Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hà Hùng Cường: Tận tâm hoàn thành trách nhiệm
Tâm sự của người đứng đầu ngành Tư pháp khi Chính phủ, Quốc hội vẫn “nợ” người dân Dự án Luật Biểu tình.. Trong buổi họp Quốc hội ngày 30/3.
Bộ trưởng Hà Hùng Cường kết thúc tốt đẹp chuyến thăm Thái Lan, Campuchia
Bộ trưởng Hà Hùng Cường tiếp kiến Phó Thủ tướng Chính phủ Vương quốc Căm-pu-chia
BT Hà Hùng Cường làm việc với VP Tổng Công tố bên cạnh TATC Campuchia
Bộ trưởng Hà Hùng Cường bắt đầu thăm và làm việc tại Campuchia
Bộ trưởng Hà Hùng Cường làm việc tại Tòa án tối cao Thái Lan
Tin nên đọc
“Nút thắt” về thể chế đang dần được tháo gỡ.
Đại hội Đảng XI chỉ rõ thể chế là một trong những “nút thắt” cản trở sự phát triển của đất nước. Vì thế, một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu được Đảng, Quốc hội và Chính phủ xác định trong nhiệm kỳ 2011-2016 là xây dựng và hoàn thiện thể chế. Nay nhìn lại, Bộ trưởng đánh giá thế nào về công tác xây dựng thể chế trong nhiệm kỳ qua?
Nhà báo nói đúng, vì là “nút thắt” cản trở sự phát triển của đất nước nên xây dựng và hoàn thiện thể chế với trọng tâm là tiếp tục đổi mới thể chế kinh tế thị trường đồng bộ với đổi mới chính trị đã được Nghị quyết Đại hội Đảng XI xác định là một trong ba đột phá chiến lược và được đặt thành nhiệm vụ quan trọng hàng đầu trong Chương trình lập pháp của Quốc hội khóa XIII cũng như Chương trình hành động của Chính phủ nhiệm kỳ 2011-2016.
Với quyết tâm chính trị cao, trong suốt thời gian qua, Quốc hội, Chính phủ và cả hệ thống chính trị đã tập trung nhiều nỗ lực để thực hiện tốt nhiệm vụ lập hiến, lập pháp và đạt được kết quả nổi bật, hết sức quan trọng, góp phần tích cực vào công cuộc xây dựng, bảo vệ, phát triển đất nước, hội nhập quốc tế như Báo cáo công tác nhiệm kỳ khóa XIII của Quốc hội và Chính phủ đã khẳng định.
Dấu ấn sâu đậm nhất của nhiệm kỳ Quốc hội khóa XIII là việc thông qua Hiến pháp năm 2013 - Hiến pháp của thời kỳ đổi mới toàn diện đất nước, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế.
Một số giá trị cốt lõi đúc kết từ gần 70 năm xây dựng, bảo vệ đất nước và gần 30 năm thực hiện đường lối đổi mới được kế thừa, bổ sung, làm sâu sắc hơn và khẳng định tại Hiến pháp năm 2013 như nguyên tắc tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân, nguyên tắc ghi nhận, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người, quyền công dân; nguyên tắc tổ chức thực hiện quyền lực của Nhà nước pháp quyền, nguyên tắc tuân thủ tính tối thượng của Hiến pháp…
Chỉ trong gần hai năm rưỡi qua, Quốc hội đã thông qua hơn 70 luật, pháp lệnh triển khai thi hành Hiến pháp, trong đó có những luật, bộ luật lớn làm nên ba trụ cột chính của hệ thống pháp luật là thể chế kinh tế thị trường, thể chế Nhà nước pháp quyền và đặc biệt là một số thể chế về các quyền con người lần đầu tiên được ban hành.
Chính tinh thần và các giá trị cốt lõi của Hiến pháp được cụ thể hóa trong các luật, bộ luật này sẽ góp phần tháo gỡ một bước quan trọng “nút thắt” thể chế đối với phát triển kinh tế - xã hội trong những năm tới.
Nhưng thưa Bộ trưởng, phải chăng “nút thắt” thể chế vẫn còn nên tại Đại hội Đảng XII vừa qua, yêu cầu về đổi mới đồng bộ giữa kinh tế và chính trị vẫn tiếp tục được đặt ra? Theo Bộ trưởng, phải làm gì tiếp trong nhiệm kỳ tới để chúng ta có thể cởi “nút thắt” đó một cách hiệu quả hơn, góp phần thúc đẩy đất nước phát triển và hội nhập?
Đúng vậy, số lượng 100 luật, 10 pháp lệnh được Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa XIII ban hành đã làm nên kỳ tích về khối lượng luật, pháp lệnh lớn nhất được thông qua trong một nhiệm kỳ so với 12 khóa trước của Quốc hội, phản ánh bước tiến quan trọng trong công tác lập pháp của Quốc hội.
Bên cạnh đó cũng phải thẳng thắn nhìn nhận về những bất cập, tồn tại của hệ thống pháp luật nói chung, chất lượng của những văn bản mới được thông qua nói riêng.
