Chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả là nhiệm vụ thường xuyên, không có điểm dừng

Phát biểu khai mạc hội nghị, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nêu rõ, trong 6 tháng đầu năm 2026, tình hình thế giới, khu vực và trong nước có nhiều diễn biến phức tạp, khó lường. Xung đột quân sự leo thang tại một số quốc gia, khu vực, đặc biệt là xung đột giữa Mỹ, Israel với Iran và các nước Trung Đông; thiên tai, biến đổi khí hậu; cạnh tranh thương mại giữa các nước lớn gia tăng đã tác động tiêu cực đến kinh tế thế giới, cũng như kinh tế trong nước.

Trong nước, tình hình buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ vẫn diễn biến rất phức tạp, phạm vi rộng, đối tượng nhiều, ảnh hưởng xấu đến hoạt động sản xuất, kinh doanh, sức khỏe và niềm tin của nhân dân; cá biệt còn có thể ảnh hưởng đến quan hệ giữa Việt Nam với các nước.

Trước tình hình đó, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và Ban Chỉ đạo 389 quốc gia đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo nhằm ổn định kinh tế vĩ mô, tăng cường đấu tranh, ngăn chặn các hành vi buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ; trong đó có Công điện số 22/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường các giải pháp bảo đảm cung ứng xăng dầu cho sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng của người dân, doanh nghiệp. Với sự chỉ đạo quyết liệt của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Quốc hội, Chính phủ và các cấp, các ngành, giá xăng đã giảm so với thời điểm xảy ra xung đột; giá dầu cũng đang giảm dần.

Thủ tướng Chính phủ cũng đã ban hành Công điện số 38/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Bộ Công an đã chỉ đạo công an các địa phương đấu tranh, xử lý nhiều vụ án liên quan đến xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, hàng giả, hàng nhái. Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng các bộ, ngành và đặc biệt là các địa phương cũng đã triển khai quyết liệt, thực hiện tốt chỉ đạo của Trung ương. Qua đó khẳng định quyết tâm chính trị của Đảng, Chính phủ trong đấu tranh, ngăn chặn, đẩy lùi tình trạng buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Phó Thủ tướng Thường trực đề nghị các đại biểu tập trung đánh giá công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả 6 tháng đầu năm 2026; kiểm điểm những việc đã làm được, chưa làm được; nêu rõ những địa phương, lực lượng có giải pháp hiệu quả, đột phá cũng như những nơi chưa hoàn thành tốt nhiệm vụ, còn tồn tại, hạn chế; làm rõ nguyên nhân, đồng thời đề ra các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác trong thời gian tới.

Trong đó, hội nghị cần tập trung phân tích, làm rõ nguyên nhân tình trạng sản xuất, buôn bán thuốc chữa bệnh giả, thực phẩm bảo vệ sức khỏe giả, sữa giả, phân bón giả, cà phê giả, thực phẩm bẩn, các hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền sở hữu công nghiệp vẫn tồn tại với quy mô rộng và có tính xuyên biên giới.

Gia tăng thủ đoạn tinh vi trên môi trường số

Theo báo cáo của Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo 389, trong 6 tháng đầu năm 2026, các đơn vị, địa phương đã phát hiện, bắt giữ, xử lý 67.937 vụ việc vi phạm (tăng 36,66% so với cùng kỳ năm 2025). Tổng số tiền thu nộp ngân sách nhà nước đạt 9.647,747 tỷ đồng (tăng 49,36% so với cùng kỳ). Các lực lượng chức năng đã khởi tố 1.676 vụ án, 2.789 đối tượng.

Tại các địa bàn trọng điểm như Lạng Sơn, Quảng Ninh, Lào Cai, Tây Ninh, An Giang…, các đối tượng tiếp tục lợi dụng đường mòn, lối mở, hoạt động cư dân biên giới, chính sách phân luồng hải quan, phương tiện vận tải trá hình để buôn lậu, vận chuyển hàng hóa trái phép vào nội địa.

