Đề xuất sửa Luật Hải quan, bổ sung quản lý hàng hóa qua thương mại điện tử

Theo Bộ Tài chính, phạm vi sửa đổi tập trung vào các quy định về tên gọi, chức danh; thủ tục hải quan; đưa hàng về bảo quản; khu kho; quản lý rủi ro; kiểm tra sau thông quan; kiểm soát hải quan; tạm dừng làm thủ tục đối với hàng hóa xâm phạm sở hữu trí tuệ; hàng hóa gia công, sản xuất xuất khẩu.

Dự thảo đồng thời bổ sung các nội dung liên quan đến hàng hóa xuất nhập khẩu giao dịch qua nền tảng thương mại điện tử, công tác kiểm định hải quan, các biện pháp kiểm soát hải quan và quy định về tỷ giá để tính thuế đối với hàng hóa xuất nhập khẩu.

Một điểm mới đáng chú ý là đề xuất bổ sung Điều 16a quy định về kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử.

Quy định này nhằm tạo đầy đủ cơ sở pháp lý để triển khai quản lý hải quan đối với loại hình giao dịch đang phát triển nhanh trong thương mại quốc tế.

Bộ Tài chính cũng đề xuất bổ sung khái niệm kiểm định hải quan tại khoản 27 Điều 4 và bổ sung Điều 16b về công tác kiểm định hải quan trong hoạt động nghiệp vụ, nhằm pháp lý hóa và hướng dẫn thực hiện kiểm định hải quan theo hướng chính quy, minh bạch.

Trụ sở Cục Hải quan tại Hà Nội.

Một nội dung khác là bổ sung khái niệm sản xuất xuất khẩu tại khoản 29 Điều 4.

Theo dự thảo, đây là hoạt động gia công, sản xuất, lắp ráp hoặc chế xuất từ nguyên liệu, vật tư, linh kiện có nguồn gốc trong nước hoặc nước ngoài để tạo ra hàng hóa phục vụ xuất khẩu.

Dự thảo cũng bổ sung khái niệm quản lý tuân thủ trong quản lý hải quan tại khoản 28 Điều 4 và quy định cụ thể tại Điều 17a. Việc đưa nội dung này vào Luật Hải quan nhằm khuyến khích doanh nghiệp tự nguyện tuân thủ pháp luật, qua đó nâng cao lợi thế khi tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ngoài ra, Bộ Tài chính đề xuất bổ sung cụm từ “kiểm soát hải quan” vào khoản 1 Điều 7 về địa bàn hoạt động hải quan, theo đó trụ sở doanh nghiệp cũng được xác định là địa bàn hoạt động hải quan khi cơ quan hải quan thực hiện kiểm soát.

Một số nội dung mới khác gồm bổ sung quy định người khai hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh phải đáp ứng tiêu chuẩn theo quy định của Chính phủ; bổ sung quy định về hàng hóa trung chuyển chịu sự giám sát hải quan; và bổ sung Điều 86a về tỷ giá làm căn cứ tính thuế đối với hàng hóa xuất nhập khẩu.

Bên cạnh các nội dung bổ sung, dự thảo cũng sửa đổi nhiều quy định của Luật Hải quan năm 2014 nhằm thúc đẩy cải cách thủ tục hành chính và phát triển hải quan số.

Theo đó, các quy định được sửa đổi theo hướng chuyển chứng từ trong hồ sơ hải quan sang dạng thông điệp dữ liệu điện tử, đơn giản hóa loại hình gia công và sản xuất xuất khẩu, đồng thời bổ sung quy định về quản lý tuân thủ trong quản lý hải quan.

Các quy định liên quan đến nghĩa vụ của doanh nghiệp kinh doanh kho, bãi, cũng như nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan cũng được sửa đổi để phù hợp với yêu cầu quản lý mới.

Việc sửa đổi này nhằm thực hiện các mục tiêu cải cách theo Nghị quyết 66-NQ/TW và Nghị quyết 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, trong đó đặt mục tiêu cắt giảm ít nhất 30% thời gian xử lý thủ tục hành chính, 30% chi phí tuân thủ pháp luật và 30% điều kiện kinh doanh.

Đồng thời, việc sửa Luật Hải quan cũng gắn với định hướng phát triển hải quan số theo Nghị quyết 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cũng như Chiến lược phát triển hải quan đến năm 2030 theo Quyết định 628/QĐ-TTg.

Một nhóm nội dung sửa đổi khác nhằm điều chỉnh các quy định của Luật Hải quan để phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy nhà nước sau sắp xếp, theo Nghị quyết 190/2025/QH15 của Quốc hội.

Theo đề xuất, nhiều điều khoản trong Luật sẽ được sửa đổi để phù hợp với chức danh, tên gọi, chức năng và nhiệm vụ của các cơ quan sau khi sắp xếp tổ chức bộ máy.

Dự thảo cũng đề xuất phân cấp, phân quyền mạnh hơn trong quản lý đối với đại lý làm thủ tục hải quan, cũng như hoạt động quản lý kho ngoại quan và địa điểm thu gom hàng lẻ cho hải quan địa phương.

Ngoài ra, Bộ Tài chính đề xuất sửa đổi khái niệm kho ngoại quan theo hướng là khu vực kho, bãi lưu giữ hàng hóa chờ xuất khẩu hoặc nhập khẩu.

Một nội dung đáng chú ý khác là sửa đổi quy định xử lý hàng hóa tồn đọng tại Điều 58. Theo đó, trong trường hợp không xác định được chủ phương tiện vận tải hoặc người được ủy quyền, doanh nghiệp kinh doanh kho bãi cảng sẽ chịu trách nhiệm tiêu hủy các hàng hóa gây ô nhiễm môi trường.

Bộ trưởng Bộ Tài chính sẽ hướng dẫn cụ thể việc xử lý hàng hóa tồn đọng trong địa bàn hoạt động hải quan.

Hiện dự thảo sửa đổi Luật Hải quan đang được Bộ Tài chính lấy ý kiến trên Cổng Thông tin điện tử của Bộ trước khi hoàn thiện trình cấp có thẩm quyền xem xét.