Cảnh báo những tác động tiêu cực của mạng xã hội đối với học sinh

Thực trạng đáng lo ngại

Theo Công an TP Đà Nẵng, hiện nay, không khó để bắt gặp hình ảnh học sinh sử dụng điện thoại thông minh và có tài khoản trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook, TikTok, YouTube... Nhiều em có thể lướt mạng hàng giờ mỗi ngày, xem video, chơi game, hoặc tham gia các nhóm trò chuyện.

Trong thời đại công nghệ số, công nghệ hỗ trợ các em rất nhiều trong học tập, tham khảo, giải trí lành mạnh; việc các em học sinh được sử dụng điện thoại, máy tính là cần thiết cho học tập cũng như kết nối, liên lạc. Nhưng bên cạnh mặt tích cực thì những tác động tiêu cực của việc học sinh sử dụng mạng xã hội quá sớm, quá nhiều, thiếu kiểm soát từ gia đình đang gây ra nhiều hệ lụy.

Thực tế cho thấy, nguyên nhân ban đầu xuất phát từ sự chủ quan của không ít phụ huynh khi sớm giao điện thoại thông minh cho con sử dụng nhưng thiếu sự kiểm soát và định hướng cần thiết. Ban đầu, các em chỉ xem những video giải trí trên YouTube, tưởng chừng vô hại.
Tuy nhiên, các nền tảng mạng xã hội có khả năng thu thập hành vi, sở thích và đặc điểm tâm lý của người dùng để liên tục đề xuất nội dung tương tự. Lợi dụng cơ chế này, nhiều đối tượng đã mua quảng cáo hoặc sản xuất nội dung nhắm trực tiếp vào trẻ em nhằm tăng lượt xem và tương tác.

Qua thực tế hiện nay, nhóm trẻ ở độ tuổi mẫu giáo và tiểu học, các em rất thích xem những video hoạt hình được lồng tiếng, bình luận bởi người lớn, nhiều kênh lồng tiếng với nội dung thiếu chuẩn mực. Trong đó, các đối tượng thường sử dụng từ ngữ lái, lời nói dung tục để gây cười, câu view.

Việc tiếp xúc thường xuyên với những nội dung này khiến các em tiếp nhận một cách vô thức, dần hình thành thói quen nói năng thiếu chuẩn mực trong giao tiếp hằng ngày.

Một số em bị ảnh hưởng bởi các trào lưu nguy hiểm, thử thách phản cảm, dẫn đến những hành động thiếu suy nghĩ, thậm chí gây nguy hiểm cho bản thân và người xung quanh. Ngoài ra, việc tiếp xúc với nội dung bạo lực, kích động còn làm gia tăng hành vi hung hăng, xung đột trong môi trường học đường.

Thời gian gần đây, trên không gian mạng liên tục xuất hiện các clip bạo lực học đường được chính các em học sinh quay lại rồi đăng tải, chia sẻ với tốc độ chóng mặt. Những hình ảnh đánh nhau, chửi bới, làm nhục bạn bè không chỉ gây bức xúc trong dư luận mà còn để lại tác động tiêu cực đến tâm lý học sinh. Nhiều em rơi vào trạng thái lo lắng, sợ hãi khi đến trường, mất niềm tin vào môi trường học tập an toàn.

Việc lan truyền các clip bạo lực không chỉ làm tổn thương nạn nhân mà còn vô tình cổ súy cho hành vi sai trái, khiến một bộ phận học sinh xem đó là điều “bình thường” hoặc cách để gây chú ý trên mạng xã hội. Đây là thực trạng đáng báo động, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của gia đình, nhà trường và xã hội trong việc định hướng, giáo dục và kiểm soát nội dung mà học sinh tiếp cận mỗi ngày.

Nguy cơ vi phạm pháp luật

Thông qua trang Fanpage An ninh mạng, Công an TP Đà Nẵng đã tiếp nhận nhiều phản ánh của phụ huynh về việc học sinh bị lôi kéo, rủ rê tham gia các “trò chơi” trên không gian mạng. Tuy nhiên, thực chất đây là những hình thức đánh bạc trá hình. Khi tham gia, nhiều em rơi vào tình trạng thua lỗ, nợ nần, buộc phải vay tiền qua các ứng dụng trực tuyến, kéo theo nhiều hệ lụy nghiêm trọng cho bản thân và gia đình. Đáng lo ngại hơn, một số em còn tiếp tục giới thiệu, lôi kéo bạn bè tham gia để được hưởng hoa hồng, khiến vòng xoáy này lan rộng trong môi trường học đường.

