Đại tá Lê Đình Sơn: Chống khai thác IUU phải gắn với bảo đảm sinh kế cho ngư dân và phát triển kinh tế biển bền vững

Theo Đại tá Lê Đình Sơn, công tác chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) thời gian qua đã đạt nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, để xây dựng nghề cá hiện đại, có trách nhiệm và phát triển bền vững, cùng với việc siết chặt quản lý cần đồng thời giải quyết bài toán sinh kế cho ngư dân, đầu tư hạ tầng nghề cá và thúc đẩy chuyển đổi kinh tế biển.

Nhiều kết quả tích cực, tạo nền tảng gỡ "Thẻ vàng" EC

Đại tá Lê Đình Sơn bày tỏ thống nhất cao với các báo cáo của UBND tỉnh về tình hình phát triển kinh tế - xã hội 6 tháng đầu năm 2026. Từ thực tiễn công tác tại địa bàn biên giới biển và hoạt động giám sát của đại biểu dân cử, ông tập trung phân tích những vấn đề cốt lõi trong công tác chống khai thác IUU, bảo vệ nguồn lợi thủy sản, giữ gìn an ninh trật tự và bảo đảm đời sống nhân dân vùng ven biển.

Là địa phương có lợi thế đặc biệt về kinh tế biển, Cà Mau hiện có vùng biển rộng lớn, hệ sinh thái phong phú cùng hơn 5.156 tàu khai thác hải sản. Thủy sản tiếp tục giữ vai trò là một trong những ngành kinh tế mũi nhọn, tạo việc làm và sinh kế cho hàng chục nghìn lao động.

Theo Phó Chỉ huy trưởng, Tham mưu trưởng Ban Chỉ huy BĐBP tỉnh Cà Mau, trong 6 tháng đầu năm 2026, công tác chống khai thác IUU tiếp tục đạt nhiều chuyển biến rõ nét. Đến nay, 100% tàu cá thuộc diện bắt buộc đã lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS); hơn 13.500 lượt tàu cá được kiểm soát khi xuất, nhập cảng; việc đăng ký, đăng kiểm, cấp phép khai thác được thực hiện chặt chẽ theo quy định.

Đặc biệt, dưới sự lãnh đạo của Trung ương, sự chỉ đạo quyết liệt của Tỉnh ủy, UBND tỉnh cùng sự phối hợp đồng bộ giữa Bộ đội Biên phòng và các lực lượng chức năng, địa phương tiếp tục kiểm soát tốt tình hình trên biển, không để phát sinh trường hợp tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài.

“Đây là tiền đề quan trọng để Cà Mau cùng cả nước hướng tới mục tiêu sớm tháo gỡ cảnh báo "Thẻ vàng" của Ủy ban châu Âu (EC), nâng cao uy tín và năng lực cạnh tranh của thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế” - Đại tá Lê Đình Sơn nhấn mạnh.

Sức ép lớn đối với nghề cá: Hạ tầng vẫn là "điểm nghẽn"

Bên cạnh những kết quả đạt được, Đại tá Lê Đình Sơn cho rằng ngành thủy sản và cộng đồng ngư dân đang phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức.

Trước hết là hiệu quả kinh tế của hoạt động khai thác ngày càng suy giảm. Nguồn lợi thủy sản tự nhiên có dấu hiệu cạn kiệt, sản lượng khai thác không ổn định, trong khi chi phí nhiên liệu, vật tư, nhân công và chi phí mỗi chuyến biển liên tục tăng cao.

"Nhiều chủ tàu đã đầu tư rất lớn nhưng phải đối mặt với tình trạng thua lỗ kéo dài, buộc phải cho tàu nằm bờ, bán tàu hoặc rời bỏ nghề biển. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến thu nhập của từng gia đình mà còn tác động đến toàn bộ hệ sinh thái kinh tế biển của địa phương" - Đại tá Lê Đình Sơn phân tích.

Một áp lực khác là tình trạng thiếu hụt lao động nghề biển. Theo Đại tá Sơn, nguồn thuyền viên có tay nghề ngày càng khan hiếm, kéo theo nhiều tranh chấp về tiền công, điều kiện làm việc và quan hệ lao động trên biển.

Thực tế đã xuất hiện tình trạng lao động nhận tiền ứng trước rồi tự ý bỏ việc, vi phạm cam kết, thậm chí nhảy xuống biển khi tàu đang hoạt động. Những vụ việc này không chỉ gây thiệt hại cho chủ tàu mà còn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn và ảnh hưởng đến an ninh trật tự trên khu vực biên giới biển.

Đại tá Lê Đình Sơn cho rằng, việc triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử (eCDT) là chủ trương đúng đắn, phù hợp với xu hướng quản lý nghề cá hiện đại. Tuy nhiên, hiệu quả triển khai vẫn bị hạn chế do hạ tầng chưa đáp ứng yêu cầu.

Hiện toàn tỉnh Cà Mau mới có bốn cảng cá được chỉ định, trong khi sản lượng thủy sản bốc dỡ qua cảng trong 6 tháng đầu năm chỉ đạt khoảng 44,4%.

