Cơ chế sandbox mở đường cho công nghệ tài chính lên sàn chứng khoán

Mở không gian thử nghiệm có kiểm soát

Để tạo động lực phát triển cho thị trường vốn trong giai đoạn mới, Bộ Tài chính đang tập trung hoàn thiện dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán.

Việc này vừa nhằm tháo gỡ những vướng mắc phát sinh sau thời gian dài vận hành, vừa cụ thể hóa các định hướng chiến lược về chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW.

Thay vì tư duy quản lý theo kiểu lối mòn, dự thảo lần này chuyển hẳn sang trạng thái chủ động kiến tạo, cho phép vận hành các mô hình mới trong một hành lang an toàn.

Điểm chú ý nhất trong lần sửa đổi này là sự xuất hiện lần đầu tiên của cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox).

Theo đó, các doanh nghiệp sẽ được phép vận hành các dịch vụ, sản phẩm hoặc mô hình kinh doanh dựa trên nền tảng công nghệ mới. Quá trình này sẽ giới hạn chặt chẽ về không gian, thời gian lẫn đối tượng tham gia dưới sự quản lý trực tiếp từ cơ quan nhà nước.

Việc áp dụng mô hình sandbox mang lại lợi ích kép cho cả hai phía. Cơ quan quản lý có không gian thực tế để theo dõi, đo lường tác động trước khi đưa ra quyết định nhân rộng.

Doanh nghiệp được phép kiểm thử độ khả thi của các giải pháp công nghệ mà không lo vấp phải các rào cản pháp lý khi quy định chung chưa hoàn thiện.

Dự thảo cũng phân định rõ ràng các điều kiện cấp phép, nghĩa vụ của bên tham gia và phương án xử lý khi có sự cố.

Quy định nêu rõ, việc xem xét miễn trừ trách nhiệm chỉ áp dụng khi tổ chức tuân thủ đúng cam kết và tổn thất xảy ra hoàn toàn do yếu tố khách quan.

Ngược lại, nếu thiệt hại phát sinh từ lỗi chủ quan, đơn vị thực hiện vẫn phải bồi thường đầy đủ cho các bên liên quan.

Đầu tư hạ tầng và nâng chất nguồn nhân lực

Song song với việc nới lỏng không gian cho công nghệ, ban soạn thảo cũng chú trọng đến bài toán hạ tầng và yếu tố con người.

Bộ Tài chính đã đề xuất các chính sách đãi ngộ, thu hút nhân sự trình độ cao về làm việc cho ngành chứng khoán.

Đây là yêu cầu cấp bách khi cơ quan quản lý phải gánh vác thêm nhiều mảng việc mới mẻ, từ quản lý tài sản mã hóa, xây dựng sàn giao dịch cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, phát triển thị trường carbon cho đến giám sát trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ.

Mặt khác, mục tiêu đưa thị trường chứng khoán nước ta từ hạng cận biên lên mới nổi cũng đặt ra yêu cầu bức thiết về việc chuẩn hóa hệ thống theo các thông lệ quốc tế.

Do đó, việc nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin và kiện toàn đội ngũ am hiểu chuyển đổi số chính là nền tảng để nâng cao năng lực quản trị rủi ro.

Đón nhận dòng chảy công nghệ từ thực tiễn

Trong quá trình thu thập đóng góp cho dự thảo, nhiều thành viên thị trường và các tổ chức nghề nghiệp đã kiến nghị mở rộng biên độ điều chỉnh đối với các công nghệ mới.

Hiệp hội Kinh doanh Chứng khoán Việt Nam đã đề xuất đưa các khái niệm về robot tư vấn đầu tư (Robo-advisory) cùng sự tham gia của AI trong hoạt động đầu tư vào văn bản luật. Đây là xu hướng đang càn quét thị trường tài chính toàn cầu và Việt Nam có sẵn tiềm năng để áp dụng.

Nhiều ý kiến cũng cho rằng cần sớm thiết lập cơ sở pháp lý để đưa các công cụ như Blockchain, AI hay dữ liệu lớn vào công tác giám sát, vận hành sàn giao dịch nhằm minh bạch hóa thị trường.

Đại diện Bộ Tài chính khẳng định đã tiếp thu các đóng góp này. Nhiều nội dung mang tính kỹ thuật sẽ được nghiên cứu để cụ thể hóa bằng các văn bản hướng dẫn sau khi luật được thông qua nhằm bảo đảm độ linh hoạt trước tốc độ thay đổi chóng mặt của công nghệ.

Việc từng bước định hình một hành lang pháp lý cởi mở nhưng an toàn được kỳ vọng sẽ kích thích các sản phẩm tài chính phát triển, tăng sức hút của thị trường đối với các dòng vốn nội và ngoại. Đây cũng là bước đệm then chốt cho lộ trình nâng hạng, khơi thông kênh huy động vốn dài hạn cho nền kinh tế trong kỷ nguyên số.