Theo Thượng tá Mai Xuân Sang, Phó Trưởng phòng phụ trách Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao Công an TP Đà Nẵng, hiện nay, học sinh có điều kiện tiếp cận mạng xã hội từ rất sớm, trong khi khả năng phân biệt đúng – sai, tốt – xấu còn hạn chế. Đây chính là điểm yếu để các thế lực thù địch, phần tử xấu lợi dụng không gian mạng nhằm tác động, làm lệch lạc nhận thức, từng bước lôi kéo các em đi theo những quan điểm, tư tưởng sai trái. Bên cạnh đó, quá trình sử dụng mạng xã hội cũng tiềm ẩn nguy cơ bị thu thập thông tin cá nhân, đặc biệt là những dữ liệu liên quan đến tâm lý, sở thích, thói quen. Thông qua các thuật toán và phương thức tiếp cận có chủ đích, các đối tượng có thể từng bước tác động, thao túng tư tưởng, kích động vào nhóm học sinh, sinh viên; từ đó lôi kéo, dụ dỗ tham gia vào các hoạt động mang tính chất cực đoan, gây mất ổn định xã hội.

Trong bối cảnh đó, việc Việt Nam tham gia và thúc đẩy Công ước Hà Nội về phòng, chống tội phạm mạng. Đây là công ước quốc tế đầu tiên của Liên hợp quốc về lĩnh vực này, thể hiện quyết tâm chung của cộng đồng quốc tế trong việc xây dựng không gian mạng an toàn, lành mạnh, bảo vệ người dùng, đặc biệt là nhóm dễ bị tổn thương như thanh thiếu niên.

Nhằm phòng ngừa những tác động tiêu cực của mạng xã hội đối với học sinh, đồng thời nâng cao nhận thức và kỹ năng tự bảo vệ cho các em, thời gian qua Cấp ủy, lãnh đạo Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao – Công an TP Đà Nẵng đã chỉ đạo các báo cáo viên, tuyên truyền viên của đơn vị chủ động phối hợp với các trường học trên địa bàn thành phố tổ chức tuyên truyền bằng nhiều hình thức phong phú, phù hợp với từng lứa tuổi. Thông qua các hoạt động này, học sinh được trang bị kiến thức, kỹ năng cần thiết để nhận diện rủi ro, phòng tránh các nguy cơ trên không gian mạng và chủ động bảo vệ bản thân.

Bên cạnh đó, phụ huynh cần quan tâm, quản lý và định hướng việc sử dụng thiết bị điện tử của con em, chỉ cho dùng điện thoại thông minh khi có kiểm soát. Hướng dẫn kỹ năng nhận diện thông tin xấu độc, bảo vệ dữ liệu cá nhân, cài đặt công cụ quản lý nội dung và giới hạn thời gian sử dụng internet.

Đối với nhà trường cần tăng cường tuyên truyền, giáo dục kỹ năng sử dụng internet an toàn; lồng ghép nội dung phòng, chống bạo lực mạng, lừa đảo trực tuyến vào giảng dạy và hoạt động ngoại khóa. Chủ động phối hợp với phụ huynh và lực lượng chức năng để phát hiện, xử lý kịp thời các vụ việc phát sinh.

Về phía Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, lực lượng này sẽ tiếp tục tham mưu Giám đốc Công an TP Đà Nẵng, phối hợp các ban, ngành triển khai đồng bộ giải pháp phòng ngừa; duy trì Chiến dịch “Không một mình – Cùng nhau an toàn trực tuyến”, lấy công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức làm trọng tâm.

Đối với học sinh, Công an TP Đà Nẵng đề nghị phụ huynh và thầy cô hướng dẫn, quản lý và định hướng các em sử dụng mạng xã hội có chọn lọc; không tham gia hội nhóm, trò chơi có dấu hiệu cờ bạc, bạo lực, nội dung độc hại; tuyệt đối không chia sẻ thông tin cá nhân, mật khẩu, mã xác thực cho người lạ. Khi gặp sự cố trên không gian mạng, cần báo ngay cho phụ huynh, thầy cô hoặc cơ quan Công an để được hỗ trợ. Việc bảo vệ học sinh trên không gian mạng cần sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và xã hội nhằm giúp các em sử dụng internet an toàn, lành mạnh.