Chuẩn cơ sở giáo dục đại học: Trao quyền đi đôi với trách nhiệm

Chuyển từ quản lý kiểm soát đầu vào sang giám sát kết quả đầu ra

Việc xây dựng Thông tư nhằm thực hiện các quy định của Luật Giáo dục đại học năm 2025, đồng thời tiếp tục đổi mới phương thức quản lý nhà nước đối với giáo dục đại học theo hướng tăng cường tự chủ, minh bạch và trách nhiệm giải trình.

Điểm cốt lõi của dự thảo là chuyển từ cách tiếp cận quản lý dựa nhiều vào kiểm soát điều kiện đầu vào và quy trình thực hiện sang giám sát chất lượng, hiệu quả hoạt động và kết quả đầu ra của cơ sở giáo dục đại học. Qua đó, tạo động lực để các trường chủ động nâng cao chất lượng, tự cải tiến liên tục và phát huy đầy đủ quyền tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình trước người học và xã hội.

Dự thảo quy định Chuẩn cơ sở giáo dục đại học gồm 6 tiêu chuẩn về tổ chức và quản trị; giảng viên; cơ sở vật chất; tài chính; tuyển sinh và đào tạo; khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đồng thời, bổ sung các chỉ số đặc thù đối với cơ sở giáo dục đại học đào tạo lĩnh vực Pháp luật và lĩnh vực Sức khỏe.

Quản trị đại học dựa trên dữ liệu thay cho báo cáo hành chính

Một trong những điểm mới nổi bật của dự thảo là tăng cường quản trị dựa trên dữ liệu, thay cho phương thức quản lý chủ yếu dựa vào báo cáo hành chính như trước đây.

Theo đó, dữ liệu về người học, đội ngũ giảng viên, điều kiện bảo đảm chất lượng và kết quả hoạt động của cơ sở giáo dục đại học được cập nhật, kết nối và đồng bộ trên Hệ thống cơ sở dữ liệu giáo dục đại học (HEMIS). Các tiêu chuẩn, tiêu chí được xây dựng theo hướng tăng tính định lượng, bảo đảm sự thống nhất giữa tiêu chí, chỉ số đánh giá và phương pháp xác định, qua đó nâng cao khả năng kiểm chứng, đối sánh và tự động hóa dữ liệu.

Dự thảo cũng quy định rõ nguồn dữ liệu đánh giá, quy trình áp dụng chuẩn, cơ chế tự đánh giá hằng năm, công khai kết quả và trách nhiệm giải trình của cơ sở giáo dục đại học. Bộ GD&ĐT có thể thực hiện hậu kiểm, đối sánh dữ liệu hoặc yêu cầu cung cấp minh chứng khi cần thiết.

Cách tiếp cận này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước mà còn thúc đẩy các cơ sở giáo dục đại học xây dựng văn hóa tự đánh giá, tự cải tiến liên tục, khẳng định chất lượng và uy tín bằng kết quả hoạt động thực chất.

Thúc đẩy chuyển đổi số trong giáo dục đại học

Dự thảo Thông tư thể hiện rõ định hướng lấy chuyển đổi số làm một trong những động lực nâng cao chất lượng giáo dục đại học.

Bên cạnh các yêu cầu về cơ sở vật chất truyền thống, dự thảo bổ sung và làm rõ các chỉ số về hệ thống học tập số, học liệu số, tài nguyên truy cập mở và mức độ khai thác, sử dụng của người học, giảng viên.

Việc đưa các tiêu chí liên quan đến hệ thống học tập số, học liệu số và hạ tầng dữ liệu vào bộ chuẩn tối thiểu sẽ tạo động lực để các cơ sở giáo dục đại học đẩy mạnh đầu tư công nghệ, phát triển môi trường học tập linh hoạt, mở rộng cơ hội học tập suốt đời và nâng cao trải nghiệm học tập của người học trong bối cảnh chuyển đổi số.

Lần đầu tiên bổ sung chỉ số đặc thù cho đào tạo lĩnh vực Pháp luật và Sức khỏe

Một điểm mới đáng chú ý khác của dự thảo là hoàn thiện cơ chế đánh giá theo hướng phản ánh đúng đặc thù của từng loại hình và lĩnh vực đào tạo.

Lần đầu tiên, dự thảo bổ sung các chỉ số đặc thù đối với cơ sở giáo dục đại học đào tạo lĩnh vực Pháp luật và lĩnh vực Sức khỏe. Việc bổ sung các chỉ số riêng giúp hoạt động đánh giá gắn chặt hơn với yêu cầu năng lực nghề nghiệp, chuẩn đầu ra và trách nhiệm xã hội của từng lĩnh vực đào tạo.

Dự thảo cũng hoàn thiện cơ chế áp dụng đối với đại học quốc gia, đại học vùng, cơ sở giáo dục đại học có trường thành viên, phân hiệu hoặc đào tạo đa lĩnh vực; làm rõ cơ chế phân bổ nguồn lực dùng chung và nguyên tắc chống tính trùng dữ liệu trong quá trình đánh giá.

Những điều chỉnh này giúp kết quả đánh giá phản ánh thực chất hơn chất lượng hoạt động của từng đơn vị, đồng thời tạo điều kiện để các cơ sở giáo dục đại học sử dụng hiệu quả nguồn lực, phát huy quyền tự chủ và nâng cao năng lực quản trị.

Dự thảo cũng thiết lập cơ chế rà soát, cập nhật Chuẩn cơ sở giáo dục đại học định kỳ nhằm bảo đảm hệ thống giáo dục đại học Việt Nam từng bước tiệm cận các chuẩn mực khu vực và quốc tế.

Dự thảo Thông tư ban hành Chuẩn cơ sở giáo dục đại học là bước đi quan trọng nhằm chuyển dịch phương thức quản lý nhà nước từ “kiểm soát hành vi” sang “giám sát chất lượng đầu ra”. Đây là cơ sở để mở rộng không gian tự chủ, trao quyền gắn với trách nhiệm giải trình của các cơ sở giáo dục đại học, tạo động lực nâng cao chất lượng hoạt động của toàn hệ thống giáo dục đại học Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.