Cà Mau siết quản lý đội tàu, quyết liệt chống khai thác IUU để gỡ “thẻ vàng” EC

Trong bối cảnh cả nước đang tăng tốc thực hiện các khuyến nghị của Ủy ban châu Âu (EC) nhằm tháo gỡ cảnh báo “thẻ vàng” đối với thủy sản khai thác của Việt Nam, tỉnh Cà Mau là địa phương sở hữu đội tàu khai thác thủy sản lớn hàng đầu cả nước, đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp mạnh để siết chặt quản lý nghề cá, kiểm soát hoạt động tàu cá và xử lý nghiêm các hành vi khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU).

Đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao ý thức ngư dân gỡ “thẻ vàng” EC

Tại xã Sông Đốc – nơi được xem là “thủ phủ” nghề cá của tỉnh Cà Mau, không khí chống khai thác IUU đang diễn ra khẩn trương, quyết liệt với tinh thần “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”. Từ rà soát, số hóa dữ liệu đội tàu, kiểm soát thiết bị giám sát hành trình (VMS), đến xử lý tàu cá vi phạm hay nâng cao nhận thức ngư dân đều được triển khai đồng bộ, chặt chẽ.

UBND tỉnh Cà Mau xác định, khắc phục triệt để các tồn tại trong chống khai thác IUU không chỉ nhằm tháo gỡ “thẻ vàng” EC để mở rộng thị trường xuất khẩu thủy sản, mà còn là yêu cầu cấp thiết nhằm bảo vệ nguồn lợi thủy sản, xây dựng nghề cá hiện đại, minh bạch và phát triển bền vững.

Với hơn 310 km bờ biển cùng đội tàu trên 5.000 chiếc, Cà Mau có tiềm năng lớn để phát triển kinh tế biển. Tuy nhiên, cảnh báo “thẻ vàng” của EC đang trở thành rào cản đáng kể đối với hoạt động khai thác, chế biến và xuất khẩu thủy sản. Vì vậy, gỡ bỏ cảnh báo này được tỉnh xác định là nhiệm vụ chính trị quan trọng, gắn với sinh kế lâu dài của hàng chục nghìn lao động nghề biển.

Song song với tăng cường kiểm tra, giám sát, công tác tuyên truyền được các lực lượng chức năng xác định là nhiệm vụ xuyên suốt nhằm thay đổi nhận thức và hành động của ngư dân.

Trung tá Phạm Thanh Nhân – Chính trị viên Đồn Biên phòng Gành Hào (BĐBP Cà Mau) cho biết, đơn vị thường xuyên phối hợp với chính quyền địa phương tổ chức tuyên truyền trực tiếp tại các cửa biển, bến cá và khu neo đậu tàu thuyền để giúp ngư dân hiểu rõ các quy định về chống khai thác IUU.

“Chúng tôi tập trung giúp bà con hiểu rõ chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, đặc biệt là lợi ích lâu dài khi Việt Nam gỡ được ‘thẻ vàng’ EC. Từ đó nâng cao tinh thần tự giác chấp hành pháp luật, khai thác có trách nhiệm và bảo vệ nguồn lợi thủy sản” - Trung tá Phạm Thanh Nhân chia sẻ.

Theo ông Đặng Quốc Thùy (ngụ xã Gành Hào), hiện nay các tàu cá đều duy trì bật thiết bị giám sát hành trình 24/24 giờ trong suốt quá trình hoạt động trên biển.

“Ngư dân giờ ý thức rõ rồi, không ai muốn vi phạm vùng biển nước ngoài nữa. Có gỡ được ‘thẻ vàng’ thì nghề cá mới phát triển bền vững, thủy sản bán ra nước ngoài mới có giá trị cao hơn, bà con mới ổn định cuộc sống” - ông Thùy nói.

Số hóa quản lý đội tàu, siết kiểm soát nguồn gốc thủy sản

Theo ông Lê Văn Sử - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau, đến nay 100% tàu cá có chiều dài từ 12 mét trở lên trên địa bàn tỉnh đã hoàn thành đăng ký, đăng kiểm và được cấp phép khai thác theo quy định.

Tỉnh cũng đã hoàn tất rà soát, cập nhật dữ liệu đội tàu vào Hệ thống cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia (Vnfishbase) và Hệ thống giám sát hành trình tàu cá (VMS). Đồng thời, thực hiện truy vết đầy đủ 218 tàu cá đã xóa đăng ký từ năm 2020 đến nay và số hóa toàn bộ hồ sơ tàu cá hết hạn giấy phép khai thác.

Tại các cảng cá, quy trình kiểm soát tàu ra vào bến được thực hiện nghiêm ngặt. Các cảng cá chỉ định đã được trang bị đầy đủ nhân lực, thiết bị để vận hành hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử (eCDT) và nhật ký khai thác điện tử (elogbook).

