng.”

Tất cả công đoạn, từ chọn nguyên liệu đến chế biến, đều được thực hiện một cách tỉ mỉ và cẩn trọng, tạo nên một món ăn không chỉ ngon miệng mà còn đậm đà bản sắc truyền thống.

Cháo se vì thế không đơn thuần là một món ăn, mà còn là kết tinh của sự khéo léo và tinh thần gìn giữ ẩm thực quê hương “se” sợi tình quê.

Trong căn bếp nhỏ, bà Thảo vẫn miệt mài bên nồi cháo se quen thuộc, gương mặt luôn ánh lên nụ cười hiền hậu. Dù công việc đòi hỏi sự kiên nhẫn, từ se bột đến canh lửa, bà vẫn giữ sự nhẹ nhàng, đều đặn trong từng cử chỉ.

Hơn hai thập kỷ gắn bó, đôi tay bà vẫn thoăn thoắt, ánh mắt luôn ánh lên niềm say mê. Với bà, nấu cháo không chỉ là công việc thường ngày mà còn là niềm vui giản dị, là cách để gắn bó với ký ức làng quê và sẻ chia hương vị ấm áp đến mọi người.

Như một gạch nối giữa quá khứ và hiện đại, món cháo se giờ đây vẫn là biểu tượng văn hoá vững bền của đất Ô Diên xưa, đã góp mặt trong nhiều lễ hội lớn như Lễ hội Văn hóa Ẩm thực Hà Nội, Lễ hội Du lịch Hà Nội từ năm 2023 đến năm 2025, Liên hoan ẩm thực huyện Đan Phượng năm 2023…

Di sản ẩm thực của người Hạ Mỗ

Tại Festival Nông sản, văn hóa hay ẩm thực huyện Đan Phượng năm 2023, món ăn này gây ấn tượng với “nồi cháo se” xác lập kỷ lục Guinness Việt Nam.

Bên cạnh các sự kiện lớn, cháo se vẫn gắn bó mật thiết với đời sống cộng đồng. Trong các dịp hội làng, các cụm dân cư tổ chức thi nấu cháo, cùng nhau gìn giữ bí quyết truyền thống, đồng thời phát miễn phí cho người dân và du khách thập phương.

Trải qua hàng trăm năm, nếp sống giản dị ấy vẫn được duy trì, để rồi dù đi đâu, người Hạ Mỗ vẫn luôn nhớ về hương vị thân thương của quê nhà.

Các gian hàng cháo se tại mỗi hội chợ đã thu hút đông đảo các thực khách bởi cách chế biến độc đáo, vị ngon dân dã nhưng cũng bình dị như bao món cháo khác.

Việc quảng bá cháo se tại các lễ hội lớn không chỉ là câu chuyện về kinh tế du lịch mà còn góp phần lan tỏa hơn những giá trị văn hóa, lịch sử của vùng đất Ô Diên.

Hiện nay, dù có nhiều món ăn mới xuất hiện, cháo se vẫn được người dân duy trì. Đây là một món ăn khá đặc biệt, nhìn thì đơn giản nhưng ăn lại lạ miệng và dễ nhớ. Nếu có dịp đến làng Hạ Mỗ, Đan Phượng bạn đừng ngần ngại bỏ qua món ăn độc đáo mà không kém phần hấp dẫn này.