Chia tài sản ra sao khi bố qua đời, mẹ mất trí?

Sơ thẩm lần 2 vụ tranh chấp tài sản thừa kế tại Hải Phòng: Sự thật sáng tỏ

Quyền thừa kế đối với đất tổ tiên và đất được giao cho hộ gia đình

Bố mẹ tôi có căn nhà và mảnh vườn trị giá 2 tỷ. Bố tôi mất không để lại di chúc, mẹ tôi còn sống nhưng đã bị chứng bệnh mất trí. Bố mẹ tôi có hai người con, tôi là con trai, sau tôi còn một em gái đã lấy chồng từ lúc bố mẹ tôi còn sống. Xin luật sư tư vấn cách thừa hưởng di sản thừa kế?

Luật sư Nguyễn Công Thành - Đoàn luật sư TP Hà Nội trả lời: Theo quy định tại Điều 33 Luật hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định về tài sản chung của vợ chồng:

“Điều 33. Tài sản chung của vợ chồng

1. Tài sản chung của vợ chồng gồm tài sản do vợ, chồng tạo ra, thu nhập do lao động, hoạt động sản xuất, kinh doanh, hoa lợi, lợi tức phát sinh từ tài sản riêng và thu nhập hợp pháp khác trong thời kỳ hôn nhân, trừ trường hợp được quy định tại khoản 1 Điều 40 của Luật này; tài sản mà vợ chồng được thừa kế chung hoặc được tặng cho chung và tài sản khác mà vợ chồng thỏa thuận là tài sản chung.

Quyền sử dụng đất mà vợ, chồng có được sau khi kết hôn là tài sản chung của vợ chồng, trừ trường hợp vợ hoặc chồng được thừa kế riêng, được tặng cho riêng hoặc có được thông qua giao dịch bằng tài sản riêng.

2. Tài sản chung của vợ chồng thuộc sở hữu chung hợp nhất, được dùng để bảo đảm nhu cầu của gia đình, thực hiện nghĩa vụ chung của vợ chồng.

3. Trong trường hợp không có căn cứ để chứng minh tài sản mà vợ, chồng đang có tranh chấp là tài sản riêng của mỗi bên thì tài sản đó được coi là tài sản chung”.

Theo như câu hỏi của bạn, đối chiếu với quy định của pháp luật tại Điều 33 Luật hôn nhân và gia đình năm 2014 thì căn nhà và mảnh vườn trị giá 2 tỷ đồng của bố mẹ bạn là tài sản chung vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân.

Do vậy, bố bạn mất không để lại di chúc thì phần nửa tài sản nói trên là di sản của ông để lại sẽ được chia thừa kế theo pháp luật.

Tại Điều 651 Bộ luật dân sự năm 2015 quy định về những người được thừa kế theo pháp luật như sau:

“Điều 651. Người thừa kế theo pháp luật1. Những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây:

a) Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết; b) Hàng thừa kế thứ hai gồm: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại;

c) Hàng thừa kế thứ ba gồm: cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột, chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.

2. Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.3. Những người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng thừa kế, nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản”.

Đối chiếu với trường hợp của bạn, nếu ông bà nội mất trước bố bạn, bố bạn không có bố mẹ nuôi hoặc con nuôi thì phần di sản của bố bạn sẽ được chia làm 3 phần bao gồm: mẹ bạn, bạn và em gái bạn.

Những người đồng thừa kế có thể tự thỏa thuận với nhau bằng văn bản về phân chia di sản thừa kế có công chứng, chứng thực. Nếu không tự thỏa thuận được thì những người đồng thừa kế làm đơn yêu cầu Tòa án phân chia phần di sản này.

Về phần mẹ bạn còn sống nhưng đã bị chứng bệnh mất trí thì theo Điều 53 Bộ luật dân sự năm 2015 có quy định về người giám hộ đương nhiên của người mất năng lực hành vi dân sự như sau:

"Điều 53. Người giám hộ đương nhiên của người mất năng lực hành vi dân sự

1. Trong trường hợp vợ mất năng lực hành vi dân sự thì chồng là người giám hộ; nếu chồng mất năng lực hành vi dân sự thì vợ là người giám hộ.

2. Trong trường hợp cha và mẹ đều mất năng lực hành vi dân sự hoặc một người mất năng lực hành vi dân sự, còn người kia không có đủ điều kiện làm người giám hộ thì người con cả là người giám hộ; nếu người con cả không có đủ điều kiện làm người giám hộ thì người con tiếp theo là người giám hộ.

3. Trong trường hợp người thành niên mất năng lực hành vi dân sự chưa có vợ, chồng, con hoặc có mà vợ, chồng, con đều không có đủ điều kiện làm người giám hộ thì cha, mẹ là người giám hộ”.

Áp dụng quy định của pháp luật nêu trên thì bạn sẽ là người giám hộ cho mẹ ban, quản lý tài sản của bà và thay bà thực hiện các giao dịch liên quan đến quyền và nghĩa vụ của bà.