Việc cấp giấy xác nhận, chứng nhận nguồn gốc thủy sản được thực hiện đúng quy định, từng bước củng cố niềm tin của các thị trường nhập khẩu đối với tính minh bạch của thủy sản Việt Nam.

Dù đạt nhiều kết quả tích cực, tỉnh Cà Mau vẫn thẳng thắn nhìn nhận những tồn tại cần khẩn trương khắc phục.

Hiện tỷ lệ số hóa giấy phép khai thác thủy sản mới đạt 97,66%; vẫn còn 7 tàu cá tại các địa phương trọng điểm chưa hoàn thành yêu cầu. Một số nhiệm vụ trọng tâm như xây dựng quy chế phối hợp kiểm soát tàu cá tại cảng, quy trình quản lý tàu không đủ điều kiện hoạt động hay cơ chế chia sẻ thông tin xử lý vi phạm IUU vẫn đang tiếp tục hoàn thiện.

Đáng chú ý, hiện còn 5 hồ sơ tàu cá mất tín hiệu VMS trên 10 ngày và 4 trường hợp tàu cá, ngư dân vi phạm vùng biển nước ngoài chưa được xử lý dứt điểm.

Trước thực trạng này, Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau yêu cầu người đứng đầu các sở, ngành, địa phương phải xem chống khai thác IUU là nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách; chịu trách nhiệm toàn diện nếu để xảy ra sai sót, chậm trễ ảnh hưởng đến nỗ lực gỡ “thẻ vàng” của cả nước.

Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao khẩn trương tham mưu điều chỉnh kế hoạch hành động chống khai thác IUU; hoàn thiện quy trình quản lý tàu cá không đủ điều kiện hoạt động; kiện toàn Ban Chỉ đạo và tổ công tác liên ngành.

Trong khi đó, Công an tỉnh tập trung điều tra, xác minh và xử lý dứt điểm các hồ sơ tàu cá mất tín hiệu VMS, vi phạm vùng biển nước ngoài trước thời hạn phục vụ công tác thanh tra. Bộ đội Biên phòng tiếp tục tăng cường kiểm soát chặt tàu cá xuất nhập bến, kiên quyết không cho các tàu không đủ điều kiện ra khơi khai thác.

Siết quản lý đội tàu, kiên quyết không để tàu vi phạm ra khơi

Theo ông Đỗ Văn Sử - Chủ tịch UBND xã Sông Đốc, toàn xã hiện có 1.134 tàu cá khai thác thủy sản, trong đó có 685 tàu thuộc diện bắt buộc lắp đặt thiết bị giám sát hành trình VMS, đạt tỷ lệ 100%.

Không chỉ có đội tàu lớn, địa phương còn có khoảng 8.100 thuyền viên thường xuyên hoạt động trên biển. Mỗi năm, Sông Đốc tiếp nhận khoảng 200 tàu cá ngoài tỉnh đến neo đậu, lưu trú và khai thác, tạo áp lực lớn cho công tác quản lý.

Qua rà soát, địa phương hiện còn 81 tàu hết hạn giấy phép khai thác; 154 tàu hết hạn đăng kiểm; 89 tàu mất kết nối VMS trong bờ và 12 tàu mất kết nối ngoài khơi.

Theo lãnh đạo UBND xã Sông Đốc, nhiều khó khăn phát sinh do tình trạng mua bán tàu bằng giấy tay, không sang tên đổi chủ theo quy định. Nhiều tàu đã bán ngoài tỉnh nhưng không liên hệ được chủ mới; một số chủ tàu rời khỏi địa phương hoặc tàu neo đậu xa nơi đăng ký khiến công tác kiểm tra, xác minh gặp nhiều trở ngại.

Đặc biệt, tình trạng mất kết nối thiết bị giám sát hành trình vẫn là vấn đề đáng lo ngại. Hiện địa phương có 89 tàu mất tín hiệu VMS từ 10 ngày trở lên trong bờ, chủ yếu là tàu từ 15 mét trở lên.

Một trong những giải pháp mạnh đang được xã Sông Đốc triển khai là thực hiện “khóa tàu” đối với các phương tiện hết hạn giấy phép khai thác hoặc hết hạn đăng kiểm nhưng không khắc phục theo quy định.

Theo thống kê, toàn xã có 27 tàu thuộc diện phải “khóa tàu”. Đến nay, địa phương đã xử lý 23 trường hợp, trong đó khóa vô lăng 13 tàu, khóa chân vịt và bánh lái 8 tàu.

Đối với những tàu đã chìm hoặc không còn bộ phận điều khiển, địa phương lập hồ sơ, chụp ảnh hiện trạng để quản lý theo quy định.

