Đền cổ thờ vị tổ nghề của làng khảm trai ngàn tuổi

Đền thờ ông tổ nghề khảm trai là Trương Công Thành “xưa kia phường Ngọ thuộc huyện Quảng Nguyên (tên cũ của huyện Phú Xuyên) là một làng nổi tiếng đất đai bằng phẳng, non nước hữu tình.

Thuở nhỏ Trương Công Thành đã thông minh, ham học. Lớn lên, ông đi thi đỗ Thái Học sinh, rồi lại đỗ Khoa Bác học Hoành từ, được Lý Đạo Thành gả con gái Lý Tố Hương.

Thời vua Lý Nhân Tông, Trương Công Thành có công giúp Lý Thường Kiệt đánh hai châu Ung và Liêm, được vua ban thưởng. Nhà Tống vô cùng tức giận xui các chúa Chiêm Thành và Chân Lạp cướp phá nước Nam. Vua phái cho Lý Thường Kiệt thống lĩnh đạo quân phía Tây để đánh giặc. Giặc Tống kéo sang nước ta, hai ông cầm quân đánh giặc, làm nên chiến thắng lẫy lừng trên sông Như Nguyệt, sông Cầu ngày nay.

Giặc tan, đất nước thanh bình, vị Tướng tài từ chối bổng lộc vua ban, chọn về quê sinh sống. Thấy quê hương có vỏ trai vân ngũ sắc, ông nhặt về và chắp thành hình, thành chữ. Sau ông gọi dân đến dạy làm các đồ thủ công mỹ nghệ, lúc đầu gọi là xà cừ công nghệ, xưa kia dân quen gọi là khảm xà cừ.

Sau khi Tướng quân Trương Công Thành qua đời, những người thợ khảm ở nơi đây thờ ông làm thành hoàng làng, tôn ông làm tổ nghề. Nghề khảm trai ra đời, ông được tôn thờ là Tổ sư.

Ông được ban mỹ tự Phổ Quảng Thượng sĩ linh nhân hiển ứng Trương Công Lý Thành tự Phả An thụy Phổ Quang tự Huyền Chân bồ tát.

Đền thờ tổ nghề khảm trai Trương Công Thành được xây dựng từ lâu đời, tọa lạc trên doi đất cao giữa làng, hướng Đông Nam. Trước mặt đền là một hồ nước nhỏ, xung quanh đền nhiều cây cối xanh tươi.

Khu di tích gồm những công trình kiến trúc chính như cổng vào, nhà bia, nhà tiền tế và hậu cung. Trong đền còn lưu giữ được nhiều hiện vật có giá trị như hương án, hoành phi, câu đối, long ngai bài vị, 1 bát hương gốm, 1 bản khảm khắc tên tuổi chức sắc của tổ nghề.

Đặc biệt, đền còn lưu giữ được cuốn Ngọc bảo cổ truyền viết bằng chữ Hán là tư liệu quý có niên đại tháng Tám niên hiệu Sùng Hưng Đại Bảo thứ 3 (1051) phụng ghi, ngày 5 tháng giêng niên hiệu Hồng Đức nguyên niên (1470) ghi lại và niên hiệu Chiêu Thống thứ 2 (1788), Nguyễn Hiền phụng sao ghi chép về sự tích vị tổ nghề khảm trai Trương Công Thành.

Qua hàng ngàn năm lịch sử, nghề khảm trai Chôn Ngọ (xã Chuyên Mỹ, Hà Nội) qua sự cần cù sáng tạo nghệ thuật của các nghệ nhân đã phát triển đến đỉnh cao với đa dạng sản phẩm: dòng khảm trai trang trí trên đồ vật, bàn ghế, cửa gỗ, vật lưu niệm, dòng khảm vẽ theo tích cổ, khảm vẽ truyền thần, khảm chân dung lãnh tụ...

Sản phẩm khảm trai Chuôn Ngọ không ngừng vươn xa ra nhiều nước trên thế giới. Với những giá trị đặc sắc về lịch sử hình thành phát triển cũng như giá trị nghệ thuật, đền thờ Tổ nghề khảm trai được công nhận là Di tích Quốc gia năm 1995.

Ngôi đền thiêng trường tồn cùng làng nghề khảm trai ngàn tuổi, là điểm tựa tâm linh của đất và người nơi đây và cũng là một điểm du lịch văn hóa đặc sắc khi du khách đến tham quan du lịch làng nghề.