Chính phủ khuyến khích tái chế đất, đá thải để sản xuất vật liệu xây dựng, bảo đảm tính bền vững và bảo vệ môi trường

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý của Nghị định là chính sách khuyến khích tận dụng nguồn đất, đá thải từ hoạt động khai thác, chế biến khoáng sản để tái chế thành vật liệu xây dựng, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững và bảo vệ môi trường.

​Định hình tầm nhìn chiến lược và kế hoạch phát triển dài hạn

​Theo quy định tại Nghị định số 209/2026/NĐ-CP, Chiến lược phát triển vật liệu xây dựng giữ vai trò là căn cứ pháp lý cốt lõi để các cơ quan nhà nước thực hiện công tác quản lý, điều hành một cách đồng bộ.

Nội dung của chiến lược này sẽ được tích hợp chặt chẽ vào quy hoạch tổng thể quốc gia, quy hoạch ngành, quy hoạch vùng và quy hoạch tỉnh.

Đối với các tổ chức, cá nhân, đây là cơ sở để định hướng các hoạt động đầu tư, sản xuất và sử dụng vật liệu xây dựng một cách hiệu quả, bảo vệ môi trường, sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên nhằm đáp ứng toàn diện nhu cầu trong nước cũng như mục tiêu xuất khẩu.

Văn bản pháp quy này xác định thời kỳ lập chiến lược phát triển vật liệu xây dựng là 10 năm với tầm nhìn dài hạn lên đến 30 năm, đồng thời quy định việc rà soát, điều chỉnh được thực hiện 5 năm một lần hoặc đột xuất theo yêu cầu thực tiễn để bảo đảm cân đối cung - cầu, ổn định thị trường và phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và ứng phó biến đổi khí hậu.

​Song song với chiến lược quốc gia, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh được giao trách nhiệm tổ chức lập, điều chỉnh và phê duyệt kế hoạch phát triển vật liệu xây dựng tại từng địa phương.

Kế hoạch này có nhiệm vụ cụ thể hóa chiến lược phát triển chung, là cơ sở để cơ quan có thẩm quyền địa phương xây dựng phương án bảo vệ, khai thác, sử dụng khoáng sản làm vật liệu xây dựng trong quy hoạch tỉnh.

Các địa phương có trách nhiệm bảo đảm kế hoạch của mình phù hợp với chiến lược phát triển vật liệu xây dựng quốc gia, quy hoạch tỉnh và các quy hoạch ngành liên quan. Thời kỳ lập kế hoạch được ấn định là 5 năm với định hướng 10 năm, bắt buộc phải được phê duyệt trước ngày 31 tháng 3 của năm đầu kỳ kế hoạch.

Tương tự như chiến lược, kế hoạch cấp tỉnh cũng phải được rà soát, điều chỉnh kịp thời nhằm bảo đảm các mục tiêu an sinh, ổn định thị trường và phát triển bền vững của địa phương.

Hành lang pháp lý về sử dụng khoáng sản và tái chế phế thải

Nghị định số 209/2026/NĐ-CP nêu rõ, toàn bộ các hoạt động khai thác, chế biến, sử dụng và xuất khẩu khoáng sản làm vật liệu xây dựng phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của pháp luật về địa chất, khoáng sản cùng các quy định pháp luật liên quan khác. Việc quy hoạch và khai thác phải bảo đảm tối đa nguyên tắc tiết kiệm, hiệu quả, đúng mục đích, đáp ứng nhu cầu phát triển sản xuất và giữ vững sự ổn định của thị trường. Nhà nước đặc biệt khuyến khích các doanh nghiệp chủ động đổi mới công nghệ, đẩy mạnh chế biến sâu nhằm nâng cao giá trị khoáng sản, giảm thiểu thất thoát tài nguyên gắn liền với nghĩa vụ bảo vệ môi trường.

​Một điểm mới đáng chú ý là chính sách khuyến khích tận dụng đất, đá thải, phế thải phát sinh trong hoạt động khai thác, chế biến khoáng sản làm vật liệu xây dựng để phục vụ sản xuất vật liệu xây dựng hoặc sử dụng trực tiếp trong các công trình xây dựng.

Để bảo đảm tính an toàn pháp lý và kỹ thuật, Nghị định quy định việc sử dụng các loại đất, đá thải, phế thải này phải trải qua quá trình phân loại, đánh giá chất lượng và mức độ an toàn một cách nghiêm ngặt.

Sản phẩm tái chế phải đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về bảo vệ môi trường, các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và chất lượng sản phẩm, hàng hóa theo đúng quy định của pháp luật hiện hành.

​Rộng cửa ưu đãi cho vật liệu xanh và công nghệ mới

​Nhằm hướng tới một nền xây dựng xanh và hiện đại, Chính phủ khẳng định rõ quan điểm ban hành các cơ chế, chính sách khuyến khích, ưu đãi đối với hoạt động nghiên cứu, đầu tư phát triển và sử dụng các loại vật liệu xây dựng mới, vật liệu tái chế, vật liệu xanh, vật liệu nhẹ, vật liệu thông minh, vật liệu xây dựng thân thiện môi trường, cũng như các loại vật liệu đặc thù phù hợp với điều kiện vùng ven biển và hải đảo, bảo đảm yêu cầu phát triển bền vững và bảo vệ quốc phòng, an ninh.

​Theo đó, các tổ chức, cá nhân tham gia vào hoạt động nghiên cứu, đầu tư phát triển và sử dụng các loại vật liệu tiên tiến nêu trên sẽ được Nhà nước xem xét áp dụng các chính sách ưu đãi toàn diện.

Cụ thể, các đơn vị này sẽ được tạo điều kiện tiếp cận các nguồn vốn hợp pháp và áp dụng cơ chế ưu đãi về tín dụng theo quy định của pháp luật về các tổ chức tín dụng và pháp luật về bảo vệ môi trường.

Đồng thời, doanh nghiệp còn được hưởng các hình thức hỗ trợ lãi suất và các biện pháp hỗ trợ khác dựa trên các quy định của pháp luật về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, pháp luật về ngân sách nhà nước và đầu tư công.

Bên cạnh đó, các chính sách ưu đãi, hỗ trợ về đất đai theo quy định của pháp luật về đất đai, pháp luật về đầu tư và các cơ chế ưu đãi khác có liên quan cũng sẽ được áp dụng đồng bộ để hỗ trợ doanh nghiệp tối đa.

​Nghị định số 209/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Xây dựng về quản lý vật liệu xây dựng chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1/7/2026./.