Đi tìm giải pháp hàn gắn thị trường trái phiếu doanh nghiệp

VNDirect bị xử phạt vì cho THD vay margin khi chưa được phép

Sửa đổi, bổ sung một số quy định về phát hành trái phiếu doanh nghiệp

Cẩn trọng với trái phiếu doanh nghiệp

Bộ Tài chính khuyến cáo rủi ro khi mua trái phiếu doanh nghiệp qua công ty chứng khoán, ngân hàng

Nghẽn mạch trái phiếu doanh nghiệp

Trái phiếu doanh nghiệp là kênh huy động vốn dài hạn quan trọng trong nền kinh tế. Nhưng sau sự bùng nổ và liên tục gia tăng trong các năm 2020 và 2021, hoạt động phát hành trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) mới rơi vào trầm lắng suốt từ tháng 4/2022 đến nay.

Những rủi ro đầu tư và rủi ro pháp lý bộc lộ ở một số trường hợp sau giai đoạn phát triển nóng, cùng hướng siết chặt lại cơ chế pháp lý (đặc biệt ở việc sửa đổi Nghị định 153 về phát hành TPDN) được cho là nguyên do.

TS. Lê Xuân Nghĩa - Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách tài chính tiền tệ Quốc gia đánh giá: “Vốn trái phiếu tại thị trường Việt Nam tăng trưởng nhanh trong những năm qua, vào khoảng 30 - 35%/năm. Nếu tốc độ tăng trưởng này vẫn được duy trì thì 6 năm nữa, tổng quy mô thị trường sẽ tăng lên 11,2 triệu tỷ đồng và có thể gánh được nguồn vốn trung và dài hạn mà hệ thống các tổ chức tín dụng đang phải gánh. Đây là điều chúng ta kỳ vọng trong tương lai.

Hiện tại tôi cho rằng chưa có đủ định chế thật sự để quản lý giám sát phát triển thị trường này. Vì vậy cách làm như vậy có vấn đề, khi sai phạm hình sự hóa. Cứ mỗi lần như vậy thị trường bị rủi ro nhiều trong khi thị trường này là niềm tin. Do thể chế không vững chắc, giám sát không chặt chẽ, rủi ro, ứng xử với thị trường lên bờ xuống ruộng. Thị trường như vậy khó phát triển bền vững lâu dài, khó giữ niềm tin của dân chúng vững chắc”, TS. Lê Xuân Nghĩa nhận xét.

TS. Vũ Tiến Lộc - Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam, Ủy viên Ủy ban Kinh tế của Quốc hội đánh giá, hiện nay nhiều doanh nghiệp đang đa dạng hóa các nguồn vốn, trong đó có qua kênh chứng khoán và trái phiếu. Thời gian tới, các doanh nghiệp huy động vốn trên thị trường, nhất là doanh nghiệp bất động sản, khả năng sẽ gặp khó khăn rất lớn. Chính vì vậy, cần phải tháo gỡ ngay những khó khăn, nếu không sẽ có những “đổ vỡ”.

Giải pháp nào hàn gắn thị trường?

TS. Nguyễn Tú Anh, Vụ trưởng Vụ Tổng hợp, Ban Kinh tế Trung ương nêu quan điểm: “Khi chúng ta tham gia thị trường đều có niềm tin, luật chơi ở đây là nếu người ta làm sai thì phải trả giá, bất kỳ thị trường nào cũng đều phải xây dựng hệ thống niềm tin.

Thông thường, chúng ta có 2 cách tiếp cận về niềm tin. Cách cổ điển là chúng ta xây dựng luật chặt chẽ, kiểm soát thật chặt để lọc bớt rủi ro. Cách làm như thế đúng là ít rủi ro nhưng lại tiêu diệt thuộc tính đương nhiên của thị trường là có rủi ro.

Do đó chúng ta có cách tiếp cận mới là phải xây dựng niềm tin, xây dựng các công cụ xử lý rủi ro. Do mỗi nhà đầu tư có khẩu vị khác nhau về rủi ro nên có những nhu cầu khác nhau, nên chúng ta cần có các công cụ khác nhau”, TS. Nguyễn Tú Anh đưa ra kiến nghị.

TS. Nguyễn Tú Anh cũng đưa ra ý kiến gợi mở công cụ phát triển niềm tin tốt hơn, ở đây là xây dựng bảo hiểm rủi ro. Theo đó, xây dựng những định chế đảm bảo, rằng rủi ro ít thì trả họ trả phí ít, rủi ro nhiều thì trả phí nhiều… thị trường khi đó sẽ tự vận hành một cách mượt mà hơn, bền vững hơn. Theo đó, trách nhiệm thuộc về cơ quan nhà nước cần xây dựng hệ thống pháp luật, xây dựng niềm tin cho nhà đầu tư.

Đối với công cụ xếp hạng tín nhiệm, ông Don Lambert - Trưởng ban Phát triển Khu vực Kinh tế tư nhân, Ngân hàng Phát triển châu Á tại Việt Nam cho biết: “Hiện nay đã có nhiều đơn vị xếp hạng tín nhiệm toàn cầu và trong khu vực châu Á cũng có những đơn vị xếp hạng uy tín. Việt Nam muốn có những đơn vị xếp hạng tín nhiệm thành công cần học hỏi kinh nghiệm của các đơn vị xếp hạng tín nhiệm toàn cầu. Xếp hạng chính là ý kiến và bạn cần đảm bảo ý kiến đó hoàn toàn minh bạch, khách quan, không bị ảnh bởi những ý kiến tác động của bên nào.”

Nhìn từ góc độ doanh nghiệp, ông Đặng Trần Phục – Chủ tịch HĐQT AzFin cho rằng doanh nghiệp phải có trách nhiệm với nhà đầu tư, với chính mình, với cán bộ nhân viên của mình, với sự phát triển của thị trường tài chính.

Để xử lý được vấn đề này, doanh nghiệp cần sử dụng vốn hiệu quả hơn, thực hiện các nghĩa vụ đã cam kết, trả nợ đúng hạn. Họ nên thành lập bộ phận quản trị tài chính, có nhiệm vụ tính toán dòng tiền, nhu cầu vốn, giúp doanh nghiệp hoạt động theo một kế hoạch bài bản.

Ngoài ra, cũng cần có những quy định rõ ràng liên quan đến trách nhiệm của các bên liên quan khác như đại lý phát hành, quy định rõ về tài sản đảm bảo,…