Phương thức nổi lên là chia nhỏ hàng hóa, tập kết tại các kho giáp biên rồi vận chuyển sâu vào nội địa theo nhiều chặng nhằm cắt đứt quá trình theo dõi của lực lượng chức năng; lợi dụng quá cảnh hàng hóa để vận chuyển hàng hóa xâm phạm sở hữu trí tuệ từ nước ngoài vào Việt Nam để đi nước thứ ba với nhiều chủng loại mặt hàng.

Trên tuyến đường biển, các đối tượng lợi dụng hoạt động tạm nhập tái xuất; hàng quá cảnh, chính sách phân luồng hải quan để thực hiện hành vi buôn lậu và gian lận thương mại. Thủ đoạn phổ biến là khai sai tên hàng, mã hàng, xuất xứ; khai báo trị giá thấp nhằm trốn thuế; trộn lẫn hàng giả, hàng cấm trong container hàng hóa hợp pháp; lợi dụng tỷ lệ phân luồng kiểm tra thấp để đưa hàng lậu qua cảng biển.

Trên tuyến hàng không, các đối tượng lợi dụng hành lý ký gửi, hành lý xách tay, chuyển phát nhanh quốc tế, hàng quà biếu, quà tặng để buôn lậu, vận chuyển trái phép vàng, ngoại tệ, hàng hiệu giả mạo, linh kiện điện tử, ma túy và hàng cấm. Thủ đoạn mới là gia cố hai đáy vali, cất giấu trong thiết bị điện tử, nung chảy vàng rồi đúc thành linh kiện điện tử, cơ khí, chia nhỏ hàng hóa thành nhiều kiện hàng nhỏ nhằm tránh bị phát hiện.

Đáng chú ý, không gian mạng và thương mại điện tử đang là lĩnh vực phức tạp nhất về buôn bán, tiêu thụ hàng nhập lậu, hàng giả, hàng xâm phạm sở hữu trí tuệ. Các đối tượng lợi dụng mạng xã hội để livestream bán hàng để tiêu thụ hàng nhập lậu, hàng giả, hàng xâm phạm sở hữu trí tuệ với quy mô rất lớn.

Nhiều đối tượng không mở cửa hàng cố định mà thuê căn hộ chung cư, nhà dân làm kho chứa hàng; giao dịch hoàn toàn trên không gian mạng; sử dụng tài khoản ngân hàng không chính chủ; thuê shipper công nghệ làm trung gian vận chuyển. Đặc biệt, đã xuất hiện tình trạng sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI), Deepfake để cắt ghép hình ảnh bác sĩ, chuyên gia, người nổi tiếng nhằm quảng cáo sai sự thật đối với thực phẩm chức năng, mỹ phẩm và thuốc chữa bệnh.

Thường trực Ban Chỉ đạo 389 đánh giá, trong thời gian tới, ở trong nước, các đối tượng gia tăng hoạt động buôn lậu, gian lận thương mại, mua bán, vận chuyển, kinh doanh trái phép đối với các mặt hàng xăng, dầu, kim loại quý (vàng, bạc)… và vận chuyển trái phép hàng cấm, hàng hóa nhập lậu, hàng hóa giả mạo xuất xứ Việt Nam để xuất khẩu đi nước thứ ba; các hoạt động sản xuất, buôn bán hàng giả, xâm phạm sở hữu trí tuệ vẫn diễn biến phức tạp với phương thức, thủ đoạn mới, tinh vi hơn, gây khó khăn cho các lực lượng chức năng.

Trong khi đó, hiệu quả công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả, nhất là đấu tranh với các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, vi phạm trên không gian mạng và thương mại điện tử… tại một số đơn vị, địa phương còn hạn chế, chưa tương xứng với diễn biến tình hình thực tế và yêu cầu nhiệm vụ. Năng lực, trình độ chuyên môn nghiệp vụ của lực lượng chức năng còn hạn chế, chưa đồng đều đặc biệt đối với những lĩnh vực mới, phức tạp như thương mại điện tử, bán hàng đa cấp, hàng giả, xâm phạm sở hữu trí tuệ.