Việc số lượng cảng còn ít khiến nhiều tàu cá ở địa bàn xa phải tốn thêm thời gian và chi phí di chuyển để hoàn thành các thủ tục bắt buộc, làm tăng chi phí khai thác, ảnh hưởng đến chất lượng hải sản sau thu hoạch cũng như hoạt động thu mua của doanh nghiệp.

Theo Đại tá Lê Đình Sơn, đây là một trong những "điểm nghẽn" cần sớm được tháo gỡ nếu muốn nâng cao hiệu quả quản lý nghề cá theo hướng hiện đại.

Đổi nghề, bảo đảm sinh kế: Đề xuất 5 giải pháp trọng tâm

Một trong những nội dung được Đại tá Lê Đình Sơn đặc biệt nhấn mạnh là việc thực hiện Đề án cơ cấu lại đội tàu khai thác thủy sản.

Đại tá Sơn cho rằng việc giảm cường lực khai thác nhằm bảo vệ nguồn lợi thủy sản là xu thế tất yếu và nhận được sự đồng thuận của đa số ngư dân. Tuy nhiên, điều người dân quan tâm nhất là sau khi giải bản tàu cá sẽ có việc làm gì để bảo đảm cuộc sống.

"Con tàu không chỉ là tài sản mà còn là sinh kế, là nghề truyền thống được truyền từ nhiều thế hệ. Vì vậy, chuyển đổi nghề không thể chỉ dừng ở những chính sách hỗ trợ trước mắt mà phải có lộ trình lâu dài, gắn với đào tạo nghề, hỗ trợ tín dụng, tạo việc làm và định hướng phát triển các ngành kinh tế biển phù hợp" - Đại tá Lê Đình Sơn nhấn mạnh.

Để tháo gỡ những khó khăn hiện nay, Đại tá Lê Đình Sơn đề nghị UBND tỉnh Cà Mau tập trung triển khai đồng bộ năm nhóm giải pháp: Tiếp tục thực hiện quyết liệt các giải pháp chống khai thác IUU, xem đây không chỉ là nhiệm vụ nhằm tháo gỡ cảnh báo "Thẻ vàng" của EC mà còn là cơ hội để xây dựng nghề cá có trách nhiệm, phát triển bền vững và nâng cao vị thế thủy sản Cà Mau.

Chuyển mạnh tư duy từ khai thác sang bảo tồn, tái tạo nguồn lợi thủy sản; phát triển nuôi trồng thủy sản theo hướng sinh thái, công nghệ cao và quy hoạch các vùng nuôi biển, tạo dư địa tăng trưởng mới cho kinh tế biển; trong quá trình thực hiện Đề án cơ cấu lại nghề khai thác thủy sản, cần ưu tiên các chính sách an sinh xã hội, giải quyết việc làm, đào tạo nghề và hỗ trợ tín dụng để người dân yên tâm chuyển đổi sinh kế; đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý nghề cá; xây dựng cơ sở dữ liệu liên thông giữa ngành nông nghiệp, Bộ đội Biên phòng và chính quyền địa phương nhằm quản lý hiệu quả tàu cá, vận hành đồng bộ hệ thống eCDT và giảm tối đa thủ tục hành chính cho người dân; ưu tiên nguồn lực đầu tư nâng cấp hệ thống cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão; đồng thời nghiên cứu cơ chế phù hợp để chỉ định thêm các cảng cá tư nhân đủ điều kiện tham gia bốc dỡ, xác nhận sản lượng thủy sản.

Theo Đại tá Lê Đình Sơn, giải pháp này vừa góp phần xã hội hóa đầu tư, giảm áp lực cho hạ tầng công, vừa tiết kiệm thời gian, chi phí đi lại của ngư dân, đồng thời vẫn bảo đảm yêu cầu kiểm soát chặt chẽ và truy xuất nguồn gốc theo quy định.

Thành công của chính sách được đo bằng sự đồng thuận của Nhân dân

Khép lại phần phát biểu, Đại tá Lê Đình Sơn khẳng định chống khai thác IUU và xây dựng nghề cá có trách nhiệm là xu thế tất yếu trong quá trình phát triển ngành thủy sản.

Tuy nhiên, theo Đại tá Sơn, thước đo thành công của các chính sách không chỉ nằm ở việc hoàn thành các chỉ tiêu hay những con số thống kê, mà còn phải được phản ánh bằng sự đồng thuận của người dân và sự ổn định trong đời sống xã hội.

"Muốn người dân chấp hành tốt thì trước hết hệ thống chính trị phải tạo lập đầy đủ những điều kiện thuận lợi nhất để người dân chấp hành. Quản lý phải nghiêm minh nhưng luôn đi cùng những chính sách đồng hành, hỗ trợ thiết thực về an sinh và sinh kế" - Đại tá Lê Đình Sơn nhấn mạnh.

Phó Chỉ huy trưởng, Tham mưu trưởng Ban Chỉ huy BĐBP tỉnh Cà Mau bày tỏ tin tưởng, với sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị cùng các giải pháp đồng bộ, Cà Mau sẽ tiếp tục đạt nhiều kết quả tích cực trong công tác chống khai thác IUU, từng bước xây dựng nghề cá hiện đại, có trách nhiệm, góp phần phát triển kinh tế biển nhanh, bền vững và nâng cao vị thế của địa phương trên bản đồ kinh tế biển cả nước./.