Đặc xá là gì, những trường hợp được Đặc xá

Trại giam Xuân Lộc trao quyết định đặc xá cho 102 phạm nhân

3.026 phạm nhân được đặc xá do cải tạo tốt

Nhà nước ta đưa ra các chế tài pháp lý đối với tội phạm là nhằm trừng trị kết hợp với giáo dục, cảm hoá, cải tạo người phạm tội ăn năn hối lỗi, trở thành người lương thiện, sớm được tái hòa nhập cộng đồng. Qua đó bồi dưỡng mọi công dân tinh thần, ý thức tuân thủ pháp luật, chủ động tham gia phòng chống tội phạm.

Trong đó, pháp luật cũng đã đưa ra nhiều chính sách khoan hồng để người phạm tội cải tạo tốt sớm có cơ hội trở về với gia đình và cộng đồng. Một trong số đó là "Đặc xá".

Đặc xá là những chế định pháp lý có ý nghĩa tổng hợp về mặt chính trị - xã hội - pháp lý đặc biệt, thể hiện chính sách khoan hồng của Đảng, Nhà nước và truyền thống nhân đạo của dân tộc đối với người phạm tội. Động viên người phạm tội tích cực cải tạo, học tập, lao động, chấp hành tốt các quy định để có thể hưởng đặc xá.

Những trường hợp được Đặc xá

Việc đặc xá được thực hiện theo quyết định của Chủ tịch nước nhân sự kiện trọng đại, ngày lễ lớn của đất nước hoặc đặc xá trong trường hợp đặc biệt. Khoản 1, Điều 3 Luật Đặc xá năm 2018 quy định: “Đặc xá là sự khoan hồng đặc biệt của Nhà nước do Chủ tịch nước quyết định tha tù trước thời hạn cho người bị kết án phạt tù có thời hạn, tù chung thân nhân sự kiện trọng đại, ngày lễ lớn của đất nước hoặc trong trường hợp đặc biệt.”

Điều 22, Luật Đặc xá quy định: “Trong trường hợp đặc biệt để đáp ứng yêu cầu về đối nội, đối ngoại của Nhà nước, Chủ tịch nước quyết định đặc xá cho người đang chấp hành án phạt tù có thời hạn, người đang được hoãn chấp hành án phạt tù, người đang được tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù, người đang chấp hành án phạt tù chung thân mà không phụ thuộc vào các điều kiện quy định tại Điều 11 và Điều 12 của Luật này.”

Như vậy, bên cạnh việc quyết định đặc xá vào những sự kiện trọng đại, ngày lễ lớn của đất nước thì Chủ tịch nước có thể quyết định đặc xá trong những trường hợp đặc biệt để đáp ứng yêu cầu về đối nội, đối ngoại của Nhà nước và phù hợp với tình hình thực tế của Đất nước.

Người bị kết án tử hình có được hưởng Đặc xá?

Những người phạm tội bị kết án tử hình bị xem là những tội phạm rất nguy hiểm và cần phải loại bỏ khỏi xã hội. Vậy những người bị kết án tử hình có được hưởng đặc xá không?

Khoản 1, Điều 40 Bộ Luật hình sự quy định: “Tử hình là hình phạt đặc biệt chỉ áp dụng đối với người phạm tội đặc biệt nghiêm trọng thuộc một trong nhóm các tội xâm phạm an ninh quốc gia, xâm phạm tính mạng con người, các tội phạm về ma túy, tham nhũng và một số tội phạm đặc biệt nghiêm trọng khác do Bộ luật này quy định.”

Khoản 1 Điều 38 Bộ Luật hình sự quy định: “Tù có thời hạn là buộc người bị kết án phải chấp hành hình phạt tại cơ sở giam giữ trong một thời hạn nhất định.”

Điều 39 Bộ Luật hình sự quy định: “Tù chung thân là hình phạt tù không thời hạn được áp dụng đối với người phạm tội đặc biệt nghiêm trọng, nhưng chưa đến mức bị xử phạt tử hình.”

Như vậy có thể thấy, “tù có thời hạn”, “tù chung thân”, “tử hình” là những hình phạt khác nhau được áp dụng đối với những người phạm tội. Tùy theo loại tội phạm và mức độ phạm tội mà việc áp dụng hình phạt đối với những người phạm tội sẽ khác nhau. Bên cạnh sự nhân đạo, mang tính giáo dục thì những hình phạt được đưa ra nhằm mục đích trừng trị nghiêm khắc những người phạm tội. Chính vì vậy mà không phải trường hợp nào người phạm tội cũng được hưởng sự khoan hồng của pháp luật.

Khoản 1, Điều 3 Luật Đặc xá 2018 quy định “Đặc xá là sự khoan hồng đặc biệt của Nhà nước do Chủ tịch nước quyết định tha tù trước thời hạn cho người bị kết án phạt tù có thời hạn, tù chung thân nhân sự kiện trọng đại, ngày lễ lớn của đất nước hoặc trong trường hợp đặc biệt.”

Như vậy, việc đặc xá chỉ được áp dụng với những người bị kết án phạt tù có thời hạn hoặc tù chung thân, còn trường hợp người bị kết án tử hình sẽ không được đề nghị đặc xá.

Mặc dù những người bị kết án tử hình không được hưởng đặc xá nhưng xuất phát từ tính khoan hồng của pháp luật, những người bị kết án tử hình vẫn có thể được xin ân giảm. Điều 258 Bộ luật Tố tụng hình sự quy định thì sau khi bản án tử hình có hiệu lực pháp luật, hồ sơ vụ án phải được gửi ngay lên Chánh án Tòa án nhân dân tối cao và bản án phải được gửi ngay lên Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao.

Trong thời hạn hai tháng, kể từ ngày nhận được bản án và hồ sơ vụ án, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao phải quyết định kháng nghị hoặc quyết định không kháng nghị giám đốc thẩm hoặc tái thẩm. Trong thời hạn bảy ngày, kể từ ngày bản án có hiệu lực pháp luật, người bị kết án được gửi đơn xin ân giảm lên Chủ tịch nước.

Bản án tử hình được thi hành nếu Chánh án Toà án nhân dân tối cao và Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao không kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm hoặc tái thẩm. Trong trường hợp bản án tử hình bị kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm hoặc tái thẩm mà Hội đồng giám đốc thẩm, Hội đồng tái thẩm Toà án nhân dân tối cao quyết định không chấp nhận kháng nghị và giữ nguyên bản án tử hình, thì Toà án nhân dân tối cao phải thông báo ngay cho người bị kết án biết để họ làm đơn xin ân giảm án tử hình.Trong trường hợp người bị kết án xin ân giảm hình phạt tử hình thì bản án tử hình được thi hành sau khi Chủ tịch nước bác đơn xin ân giảm.