Tại hội nghị, đại diện các bộ, ngành, địa phương đã tập trung phân tích tình trạng sản xuất, kinh doanh hàng giả, hàng kém chất lượng, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, nhất là các nhóm hàng ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân như thuốc chữa bệnh, mỹ phẩm, thực phẩm bảo vệ sức khỏe, sữa giả.

Các đại biểu cho rằng phương thức, thủ đoạn của các đối tượng ngày càng tinh vi; lợi dụng thương mại điện tử, mạng xã hội, livestream bán hàng để quảng bá, tiêu thụ hàng hóa vi phạm, gây khó khăn cho công tác phát hiện, xử lý.

Bên cạnh tăng cường kiểm tra, kiểm soát thị trường, các ý kiến đề nghị tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn, chất lượng sản phẩm hàng hóa.

Một số giải pháp được đề xuất gồm nghiên cứu cơ chế xác thực thông tin người bán trên các sàn thương mại điện tử, nền tảng livestream; lưu trữ dữ liệu giao dịch, thông tin kho hàng, đơn hàng, phục vụ công tác kiểm tra, xác minh.

Các đại biểu cũng đề nghị tăng cường kiểm soát hoạt động sử dụng tài khoản ngân hàng, ví điện tử trong thương mại điện tử, kịp thời phát hiện các giao dịch có dấu hiệu bất thường liên quan đến buôn lậu, hàng giả, trốn thuế.

Về tình hình buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng cấm, vàng, ngoại tệ, ma túy, xăng dầu, hàng hóa vi phạm qua các tuyến biên giới, vùng biển, cảng biển, cửa khẩu hàng không, các lực lượng chức năng và địa phương cho rằng cần tiếp tục nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các lực lượng; tăng cường trao đổi thông tin, tuần tra, kiểm soát tại các địa bàn trọng điểm; tập trung đấu tranh với các đường dây, tổ chức buôn lậu quy mô lớn.

Đối với tình trạng gian lận thuế, vi phạm về hóa đơn, chứng từ, lợi dụng hoạt động kinh doanh để hợp thức hóa hàng hóa không rõ nguồn gốc, các đại biểu đề nghị tăng cường phối hợp giữa cơ quan thuế, hải quan, ngân hàng, công an và các lực lượng liên quan; ứng dụng công nghệ trong quản lý, chia sẻ thông tin nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa, phát hiện vi phạm.

Các bộ, ngành, địa phương thống nhất cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật; tăng cường đào tạo, nâng cao năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho lực lượng thực thi nhiệm vụ; đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân, doanh nghiệp trong phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả.

Xây dựng môi trường sản xuất, kinh doanh lành mạnh

Phát biểu kết luận hội nghị, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nhấn mạnh, công tác phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ là nhiệm vụ thường xuyên của cả hệ thống chính trị, có điểm bắt đầu nhưng không có điểm kết thúc.

Theo Phó Thủ tướng Thường trực, các hành vi vi phạm luôn diễn biến phức tạp, do đó khi còn tồn tại buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả thì các cơ quan chức năng vẫn phải tiếp tục đấu tranh, nhất là trong bối cảnh Trung ương, lãnh đạo Đảng, Nhà nước và Chính phủ đang yêu cầu tăng cường hơn nữa công tác này. Đây là nhiệm vụ cần sự chung tay, vào cuộc của cả hệ thống chính trị mới có thể đạt hiệu quả.

Về kết quả đạt được, Phó Thủ tướng Thường trực cho biết, trong 6 tháng đầu năm 2026, các bộ, ngành, địa phương đã phát hiện, bắt giữ, xử lý 67.685 vụ vi phạm, tăng 36,1% so với cùng kỳ năm 2025; tổng số tiền thu nộp ngân sách nhà nước đạt 9.647 tỷ đồng, tăng 49%.

