Chạm tay vào dòng Thạch Hãn huyền thoại

Hoàng hôn dần buông trên dòng sông Thạch Hãn. Người Quảng Trị vẫn bảo, vào giờ ấy, sông như hiền nhất. Mặt nước gần như phẳng lặng, từng gợn sóng nhẹ nhàng “vỗ yên bờ bãi mãi ngàn năm”...

Thạch Hãn của ngày hôm nay bình yên đến lạ. Thật khó hình dung nơi đây từng là con đường ngắn nhất để vào Thành cổ cũng là hành trình không có ngày trở lại của biết bao người lính tuổi chưa đầy đôi mươi. Trong 81 ngày đêm mùa hè đỏ lửa 1972, hàng nghìn người con ưu tú của Tổ quốc đã ngã xuống. Nhiều người không có một phần mộ, dòng sông là nơi họ ở lại.

Sau nghi thức dâng hương tại Nhà tưởng niệm bên Bến hoa đăng, Tiến sĩ Vũ Hoài Nam, Bí thư Đảng ủy, Tổng Biên tập Báo Pháp luật Việt Nam cùng các cán bộ, phóng viên, biên tập viên của Báo kính cẩn thả những đóa hoa tươi mang dòng chữ "Đời đời nhớ ơn các anh hùng, liệt sĩ" xuống dòng Thạch Hãn, gửi gắm tấm lòng thành kính và sự tri ân sâu sắc tới những người con ưu tú đã anh dũng hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Từng ngọn hoa đăng được nhẹ nhàng đặt xuống mặt sông. Ánh nến mong manh chao nhẹ theo làn nước, phản chiếu thành những quầng sáng nhỏ, lặng lẽ trôi về phía hạ lưu, lấp lánh trên mặt sông huyền bí sâu thẳm. Dòng sông sẽ đưa nó trôi ra biển, cũng có thể, nến sẽ tắt ở một chặng đường ngắn nào đó, nhưng lòng biết ơn của người thả hoa đăng sẽ mãi sáng trong tâm mình.

Chúng tôi lên một con thuyền nhỏ chầm chậm rời bến. Không gian như chùng xuống. Không ai bảo ai phải im lặng, nhưng giữa tiếng chuông ngân từ Thành cổ vọng lại và tiếng nước vỗ nhè nhẹ vào mạn bờ, mọi lời nói dường như đều trở nên không cần thiết.

Ngồi như bất động bên mạn thuyền hồi lâu, Phó Tổng biên tập Trần Ngọc Hà nói:

“Chúng ta đã được chạm tay vào dòng sông - Dòng Thạch Hãn huyền thoại đã ghi dấu ấn cả một phần lịch sử bi tráng của dân tộc. Chỉ một đoạn sông ngắn này, có bao nhiêu lượt người từ bờ Bắc vượt qua, bao nhiêu thương binh từ bờ Nam chuyển ra miền Bắc. Trong số đó, biết bao nhiêu người đã không tới được bờ bên kia… Tôi muốn chúng ta phải chạm tay vào nước của dòng Thạch Hãn; phải "đóng đinh" vào tâm tưởng của mình những ám ảnh, những kỷ niệm của chuyến đi. Từ đó sẽ nhớ nhiều hơn về lịch sử và lòng biết ơn của chúng ta sẽ dày lên. Người làm báo phải đi tới tận cùng cảm xúc, cũng như cách phải đi đến tận cùng sự thật…”

Nghe ông nói, tôi chợt nhớ tới câu thơ miêu tả đến đau đớn về dòng Thạch Hãn: “Nghẹn ngào vực nước dòng sông/nghe như máu chảy ròng ròng kẽ tay” (Về thành cổ Quảng Trị - Nguyễn Thu Mát.)

Mùa Hè đỏ lửa năm 1972, trong cuộc chiến 81 ngày đêm bảo vệ Thành cổ Quảng Trị, dòng sông Thạch Hãn là con đường tiếp tế nhân lực, vật lực chủ yếu cho mặt trận Quảng Trị. Để cắt con đường tiếp tế đó, địch điên cuồng ném bom bắn phá, rất nhiều chiến sỹ ta đã nằm lại trên dòng sông.

Đặc biệt ngày 16/9/1972, ngày cuối cùng của 81 ngày đêm, sau khi nhận lệnh cấp trên rút toàn bộ quân sang bờ Bắc của sông để bảo toàn lực lượng, hàng trăm chiến sỹ và thương binh sau nhiều ngày ngâm mình trong nước, đói rét đã không còn đủ sức để chống chọi với dòng nước lũ, sông Thạch Hãn trở thành nơi an nghỉ vĩnh hằng của các chiến sỹ Thành cổ Quảng Trị anh hùng. 

Khi người lính lặng im tan vào đất Là cuộc đời chảy mãi những dòng sông Ôi dòng sông mang phù sa người lính Tươi mát bãi bồi xanh ngát nương dâu." ("Dòng sông hoa đỏ" - Nguyễn Hữu Quý, Võ Thế Hùng)

***

Sớm mai, dòng Thạch Hãn không còn ánh nến, chỉ có mặt sông lấp lánh trong nắng mới, lặng lẽ mang ký ức chảy về phía biển. Còn với chúng tôi - những người của chuyến đi hôm nay, có lẽ một phần ký ức sẽ ở lại - ở lại cùng Thạch Hãn.