Đề xuất quy định mới về cấp ý kiến pháp lý

Vừa qua, Quốc hội đã ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quản lý nợ công với nhiều quy định mới về quản lý và sử dụng vốn vay ODA, vay ưu đãi.

Các thay đổi này tác động trực tiếp đến công tác cấp ý kiến pháp lý, từ danh nghĩa ký kết thỏa thuận vay, trình tự đàm phán, phê chuẩn điều ước quốc tế, cho đến nhiệm vụ của các cơ quan liên quan.

Nhằm đảm bảo tính đồng bộ với luật mới và các văn bản pháp luật hiện hành, Bộ Tư pháp nhận thấy việc sửa đổi Nghị định số 51/2015/NĐ-CP về cấp ý kiến pháp lý là yêu cầu cấp thiết. Dự thảo mới sẽ sửa đổi, bổ sung 11 trên tổng số 23 điều của nghị định cũ.

Một trong những thay đổi cốt lõi của dự thảo là việc thu hẹp đáng kể các trường hợp được xem xét cấp ý kiến pháp lý.

Theo số liệu thực tiễn từ Bộ Tư pháp, khoảng 95% số ý kiến pháp lý đã cấp thời gian qua đều dành cho các điều ước quốc tế và thỏa thuận về vốn ODA nhân danh Chính phủ, trong khi các đối tượng khác rất ít hoặc chưa từng phát sinh.

Hơn nữa, việc Bộ Tư pháp tham gia cấp ý kiến pháp lý vô hình trung tạo thêm một vòng ràng buộc trách nhiệm, khiến Nhà nước dễ dàng trở thành một bên trực tiếp nếu xảy ra tranh chấp quốc tế. Do đó, việc cấp ý kiến pháp lý cần được hạn chế tối đa để giảm thiểu rủi ro.

Để hiện thực hóa định hướng này và bám sát chủ trương hạn chế cấp bảo lãnh chính phủ cho các khoản vay mới, dự thảo đề xuất loại bỏ hoàn toàn hàng loạt đối tượng khỏi diện xem xét.

Các văn bản không còn được cấp ý kiến pháp lý bao gồm văn bản bảo lãnh Chính phủ cho các khoản vay hoặc phát hành trái phiếu quốc tế, cũng như thỏa thuận phát hành trái phiếu quốc tế của Chính phủ.

Tương tự, các dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư cùng toàn bộ hợp đồng dự án, hợp đồng thuê đất liên quan cũng được đưa ra khỏi danh sách này.

Các trường hợp đặc biệt khác do Chính phủ hoặc Thủ tướng phân công cũng bị lược bỏ. Cùng với đó, dự thảo bãi bỏ các quy định tương ứng về quyền yêu cầu cấp ý kiến pháp lý tại các nghị định liên quan trước đây.

Song song với việc lược bỏ, dự thảo cũng bổ sung nhiều quy định mới nhằm làm rõ trách nhiệm của các bên. Thực tế cho thấy, dù Bộ Tài chính thường chủ trì ký kết, nhưng cơ quan trực tiếp quản lý và thực hiện dự án lại là các bộ ngành hoặc địa phương khác.

Vì vậy, quy định mới buộc các cơ quan chủ quản dự án phải chịu trách nhiệm cung cấp đầy đủ thông tin, hồ sơ để Bộ Tư pháp và Bộ Tài chính có cơ sở giải quyết.

Đáng chú ý, dự thảo đã mở rộng phạm vi cấp ý kiến pháp lý đối với cả các hiệp định viện trợ ODA không hoàn lại, nhằm đáp ứng yêu cầu thực tế từ các tổ chức tài chính quốc tế như Ngân hàng Thế giới hay Ngân hàng Phát triển Châu Á.

Cuối cùng, để bắt kịp xu hướng chuyển đổi số, quy định về việc gửi hồ sơ yêu cầu qua môi trường điện tử đã được bổ sung, giúp quy trình minh bạch và thuận tiện hơn.