Những kết quả trên đã góp phần nâng cao nhận thức của toàn xã hội, tăng cường tính răn đe, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm; đồng thời góp phần xây dựng môi trường sản xuất, kinh doanh lành mạnh, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, củng cố niềm tin của nhân dân đối với chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước và Chính phủ.

Phó Thủ tướng Thường trực đánh giá, thời gian qua, Bộ Công an đã chỉ đạo công an các địa phương tăng cường xử lý các hành vi vi phạm liên quan đến sở hữu trí tuệ, khởi tố nhiều vụ án. Công tác đấu tranh trong lĩnh vực này được tập trung hơn, góp phần nhận được sự đồng tình, ủng hộ của cộng đồng doanh nghiệp, các đối tác trong nước và quốc tế.

Theo Phó Thủ tướng Thường trực, các đối tác quốc tế, trong đó có cơ quan chức năng Hoa Kỳ, đã đánh giá tích cực về những nỗ lực của Việt Nam trong bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, quyền tác giả và thực thi các cam kết liên quan.

Công tác đấu tranh chưa thực sự vững chắc

Bên cạnh những kết quả đạt được, Phó Thủ tướng Thường trực chỉ rõ, công tác đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ vẫn chưa thực sự vững chắc.

Tình trạng hàng hóa nhập lậu, giả mạo nguồn gốc xuất xứ vẫn diễn biến phức tạp trong nội địa; sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng kém chất lượng, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tiếp tục xảy ra tại nhiều địa phương, gia tăng trên môi trường thương mại điện tử với quy mô lớn, thời gian kéo dài, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân.

Bên cạnh đó, tình trạng mua bán trái phép hóa đơn, gian lận thuế, lợi dụng các điều kiện thuận lợi trong hoạt động xuất nhập khẩu để buôn lậu, gian lận thương mại chưa được phát hiện, xử lý triệt để, kịp thời.

Phó Thủ tướng Thường trực cho rằng, một số chỉ thị, công điện của Thủ tướng Chính phủ, kế hoạch, văn bản của Ban Chỉ đạo 389 quốc gia chưa được một số bộ, ngành, địa phương và lực lượng chức năng triển khai nghiêm túc, hiệu quả. Trong đó, tổ chức thực hiện tại cơ sở là yếu tố rất quan trọng.

"Chủ trương, cơ chế, chính sách cơ bản đã đầy đủ, kịp thời, nhưng việc tổ chức thực hiện ở cấp cơ sở quyết định hiệu quả công tác này", Phó Thủ tướng Thường trực nhấn mạnh.

Về nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế, Phó Thủ tướng Thường trực chỉ rõ, nhận thức, trách nhiệm của một số người đứng đầu cấp ủy, chính quyền địa phương, đơn vị và lực lượng chức năng đối với công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ chưa cao. Công tác kiểm tra, thanh tra, giám sát, hậu kiểm ở một số nơi chưa thường xuyên, toàn diện; còn tình trạng nể nang, châm chước, thậm chí có trường hợp tiếp tay, bảo kê cho các hành vi vi phạm.

Hệ thống pháp luật cơ bản đã được hoàn thiện, từng bước được rà soát, nhưng một số quy định, tiêu chuẩn, quy chuẩn, điều kiện quản lý vẫn chưa được ban hành, cập nhật kịp thời, gây khó khăn cho công tác thực thi.

Việc xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên ngành, nhất là dữ liệu truy xuất nguồn gốc hàng hóa còn chậm; sự phối hợp, trao đổi, chia sẻ thông tin giữa các cơ quan, lực lượng chưa thường xuyên, chưa kịp thời.

Năng lực, trình độ chuyên môn của một bộ phận cán bộ thực thi còn hạn chế, chưa đồng đều, nhất là trong các lĩnh vực mới như thương mại điện tử, bán hàng đa cấp, hàng giả, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Nguồn lực, trang thiết bị phục vụ công tác đấu tranh còn chưa đáp ứng yêu cầu.

