Cục Thuế cảnh báo hành vi dùng 2 sổ kế toán: Sai lệch dữ liệu ngày càng khó che giấu

Cục Thuế (Bộ Tài chính) vừa phát hành Sổ tay hướng dẫn phòng, chống hành vi sử dụng 2 sổ kế toán, đồng thời tiếp tục cảnh báo doanh nghiệp, hộ kinh doanh về những rủi ro pháp lý nghiêm trọng của hành vi lập song song hai hệ thống sổ kế toán nhằm che giấu doanh thu, giảm nghĩa vụ thuế.

Theo cơ quan thuế, bản chất của việc sử dụng hai sổ kế toán là cố ý ghi nhận không đầy đủ doanh thu hoặc quy mô hoạt động sản xuất, kinh doanh để kê khai thuế sai thực tế. Từ tháng 4 đến nay, Cục Thuế đã nhiều lần ban hành công văn, thư ngỏ đề nghị các đơn vị liên quan phối hợp ngăn chặn hành vi này.

Cục Thuế khuyến nghị doanh nghiệp và hộ kinh doanh chủ động rà soát nếu xuất hiện các dấu hiệu rủi ro như: doanh thu thực tế không tương xứng với số hóa đơn đã phát hành; bán hàng không xuất hóa đơn hoặc xuất hóa đơn thấp hơn giá trị giao dịch; tỷ lệ thanh toán bằng tiền mặt cao bất thường; dữ liệu giữa hệ thống kế toán, hóa đơn điện tử và giao dịch ngân hàng không đồng nhất.

Ngoài ra, việc sử dụng nhiều phần mềm kế toán không đồng bộ, chia tách dữ liệu giữa các hệ thống; liên tục kê khai lợi nhuận thấp hoặc báo lỗ trong khi doanh thu thực tế vẫn tăng; chênh lệch lớn giữa số liệu báo cáo thuế với hồ sơ cung cấp cho ngân hàng hoặc nhà đầu tư cũng được xác định là những dấu hiệu có nguy cơ cao.

Đối với hộ kinh doanh, cơ quan thuế lưu ý trường hợp kê khai doanh thu dưới ngưỡng chịu thuế nhưng doanh thu thực tế vượt ngưỡng; hạch toán chi phí không có hóa đơn, chứng từ hợp pháp hoặc chi phí tăng bất thường, không phù hợp với quy mô và ngành nghề kinh doanh.

Theo Cục Thuế, với phương thức quản lý thuế hiện đại, các sai lệch này ngày càng dễ bị phát hiện thông qua hệ thống phân tích dữ liệu lớn, quản lý rủi ro và đối chiếu chéo giữa dữ liệu hóa đơn điện tử, sổ kế toán, dòng tiền thanh toán cùng thông tin từ ngân hàng, sàn thương mại điện tử, tổ chức trung gian thanh toán và các đơn vị cung cấp phần mềm kế toán.

"Các dấu hiệu nêu trên tiềm ẩn rủi ro cao về vi phạm pháp luật thuế, hoàn toàn có thể bị phát hiện thông qua công tác phân tích dữ liệu, quản lý rủi ro. Khoảng cách giữa số liệu kê khai và số liệu thực tế ngày càng khó che giấu", Cục Thuế nhấn mạnh.

Về chế tài, cơ quan thuế cho biết tổ chức, cá nhân có hành vi trốn thuế sẽ bị buộc nộp đủ số tiền thuế đã trốn, đồng thời phải nộp tiền chậm nộp với mức 0,03%/ngày trên số tiền chậm nộp. Bên cạnh đó, hành vi trốn thuế còn bị xử phạt hành chính từ 1 đến 3 lần số tiền thuế trốn, tùy theo tính chất và mức độ vi phạm.

Trường hợp số tiền trốn thuế đạt ngưỡng theo quy định tại Điều 200 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Mức khởi tố áp dụng từ 100 triệu đồng đối với cá nhân và 200 triệu đồng đối với pháp nhân thương mại, hoặc dưới các ngưỡng này nếu đã từng bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị kết án về hành vi trốn thuế mà chưa được xóa án tích.

Cục Thuế khuyến cáo doanh nghiệp và hộ kinh doanh phải ghi nhận trung thực, đầy đủ mọi giao dịch phát sinh trên một hệ thống sổ kế toán thống nhất; xuất hóa đơn đúng giá trị thực tế; hạn chế giao dịch tiền mặt không kiểm soát; thường xuyên đối chiếu dữ liệu kế toán, hóa đơn điện tử và dòng tiền để kịp thời phát hiện sai sót.

Đáng chú ý, cơ quan thuế cũng yêu cầu các doanh nghiệp cung cấp phần mềm kế toán, hóa đơn điện tử và giải pháp công nghệ không phát triển hoặc hỗ trợ các tính năng tạo lập hai hệ thống sổ kế toán. Các đơn vị này cần tích hợp chức năng cảnh báo bất thường trong dữ liệu kế toán, hóa đơn và dòng tiền nhằm hỗ trợ người nộp thuế tuân thủ quy định.

Theo Cục Thuế, trường hợp tổ chức cung cấp giải pháp công nghệ cố ý tiếp tay hoặc hỗ trợ thiết lập hệ thống hai sổ kế toán phục vụ hành vi trốn thuế có thể bị xem xét trách nhiệm pháp lý với vai trò đồng phạm hoặc giúp sức theo quy định của pháp luật.

Thông tin bổ sung: Việc tăng cường kiểm soát hành vi sử dụng hai sổ kế toán là một phần trong lộ trình chuyển đổi số của ngành thuế. Những năm gần đây, cơ quan thuế đã mở rộng sử dụng hóa đơn điện tử, kết nối dữ liệu với ngân hàng, sàn thương mại điện tử và các tổ chức trung gian thanh toán để xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung, qua đó nâng cao hiệu quả phát hiện và xử lý các hành vi gian lận, trốn thuế. Đây cũng là định hướng nhằm bảo đảm môi trường kinh doanh minh bạch, cạnh tranh công bằng và chống thất thu ngân sách nhà nước.