Sau hai năm triển khai, Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp đã đạt diện tích hơn 354.000 ha, góp phần giảm chi phí sản xuất, tăng thu nhập cho nông dân và mở đường cho xuất khẩu gạo xanh sang các thị trường cao cấp.
 |
| Ảnh minh hoạ |
Theo số liệu từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường, diện tích chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp hiện đã đạt khoảng 354.800 ha.
Con số này tương đương gần 200% so với mục tiêu 180.000 ha đề ra ban đầu.
Sự chuyển biến rõ nét nhất nằm ở tư duy sản xuất của người trồng lúa khi nông dân dần từ bỏ thói quen cũ để áp dụng các quy trình kỹ thuật mới nhằm tiết kiệm tài nguyên và giảm phát thải khí nhà kính.
Qua các mô hình thí điểm, hiệu quả kinh tế và môi trường được thể hiện bằng những con số cụ thể: lượng giống gieo sạ giảm từ 40% đến 45%, lượng phân bón giảm gần 30%, đồng thời số lần phun thuốc bảo vệ thực vật cũng được tiết giảm đáng kể.
Điều này không chỉ giúp người dân giảm bớt chi phí đầu tư, cải thiện thu nhập mà còn bảo vệ tốt hệ sinh thái tại các vùng chuyên canh.
Đi đôi với đổi mới kỹ thuật, công tác tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị cũng đạt được những bước tiến quan trọng.
Hiện có hơn 1.100 hợp tác xã và tổ hợp tác tham gia chương trình, nhận được sự đồng hành từ hơn 200 doanh nghiệp và các tổ chức liên quan.
Đáng chú ý, hơn 100 doanh nghiệp đã trực tiếp liên kết tiêu thụ sản phẩm, trong đó khoảng 600 hợp tác xã đã ký kết hợp đồng chặt chẽ với doanh nghiệp để đảm bảo đầu ra ổn định cho nông dân và xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn xuất khẩu.
Đề án còn tạo ra luồng sinh khí mới cho mô hình kinh tế tuần hoàn. Thay vì đốt bỏ gây ô nhiễm như trước, khoảng 70% lượng rơm rạ trong vụ đông xuân vừa qua đã được thu gom để trồng nấm, làm phân bón hữu cơ hoặc cung cấp cho các ngành công nghiệp khác.
Song song đó, thương hiệu lúa gạo Việt Nam cũng được nâng tầm với nhãn hiệu Gạo Việt xanh phát thải thấp do Hiệp hội ngành hàng lúa gạo Việt Nam phát triển.
Đến nay, hơn 18.000 ha lúa đã được cấp nhãn hiệu này với sản lượng khoảng 75.000 tấn, trong đó một số lô hàng đã xuất khẩu thành công sang thị trường khó tính như Nhật Bản.
Dù đạt được nhiều thành công, hành trình triển khai đề án vẫn đối mặt với những rào cản về hạ tầng thủy lợi, giao thông nội đồng và dịch vụ cơ giới hóa còn hạn chế.
Năng lực quản trị của một số hợp tác xã và việc tiếp cận nguồn vốn tín dụng cho sản xuất phát thải thấp vẫn là những bài toán cần sớm có lời giải.
Trước thực tế đó, các địa phương kiến nghị cần đẩy mạnh đầu tư hạ tầng, hỗ trợ tài chính và huy động thêm các nguồn lực quốc tế để mở rộng quy mô.
Với những nền móng vững chắc đã xây dựng, Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao được kỳ vọng sẽ trở thành đòn bẩy để tái cấu trúc ngành lúa gạo Việt Nam theo hướng hiện đại, nâng cao giá trị cạnh tranh và thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu.
