Đề xuất thực hiện thí điểm chế định luật sư công tại 8 bộ và 10 địa phương

Yêu cầu khách quan, cấp thiết

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khoá XVI, sáng nay, 20/4, Quốc hội nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về thực hiện thí điểm chế định luật sư công.

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình về dự thảo Nghị quyết tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, việc ban hành Nghị quyết về việc thí điểm thực hiện chế định luật sư công là yêu cầu khách quan, cấp thiết, xuất phát từ cả cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn.

Về cơ sở chính trị, chủ trương phát triển các hoạt động luật sư, tư vấn pháp luật, hoàn thiện các thiết chế giải quyết tranh chấp ngoài Tòa án đã được Đảng xác định trong các văn kiện Đại hội XIII và XIV, với định hướng phát triển mạnh thị trường dịch vụ pháp lý, nâng cao năng lực bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế.

Nghị quyết số 27-NQ/TW và Nghị quyết số 66-NQ/TW tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, trong đó đặt ra nhiệm vụ nghiên cứu hình thành chế định luật sư công.

Đặc biệt, tại Kết luận số 23-KL/TW ngày 07/4/2026, Bộ Chính trị đã chính thức thông qua chủ trương thí điểm chế định luật sư công tại một số bộ, ngành và địa phương trong thời gian từ ngày 01/10/2026 đến ngày 30/9/2028, đồng thời yêu cầu khẩn trương thể chế hóa để triển khai thực hiện.

Về cơ sở thực tiễn, yêu cầu hình thành đội ngũ luật sư công xuất phát từ những bất cập nổi lên trong hoạt động của khu vực nhà nước.

Cụ thể, trong tố tụng hành chính, số lượng vụ án tăng nhanh, tính chất ngày càng phức tạp, trong khi tỷ lệ giải quyết còn hạn chế; nhiều cơ quan nhà nước gặp khó khăn trong tham gia tố tụng, chuẩn bị hồ sơ, dẫn đến hiệu quả bảo vệ lợi ích của Nhà nước chưa cao; trong xử lý các dự án kinh tế - xã hội và giao dịch quốc tế, còn số lượng lớn dự án tồn đọng, vướng mắc pháp lý đòi hỏi năng lực tư vấn chuyên sâu; rủi ro pháp lý trong các hợp đồng, dự án quốc tế ngày càng gia tăng; trong giải quyết tranh chấp quốc tế, các vụ kiện đầu tư, thương mại quốc tế ngày càng phổ biến và phức tạp.

Bên cạnh đó, thực tiễn cho thấy có trường hợp thiếu sự tham gia kịp thời của luật sư, làm giảm hiệu quả bảo vệ lợi ích quốc gia; trong giải quyết khiếu nại, tố cáo, số vụ việc phức tạp, kéo dài, đặc biệt liên quan đến đất đai, tăng mạnh, tạo áp lực lớn lên bộ máy hành chính, đặt ra nhu cầu hỗ trợ pháp lý chuyên nghiệp ngày càng cao đối với các cơ quan nhà nước.

Trong bối cảnh đó, việc ban hành Nghị quyết nhằm tạo cơ sở pháp lý cho việc thí điểm chế định luật sư công, qua đó từng bước hình thành đội ngũ luật sư chuyên nghiệp trong khu vực nhà nước, góp phần tăng cường bảo vệ lợi ích của Nhà nước, nâng cao chất lượng quản trị pháp lý và hiệu quả thực thi pháp luật, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới.

Việc xây dựng Nghị quyết quán triệt các quan điểm chỉ đạo bao gồm bảo đảm sự lãnh đạo toàn diện và thể chế hóa đầy đủ chủ trương của Đảng, đặc biệt là Kết luận số 23-KL/TW; gắn với yêu cầu thực tiễn, phát huy vai trò của luật sư công trong giải quyết các vấn đề pháp lý của khu vực nhà nước; bảo đảm tính khả thi, hiệu quả, phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội và tổ chức bộ máy hiện nay.

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho hay, dự thảo Nghị quyết gồm 12 điều, quy định toàn diện về việc thí điểm thực hiện chế định luật sư công.

Trong đó, về phạm vi điều chỉnh và thí điểm, Nghị quyết quy định nguyên tắc hoạt động, tiêu chuẩn, phạm vi công việc, quyền và nghĩa vụ, quy trình giải quyết công việc và chế độ, chính sách đối với luật sư công; thực hiện thí điểm tại 8 bộ và 10 địa phương.

Tiêu chuẩn luật sư công phải đáp ứng đồng thời tiêu chuẩn của cán bộ, công chức và tiêu chuẩn hành nghề luật sư; có phẩm chất chính trị, đạo đức nghề nghiệp và kinh nghiệm thực tiễn.

Phạm vi công việc bao gồm tư vấn, đại diện và tham gia tố tụng trong các vụ việc trong nước và quốc tế; tư vấn pháp lý cho dự án phát triển; tham gia giải quyết khiếu nại, tố cáo phức tạp; thực hiện các nhiệm vụ pháp lý khác trong khu vực nhà nước.