Tuy nhiên, công tác xử lý vẫn gặp nhiều khó khăn do một số tàu đang neo đậu ngoài tỉnh hoặc chủ tàu không hợp tác. Hiện nhiều trường hợp vẫn đang tiếp tục được xác minh để xử lý.

Theo UBND xã Sông Đốc, việc thiếu thông tin chủ tàu trên hệ thống dữ liệu như ngày sinh, căn cước công dân, số điện thoại liên lạc… cũng ảnh hưởng lớn đến tiến độ rà soát và xử lý vi phạm.

Địa phương kiến nghị tỉnh tăng cường phối hợp giữa các lực lượng chức năng; bổ sung lực lượng kiểm ngư; hỗ trợ kinh phí cho công tác kiểm tra, rà soát, số hóa dữ liệu và triển khai các đợt cao điểm chống khai thác IUU.

Chống IUU gắn bảo vệ sinh kế ngư dân và uy tín thủy sản Việt Nam

Theo TS. Phạm Quốc Sử - Phó Giám đốc Sở Tư pháp Cà Mau, chống khai thác IUU không chỉ là yêu cầu hội nhập quốc tế mà còn liên quan trực tiếp đến sinh kế của hàng triệu ngư dân, thương hiệu thủy sản Việt Nam và nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền biển đảo.

Ông Phạm Quốc Sử cho rằng thời gian qua, các thế lực thù địch và phần tử cơ hội đã lợi dụng vấn đề IUU để xuyên tạc chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, kích động tâm lý bất mãn trong ngư dân.

“Mục tiêu của các luận điệu này là gây chia rẽ giữa người dân với chính quyền, làm xói mòn niềm tin của ngư dân đối với chủ trương xây dựng nghề cá có trách nhiệm” - Sử nhấn mạnh.

Theo ông Phạm Quốc Sử, việc lắp đặt thiết bị giám sát hành trình hay tăng cường kiểm tra không phải để gây khó khăn cho ngư dân mà nhằm bảo vệ chính ngư dân trên biển.

“Thiết bị giám sát hành trình là ‘mắt thần’ hỗ trợ ngư dân, giúp bảo đảm an toàn trên biển và chứng minh hoạt động khai thác hợp pháp. Tuân thủ VMS cũng chính là tự bảo vệ mình” - ông Sử nói.

Từ năm 2024 đến nay, tỉnh Cà Mau đã kiểm tra, xử lý hơn 3.210 trường hợp tàu cá vi phạm mất kết nối VMS và vượt ranh giới trên biển.

Song song với xử lý vi phạm, tỉnh cũng đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý nghề cá. Hiện 100% tàu cá từ 15 mét trở lên đã lắp thiết bị giám sát hành trình; hệ thống eCDT được triển khai tại tất cả các cảng cá phục vụ truy xuất nguồn gốc đối với 4.493 tàu cá.

Theo ngành chức năng, nếu không quyết liệt chống khai thác IUU, thủy sản Việt Nam có nguy cơ bị siết chặt hoặc cấm nhập khẩu tại nhiều thị trường lớn, kéo theo hệ lụy nghiêm trọng đối với xuất khẩu và đời sống hàng triệu lao động nghề biển.

Vì vậy, tỉnh Cà Mau đang triển khai nhiều giải pháp căn cơ nhằm xây dựng “thế trận lòng dân” trên biển, trong đó chú trọng phát huy vai trò của các chủ tàu, thuyền trưởng, tổ đội đoàn kết sản xuất và lực lượng nòng cốt tại cơ sở.

Tỉnh Cà Mau cũng thành lập các tổ công tác lưu động tại những địa bàn trọng điểm như Sông Đốc, Rạch Gốc nhằm hỗ trợ giải quyết thủ tục hành chính, đồng thời nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của ngư dân để kịp thời định hướng dư luận, ngăn chặn các hành vi vi phạm.

“Chống khai thác IUU không phải làm khó ngư dân mà là bảo vệ ‘tấm hộ chiếu’ cho tôm cá Việt Nam vươn ra thế giới” – Phó Giám đốc Sở Tư pháp Cà Mau khẳng định.

Theo ông Phạm Quốc Sử, gỡ “thẻ vàng” EC không chỉ là nhiệm vụ của ngành chức năng mà còn là trách nhiệm, danh dự của mỗi ngư dân và của cả quốc gia.

“Đừng để hành vi khai thác IUU làm hoen ố hình ảnh đất nước trên biển khơi. Kẻ kích động có thể đứng trên bờ, nhưng người gánh hậu quả cuối cùng vẫn là ngư dân và gia đình” - TS. Phạm Quốc Sử nhấn mạnh.