Doanh nghiệp Nhật sẵn sàng rời Trung Quốc dù không được trợ cấp một đồng

Chương trình trợ cấp đưa doanh nghiệp sản xuất rời khỏi Trung Quốc của chính phủ Nhật Bản chứng kiến lượng hồ sơ đăng ký tăng vọt chỉ trong thời gian ngắn. Trong đợt 2 kết thúc vào tháng 7, chương trình này nhận được 1.670 hồ sơ đăng ký, tăng mạnh so với 90 hồ sơ trong đợt 1 hồi tháng 6.

Kế hoạch vốn được đưa ra trong bối cảnh đại dịch Covid-19 khiến những rủi ro khi tập trung chuỗi cung ứng vào một khu vực, đặc biệt là Trung Quốc, càng trở nên rõ rệt hơn. Trợ cấp bao gồm một phần chi phí nhất định cho công ty và không vượt quá 15 tỷ yên cho mỗi dự án. Nhiều công ty được phê duyệt liên quan tới các sản phẩm như khẩu trang, đồ dùng y tế.

Tổng ngân sách dự kiến cho kế hoạch hỗ trợ là 220 tỷ yen (2,07 tỷ USD) nhưng số lượng công ty đăng ký nhận trợ cấp vượt quá 10 lần ngân sách cho phép. Dù chính phủ Nhật hiện không có kế hoạch chi thêm tiền nhưng một vài ứng viên thủ tướng kế nhiệm ông Shinzo Abe đã đề cập tới những biện pháp hỗ trợ phi tài chính khác nhằm giúp các doanh nghiệp đa dạng hóa chuỗi cung ứng.

Nằm trong số các công ty nhận được trợ cấp đợt đầu, hãng sản xuất nguyên liệu dược phẩm Ace Japan dự kiến khởi công xây dựng một nhà máy mới tại tỉnh Yamagata, Nhật Bản vào mùa hè năm tới. Nhà máy này sẽ là nơi sản xuất nguyên liệu dược phẩm mà trước đó vốn phải nhập khẩu từ Trung Quốc.

Trong khi đó, một công ty khác có tên Iris Ohyama dùng tiền trợ cấp để bắt đầu triển khai sản xuất ở Nhật Bản thay vì tập trung đơn lẻ tại Tô Châu và Đại Liên, Trung Quốc. Công ty Showa Glove cũng dự kiến bắt đầu sản xuất găng tay cao su trong nước sớm nhất vào mùa xuân năm 2023, thay thế cho khoảng 10% hàng nhập khẩu.

Song song với chương trình trợ cấp, chính phủ Nhật cũng triển khai một chương trình khác trị giá khoảng 23,5 tỷ Yên nhằm hỗ trợ doanh nghiệp Nhật Bản chuyển sản xuất khỏi Trung Quốc sang khu vực Đông Nam Á và đến nay đã có 30 công ty được phê duyệt.

Trước đây, chính phủ Nhật Bản cũng từng đưa ra các chương trình trợ cấp nhằm thúc đẩy các công ty chuyển hoạt động sản xuất về quê nhà để đối phó với khủng hoảng. Điển hình là chương trình thúc đẩy sáng tạo kinh doanh được triển khai sau thảm họa động đất, sóng thần tại Nhật hồi tháng 3/2011.

Khi đó, chương trình này nhận được khoảng 750 đơn đăng ký, trong đó phê duyệt 250 dự án với tổng giá trị trợ cấp 200 tỷ yen. Tuy nhiên, cchi phí sản xuất tăng cao tại Nhật Bản, một phần do đồng yen tăng giá mạnh thời điểm đó, đã khiến kế hoạch chỉ có thể duy trì trong thời gian ngắn.

Giờ đây, sau 9 năm, thế giới bất ổn hơn nhiều. So với thời điểm năm 2011, chiến tranh thương mại Mỹ - Trung và đại dịch Covid-19 đang khiến an ninh kinh tế trở thành ưu tiên quan trọng hơn bao giờ hết.

“Các chính sách bảo hộ đang ngày càng lan rộng và cú sốc do đại dịch Covid-19 càng khiến xu hướng này gia tăng mạnh mẽ”, Yasuyuki Todo, giáo sư kinh tế tại Đại học Waseda, Tokyo, nhận định.

Đại diện của một trong những công ty nhận được trợ cấp từ chính phủ Nhật thừa nhận "đã quyết định đưa sản xuất về nước kể cả khi không có trợ cấp”. Tuy nhiên, các công ty được trợ cấp có xu hướng đa dạng hóa mạng lưới sản xuất nhằm tránh các rủi ro trong trường hợp khẩn cấp chứ không dừng hẳn hoạt động ở nước ngoài và trở về nước.

Cuộc di cư (bắt đầu từ người Nhật và lan đến Hàn Quốc) đã khiến Trung Quốc mất dần sức hấp dẫn với các nhà sản xuất nước ngoài. Thực tế, chi phí nhân công tăng lên đang làm mất đi ưu thế sẵn có của quốc gia tỷ dân. Theo một cuộc khảo sát năm 2019 của Tổ chức Ngoại thương Nhật Bản, nếu lấy chi phí sản xuất tại Nhật làm cơ sở với mức 100, thì chi phí ở Trung Quốc là 80, còn ở Việt Nam là 74.