Chính phủ quy định tiêu chí thí điểm mô hình đô thị di sản văn hóa

Để được lựa chọn tham gia vào mô hình thí điểm, các địa phương cần phải đáp ứng một loạt tiêu chí. Trước hết, đô thị đó bắt buộc phải sở hữu các di sản văn hóa được hình thành song hành cùng quá trình phát triển của vùng đất. Đồng thời, mối quan hệ giữa đô thị và di sản phải cực kỳ mật thiết, trong đó giá trị di sản chính là yếu tố cốt lõi kiến tạo nên giá trị riêng biệt cho đô thị.

Bên cạnh đó, địa phương cũng cần sở hữu ít nhất hai di sản văn hóa vật thể, phi vật thể hoặc di sản tư liệu được quốc gia hoặc tổ chức UNESCO chính thức công nhận và xếp hạng. Những di sản này không chỉ được bảo tồn tốt mà còn phải đóng vai trò là nền tảng vững chắc để phát triển kinh tế xã hội, du lịch và công nghiệp văn hóa, mang lại nguồn thu thiết thực cho địa phương.

Yêu cầu tiếp theo là địa phương đã ban hành và vận hành hiệu quả quy chế quản lý, bảo vệ di sản, bảo đảm giữ gìn nguyên vẹn các yếu tố gốc cũng như không gian văn hóa liên quan. Các hoạt động xây dựng tại đây cũng phải được kiểm soát nghiêm ngặt về mật độ, tầng cao và kiến trúc cảnh quan nhằm không làm phá vỡ không gian công cộng chung.

Nghị định cũng đòi hỏi địa phương phải có kinh nghiệm thực tiễn phong phú trong công tác đầu tư, tôn tạo và bảo tồn bền vững các giá trị di sản gắn liền với môi trường. Thêm vào đó, địa bàn thí điểm cần sở hữu di sản thế giới đã được định giá kinh tế tổng thể, công bố quốc tế và có ít nhất một bảo tàng đạt tiêu chuẩn từ hạng hai trở lên.

Khi được lựa chọn thí điểm, các địa phương sẽ nhận được nguồn ngân sách hỗ trợ để tu bổ, phục hồi di tích cũng như triển khai các dự án bảo tồn chuyên sâu. Mục tiêu hướng tới là bảo vệ toàn diện các quần thể kiến trúc đặc trưng, các nhóm công trình đồng nhất hay những địa điểm khảo cổ dưới lòng đất và dưới nước. Cảnh quan thiên nhiên cùng môi trường sinh thái xung quanh cũng sẽ được gìn giữ nghiêm ngặt để tạo sự gắn kết chặt chẽ với đời sống cộng đồng.

Về mặt quản lý, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh sẽ là người trực tiếp quyết định phạm vi và địa bàn thực hiện thí điểm tại địa phương mình. Toàn bộ mô hình đô thị di sản này cũng phải được tích hợp đồng bộ vào quy hoạch đô thị, nông thôn và trình cấp có thẩm quyền phê duyệt trước khi triển khai.

Cơ chế ưu đãi về đất đai cho các vùng thí điểm. Cụ thể, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh có quyền quyết định chỉ tiêu sử dụng đất nằm ngoài chỉ tiêu quốc gia phân bổ để ưu tiên cho các dự án văn hóa. Song song đó, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có thể áp dụng mức ưu đãi đơn giá thuê đất đặc thù với mức giảm tối đa lên đến 50% so với quy định hiện hành nhằm thu hút các nhà đầu tư dịch vụ và du lịch tại khu vực di tích.

Không dừng lại ở đất đai, các chính sách ưu đãi về phí và lệ phí cũng được phân cấp mạnh mẽ cho chính quyền địa phương tự quyết. Theo đó, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh được phép ban hành mức thu phí dịch vụ tại các di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh ngoài danh mục quy định chung. Nguồn thu từ các hoạt động này sau khi trừ đi chi phí vận hành sẽ được giữ lại toàn bộ cho ngân sách địa phương để tái đầu tư trực tiếp vào công tác trùng tu, bảo tồn di sản văn hóa tại vùng đất đó.