Đề xuất bỏ cơ chế giá cơ sở, trao quyền để doanh nghiệp tự quyết và tự công bố giá xăng dầu
Bộ Công Thương vừa hoàn thiện dự thảo nghị định về kinh doanh xăng dầu (ngày 20/7/2026), đáng chú ý, dự thảo sửa đổi nguyên tắc điều hành giá xăng dầu theo hướng tăng quyền tự chủ cho doanh nghiệp, giảm sự can thiệp của Nhà nước.
Theo Bộ Công Thương, việc sửa đổi cơ chế điều hành giá nhằm khắc phục những bất cập của cơ chế giá cơ sở hiện hành, tăng tính minh bạch và nâng cao quyền tự chủ của doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu.
Đồng thời vẫn duy trì công cụ quản lý nhà nước thông qua cơ chế kê khai, thanh tra và giám sát theo quy định của Luật Giá.
Bộ này cho biết, theo quy định hiện hành tại Nghị định số 83/2014/NĐ-CP và các nghị định sửa đổi, thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối được quyết định giá bán buôn.
Giá bán lẻ trong hệ thống được xác định phù hợp với chi phí thực tế nhưng không được vượt quá giá điều hành do cơ quan quản lý nhà nước công bố.
Giá điều hành hiện được xác định trên cơ sở công thức tính giá cơ sở, trong đó các yếu tố chi phí hình thành giá của quý hiện tại lại được tính theo dữ liệu bình quân của quý trước.
Độ trễ này khiến khi giá thế giới biến động mạnh, chi phí kinh doanh tăng nhưng chưa được phản ánh đầy đủ vào giá bán.
Để bảo đảm lợi nhuận, nhiều thương nhân đầu mối đã cắt giảm mức chiết khấu dành cho các doanh nghiệp bán lẻ, dẫn đến những bất cập từng được các tổ chức, cá nhân phản ánh.
Vì vậy, dự thảo mới đề xuất chuyển hoàn toàn sang cơ chế thị trường trong điều hành giá xăng dầu, trao quyền quyết định giá bán cho doanh nghiệp.
Đồng thời Nhà nước chỉ công bố một yếu tố hình thành giá là chi phí kinh doanh định mức để thương nhân đầu mối áp dụng khi tính giá, qua đó hạn chế tình trạng tăng giá bất hợp lý.
Theo Bộ Công Thương, với cơ chế mới, thương nhân phân phối xăng dầu sẽ thỏa thuận cụ thể về mức chiết khấu với thương nhân bán lẻ phù hợp với nhu cầu của hai bên.
Bên cạnh đó, các thương nhân phân phối hoạt động độc lập, không thuộc hệ thống của thương nhân đầu mối sẽ được toàn quyền quyết định giá bán lẻ trên thị trường.
Theo quy định hiện hành, Nhà nước công bố giá cơ sở định kỳ; thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối được quyết định giá bán buôn, giá bán lẻ xăng dầu trong hệ thống nhưng không được vượt quá mức giá điều hành.
Thời gian điều chỉnh giá xăng dầu được thực hiện vào ngày thứ Năm hàng tuần. Trường hợp giá các mặt hàng xăng dầu có biến động bất thường, ảnh hưởng đến phát triển kinh tế - xã hội và đời sống nhân dân, Bộ Công Thương có trách nhiệm báo cáo Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định thời gian điều hành giá xăng dầu cho phù hợp.
