Cà Mau: Hoàn thiện kỹ năng xét xử, phòng ngừa rủi ro pháp lý

Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường ngày càng phát triển, các tranh chấp trong lĩnh vực kinh doanh, thương mại có xu hướng gia tăng cả về số lượng lẫn mức độ phức tạp. Hội nghị “Nâng cao hiệu quả giải quyết án kinh doanh thương mại” do TAND tỉnh Cà Mau tổ chức vừa qua được đánh giá là diễn đàn có ý nghĩa quan trọng, góp phần nâng cao nhận thức lý luận và thực tiễn trong hoạt động xét xử, hướng tới xây dựng thiết chế pháp lý minh bạch, hiệu lực, khả thi, qua đó tạo lập môi trường kinh doanh lành mạnh, ổn định và bền vững.
Dự báo tranh chấp và yêu cầu chủ động phòng ngừa rủi ro

Đánh giá chung về ý nghĩa của Hội nghị, ông Phạm Quốc Sử – Phó Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Cà Mau cho rằng, trong điều kiện hiện nay, việc nâng cao chất lượng giải quyết các vụ án kinh doanh thương mại không chỉ là yêu cầu nội tại của hoạt động tư pháp, mà còn là yếu tố quan trọng góp phần cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể tham gia thị trường.

“Hội nghị là dịp để các cơ quan tiến hành tố tụng, các chuyên gia pháp lý và nhà quản lý cùng nhìn nhận thẳng thắn những vấn đề đặt ra trong thực tiễn xét xử án kinh doanh thương mại, từ đó đề xuất các giải pháp căn cơ, phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế và hội nhập quốc tế” - ông Phạm Quốc Sử nhấn mạnh.

Tham gia trao đổi tại Hội nghị, ông Phạm Quốc Sử tập trung làm rõ nhiều nhóm vấn đề mang tính dự báo và định hướng, trong đó nổi bật là xu hướng phát sinh tranh chấp trong hoạt động kinh doanh thương mại gắn với sự phát triển nhanh của nền kinh tế, sự đa dạng của các mô hình kinh doanh và mức độ hội nhập ngày càng sâu rộng.

Theo ông Sử, việc chủ động phòng ngừa rủi ro pháp lý ngay từ giai đoạn giao kết, thực hiện hợp đồng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, giúp doanh nghiệp hạn chế tranh chấp, tiết kiệm chi phí và bảo vệ uy tín trên thị trường. Đồng thời, cần sớm nhận diện các rủi ro tiềm ẩn, từ đó nghiên cứu, áp dụng các phương thức giải quyết phù hợp, hiệu quả, bảo đảm hài hòa lợi ích của các bên.

Bên cạnh đó, ông cũng cho rằng việc nhận diện những sai sót trong xét xử án kinh doanh thương mại và rút ra bài học kinh nghiệm thực tiễn là yêu cầu cần thiết, góp phần nâng cao chất lượng xét xử, hạn chế tình trạng án bị hủy, sửa.

Những sai sót điển hình trong xét xử án kinh doanh thương mại

Từ tổng hợp các báo cáo thực tiễn xét xử cập nhật giai đoạn 2025–2026, ông Phạm Quốc Sử chỉ ra một số nhóm sai sót điển hình thường gặp trong giải quyết án kinh doanh thương mại.

Trước hết là sai sót trong việc xác định quan hệ tranh chấp và tư cách đương sự, như nhầm lẫn giữa tranh chấp dân sự thông thường với tranh chấp kinh doanh thương mại, hoặc bỏ sót người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan, nhất là trong các vụ án tín dụng, tranh chấp nội bộ doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, còn tồn tại vi phạm về thủ tục tố tụng, bao gồm việc thụ lý sai thẩm quyền giữa Tòa án và Trọng tài thương mại khi đã có thỏa thuận trọng tài hợp lệ; giải quyết chưa đúng yêu cầu phản tố của bị đơn; hoặc sai sót trong thực hiện ủy thác tư pháp đối với các vụ án có yếu tố nước ngoài.

Một số vụ án cũng bộc lộ hạn chế trong thu thập và đánh giá chứng cứ, khi việc xem xét chứng cứ chưa toàn diện, thiếu đối chiếu với bản gốc, hoặc chưa đánh giá đầy đủ các yếu tố thực tế của giao dịch thương mại.

Ngoài ra, việc áp dụng pháp luật nội dung và tính toán số liệu trong một số bản án còn chưa chính xác, như nhầm lẫn quy định về lãi suất, mức phạt vi phạm hợp đồng, hoặc lập luận thiếu logic, chưa phù hợp với diễn biến thực tế của giao dịch.

Đáng chú ý, hình thức và nội dung bản án ở một số vụ việc còn chưa rõ ràng, sử dụng thuật ngữ pháp lý chưa chuẩn, gây khó khăn cho công tác thi hành án.

Theo ông Sử, việc rút kinh nghiệm từ các bản án bị hủy, sửa cho thấy nhu cầu cấp thiết phải nâng cao kỹ năng nghiên cứu hồ sơ, cập nhật kịp thời các án lệ và quy định pháp luật mới, nhằm hạn chế các sai sót mang tính hệ thống.

Nâng cao kỹ năng xét xử – yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh mới

Từ thực tiễn nêu trên, ông Phạm Quốc Sử đề xuất nhiều giải pháp nhằm nâng cao kỹ năng xét xử án kinh doanh thương mại. Theo đó, trong điều kiện hiện nay, thẩm phán không chỉ cần nắm vững pháp luật mà còn phải có kiến thức chuyên sâu về kinh tế, thương mại, tài chính, ngân hàng; đồng thời thành thạo kỹ năng công nghệ thông tin và có khả năng xử lý các tranh chấp phức tạp, đặc biệt là các vụ việc có yếu tố nước ngoài.

Cụ thể, cần chú trọng củng cố kiến thức chuyên môn, bao gồm việc hiểu biết sâu sắc các quy định của Bộ luật Dân sự, Bộ luật Tố tụng dân sự, Luật Thương mại và các luật chuyên ngành liên quan. Song song đó là việc nâng cao kỹ năng nghiệp vụ và tố tụng, từ thu thập, đánh giá chứng cứ, điều hành phiên tòa đến kỹ năng viết bản án bảo đảm rõ ràng, logic, thuyết phục và khả thi.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, việc phát triển kỹ năng mềm và khả năng thích ứng với điều kiện mới cũng được xem là yêu cầu tất yếu, bao gồm ứng dụng công nghệ thông tin trong xét xử, quản lý hồ sơ điện tử, cũng như kiến thức về tư pháp quốc tế và phối hợp ủy thác tư pháp.

“Nâng cao kỹ năng xét xử án kinh doanh thương mại là yêu cầu cấp thiết, nhằm đáp ứng thực tiễn ngày càng phức tạp, bảo đảm tính độc lập, khách quan và bản lĩnh chính trị của người tiến hành tố tụng, qua đó góp phần xây dựng nền tư pháp chuyên nghiệp, hiện đại và hiệu quả” - ông Phạm Quốc Sử khẳng định.