Sáu nhóm nhiệm vụ trọng tâm thời gian tới

Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tiếp tục xác định đây là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị, trong đó các lực lượng công an, quân đội, biên phòng, cảnh sát biển, quản lý thị trường, hải quan, thuế là lực lượng nòng cốt; đồng thời cần phát huy vai trò của nhân dân trong phát hiện, đấu tranh, ngăn chặn vi phạm.

Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu trong thời gian tới, các bộ, ngành thành viên Ban Chỉ đạo 389, các địa phương cần tập trung thực hiện một số nhóm nhiệm vụ trọng tâm.

Một là, tiếp tục quán triệt, thực hiện nghiêm các văn bản chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Ban Chỉ đạo 389 quốc gia; tập trung triển khai các Nghị quyết, Chỉ thị, Công điện liên quan đến công tác đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Trong đó, tiếp tục thực hiện nghiêm Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 5/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ về đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, không chỉ khi có yêu cầu từ bên ngoài mà phải thực hiện thường xuyên, liên tục.

Hai là, các bộ, ngành, địa phương xây dựng chương trình, kế hoạch, giải pháp cụ thể, phù hợp với tình hình từng địa bàn; tập trung đấu tranh với các hoạt động mua bán, vận chuyển trái phép ma túy, vàng, ngoại tệ, thuốc lá thế hệ mới; hàng hóa giả mạo xuất xứ Việt Nam để xuất khẩu đi nước thứ ba; sản xuất, kinh doanh hàng giả, hàng kém chất lượng, nhất là thực phẩm, dược phẩm, thực phẩm chức năng và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Phó Thủ tướng Thường trực cho biết, Chính phủ sẽ ban hành Nghị định về quản lý nhà nước trong lĩnh vực an toàn thực phẩm theo hướng giao một cơ quan đầu mối quản lý xuyên suốt từ sản xuất, chế biến đến tiêu dùng.

Ba là, tiếp tục rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan; đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin; xây dựng cơ sở dữ liệu truy xuất nguồn gốc hàng hóa; tăng cường kết nối, chia sẻ thông tin giữa các cơ quan; nâng cao hiệu quả các đường dây nóng tiếp nhận, xử lý tin báo của nhân dân.

Bốn là, tăng cường kiểm tra, giám sát; nâng cao năng lực, trình độ chuyên môn, bản lĩnh chính trị, đạo đức công vụ của cán bộ thực thi nhiệm vụ; kiên quyết không để xảy ra tình trạng tiếp tay, bao che, bảo kê cho hoạt động vi phạm.

Đồng thời, đẩy mạnh tuyên truyền, biểu dương, khen thưởng các tập thể, cá nhân có thành tích; xử lý nghiêm cán bộ vi phạm.

Năm là, Phó Trưởng ban, thành viên Ban Chỉ đạo 389 quốc gia và Ban Chỉ đạo 389 các địa phương phát huy vai trò lãnh đạo, chỉ đạo theo lĩnh vực, ngành được phân công; tăng cường kiểm tra, đôn đốc, xử lý nghiêm các tổ chức, cá nhân vi phạm.

Sáu là, giao Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo 389 quốc gia chủ động theo dõi tình hình, tham mưu Thủ tướng Chính phủ, Trưởng Ban Chỉ đạo 389 tăng cường công tác đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ; hoàn thiện quy chế tổ chức, hoạt động của Ban Chỉ đạo 389 và Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo 389.

Đồng thời, tham mưu triển khai các kế hoạch cao điểm, kế hoạch chuyên đề; phối hợp kiểm tra, đôn đốc các bộ, ngành, địa phương; hoàn thiện hệ thống phần mềm báo cáo, bảo đảm kết nối từ Trung ương đến địa phương; tiếp tục đẩy mạnh truyền thông về chống hàng giả, bảo vệ người tiêu dùng và thực thi quyền sở hữu trí tuệ.