Về quyền và nghĩa vụ, Nghị quyết quy định kết hợp giữa quyền, nghĩa vụ của luật sư và của cán bộ, công chức; đồng thời có cơ chế đặc thù như miễn trừ trách nhiệm trong trường hợp thực hiện đúng quy định, không vì tư lợi.

Về quy trình sử dụng luật sư công, Nghị quyết cho phép cơ quan nhà nước chủ động sử dụng hoặc đề nghị điều động luật sư công; trường hợp cần thiết có thể thuê dịch vụ pháp lý bên ngoài theo cơ chế linh hoạt.

Về chế độ, chính sách, luật sư công được bảo đảm tiền lương, hỗ trợ và bồi dưỡng tương xứng, tạo điều kiện thu hút và giữ chân nhân lực chất lượng cao.

Thời gian thí điểm là từ ngày 01/10/2026 đến hết ngày 30/9/2028, có cơ chế xử lý chuyển tiếp đối với các vụ, việc đang thực hiện.

Về nguồn lực và điều kiện bảo đảm thi hành, về nhân lực, huy động từ ba nguồn chính gồm đội ngũ cán bộ pháp lý hiện có đủ điều kiện hành nghề luật sư; đội ngũ có thể bổ sung sau thời gian tập sự ngắn và thu hút chuyên gia, luật sư từ khu vực ngoài nhà nước. Việc bố trí theo hình thức kiêm nhiệm, không làm tăng biên chế.

Về tài chính, kinh phí thực hiện được bảo đảm từ ngân sách nhà nước và các nguồn hợp pháp khác, phục vụ cho công tác đào tạo, vận hành, chi trả chế độ, chính sách.

Giao Bộ trưởng Bộ Tư pháp cấp, cấp lại, thu hồi Chứng chỉ hành nghề luật sư cho luật sư công

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Uỷ ban tán thành sự cần thiết ban hành Nghị quyết để kịp thời thể chế hóa chỉ đạo của Bộ Chính trị tại Kết luận số 23-KL/TW ngày 07/4/2026 về Đề án “Nghiên cứu xây dựng chế định luật sư công trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay”.

Việc trình Quốc hội ban hành Nghị quyết thí điểm là phù hợp với quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Hồ sơ dự thảo Nghị quyết có đầy đủ các tài liệu theo quy định; bảo đảm chất lượng, đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, quyết định.

Về một số nội dung cụ thể của dự thảo Nghị quyết, về phạm vi điều chỉnh, phạm vi thí điểm, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành với phạm vi điều chỉnh, phạm vi thí điểm tại 8 Bộ, 10 địa phương như quy định tại dự thảo Nghị quyết, bảo đảm thực hiện đúng Kết luận số 23-KL/TW của Bộ Chính trị.

Về tiêu chuẩn luật sư công và phạm vi công việc của luật sư công, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhận thấy, các quy định về tiêu chuẩn của luật sư công và phạm vi công việc của luật sư công đã bám sát Kết luận số 23-KL/TW.

Vì vậy, cơ bản tán thành các quy định này; đồng thời, đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định tại dự thảo Nghị quyết hoặc giao Chính phủ quy định việc thực hiện nhiệm vụ của cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan theo vị trí việc làm và việc thực hiện nhiệm vụ của luật sư công để vừa bảo đảm thực hiện tốt vai trò luật sư công, vừa không ảnh hưởng đến việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức, đơn vị quản lý đội ngũ này.

Về cấp, cấp lại, thu hồi Chứng chỉ hành nghề luật sư cho luật sư công, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành việc việc giao Bộ trưởng Bộ Tư pháp cấp, cấp lại, thu hồi Chứng chỉ hành nghề luật sư như dự thảo Nghị quyết để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ.

Có ý kiến đề nghị phân cấp thẩm quyền cấp, cấp lại, thu hồi chứng chỉ đối với người làm luật sư công ở địa phương cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh để thực hiện chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền.

Về chế độ, chính sách đối với luật sư công, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản nhất trí quy định chế độ hỗ trợ hằng tháng và chế độ bồi dưỡng theo vụ, việc đối với luật sư công; tuy nhiên đề nghị chỉ áp dụng chế độ này đối với luật sư công là cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan, không áp dụng đối với luật sư công là người làm việc tại doanh nghiệp nhà nước.

Có ý kiến cho rằng chính sách hỗ trợ hằng tháng đối với luật sư công là không phù hợp, vì luật sư công thực hiện nhiệm vụ theo vụ, việc; đề nghị chỉ quy định luật sư công được hưởng phụ cấp theo vụ, việc. Bên cạnh đó, có ý kiến đề nghị nghiên cứu, bổ sung chính sách đối với luật sư công để có thể thu hút, giữ chân nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực này.

Về điều khoản thi hành, đa số ý kiến trong Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhất trí thời gian thực hiện thí điểm quy định trong dự thảo Nghị quyết, vì đã bám sát Kết luận của Bộ Chính trị. Bên cạnh đó, có ý kiến đề nghị thời gian thực hiện thí điểm đến hết ngày 31/12/2028; có ý kiến đề nghị cân nhắc kéo dài thời gian thí điểm lên 3 - 5 năm để có đầy đủ cơ sở đánh giá hiệu quả, tính khả thi trên thực tế.