Có những đạo luật lớn, rất quan trọng như Bộ luật Hình sự, Chính phủ đã đề nghị cho lùi một kỳ họp, đến kỳ họp cuối cùng này mới thông qua để có thời gian chỉnh lý kỹ về kỹ thuật, nhưng vẫn được thông qua thì cũng khó mà nói rằng chất lượng đã hoàn hảo.
Tôi cũng không nhắc lại những gì đã được đề cập đến trong Báo cáo tổng kết và đã được nhiều vị đại biểu Quốc hội phát biểu tại Hội trường, chỉ xin trao đổi ngắn gọn về câu hỏi của phóng viên liên quan đến “nút thắt” thể chế cần tiếp tục tháo gỡ, trong đó có vấn đề đổi mới đồng bộ giữa kinh tế với chính trị.
Vâng, “nút thắt” đó vẫn còn, tôi xin nêu một số nội dung quan trọng có tính phổ quát của tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền đã được nghiên cứu kỹ trong quá trình chuẩn bị sửa đổi Hiến pháp, đã được đưa vào dự thảo Hiến pháp lấy ý kiến nhân dân, nhưng rồi không được quy định hay sửa đổi trong bản Hiến pháp được thông qua.
Đó là thiết chế bảo vệ Hiến pháp chưa được ghi nhận trong khi Hiến pháp năm 2013 lần đầu tiên trong lịch sử lập hiến nước ta lại quy định “việc toàn dân phải bảo vệ Hiến pháp”; đó là tổ chức hệ thống tòa án theo thẩm quyền chứ không theo đơn vị hành chính và việc thành lập Hội đồng Tư pháp Quốc gia độc lập với Tòa án Tối cao để chịu trách nhiệm về các vấn đề tổ chức, nhân sự và tài chính của hệ thống tòa án, đảm bảo nguyên tắc độc lập của tòa án đã được ghi nhận trong tất cả các bản Hiến pháp của nước ta, đảm bảo sự không lệ thuộc lẫn nhau giữa các tòa án và giữa tòa án với các cấp chính quyền địa phương.
Hoặc như Hiến pháp đã mở ra nguyên tắc tổ chức các cấp chính quyền địa phương phù hợp với đặc điểm nông thôn, đô thị, hải đảo, đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt và giao cho luật quy định cụ thể.
Tuy nhiên, Luật Tổ chức chính quyền địa phương và một số luật liên quan lại chưa làm được điều đó, dẫn đến chưa khắc phục, tháo gỡ được một trong những “nút thắt” thể chế lớn, đó là mô hình tổ chức chính quyền, và từ đó là cách thức điều hành, quản lý của chính quyền địa phương chưa thực sự phù hợp với những đòi hỏi đặc thù của mô hình phát triển kinh tế - xã hội ở từng địa bàn nông thôn, hải đảo, miền núi hay đô thị, nhất là những đô thị đặc biệt như Hà Nội, TP HCM…
Những điều này đã và sẽ còn là sự vênh giữa đổi mới chính trị và kinh tế, là rào cản thể chế đối với sự phát triển kinh tế - xã hội ở các địa phương nói riêng, sự phát triển kinh tế - xã hội của cả nước nói chung. Làm gì và làm như thế nào để tháo gỡ “nút thắt” thể chế một cách hiệu quả hơn là câu hỏi rất lớn và khó, là thách thức dài lâu đối với công tác lập pháp của chúng ta, và có lẽ không chỉ của Quốc hội, Chính phủ nhiệm kỳ khóa tới.
Câu trả lời, theo tôi, phải ở cả 3 tầng có liên quan chặt chẽ với nhau - trước tiên là tư duy lập pháp, tư duy làm chính sách pháp luật dựa trên bằng chứng thực tiễn, mang tính hệ thống, nhất quán dựa trên nền tảng là các nguyên tắc hiến định; sau đó là đến việc tuân thủ nghiêm quy trình và kỹ thuật lập pháp đã được đổi mới khá căn bản theo hướng dân chủ hơn, minh bạch hơn, kiểm soát chặt chẽ giữa các công đoạn và trách nhiệm giải trình nghiêm ngặt hơn từ phía các cơ quan nhà nước; cuối cùng là việc tổ chức thi hành và bảo đảm các điều kiện thi hành hiệu quả các luật đã được thông qua, lắng nghe và kiểm chứng tác động của các chính sách pháp luật đến phát triển kinh tế - xã hội và việc thực hiện quyền, lợi ích của người dân, doanh nghiệp.
Có điều gì Bộ trưởng còn cảm thấy băn khoăn, luyến tiếc trong việc xây dựng thể chế nhiệm kỳ qua?
Quá trình xây dựng các luật, pháp lệnh triển khai Hiến pháp năm 2013 là một quá trình không hề dễ dàng, suôn sẻ, nó thực sự là một cuộc đấu tranh đầy trăn trở, dai dẳng giữa cái cũ và cái mới cả trong tư duy lẫn trong kỹ năng lập pháp ở ngay trong mỗi Ban soạn thảo, Hội đồng Tư vấn hoặc ở mỗi giai đoạn thẩm định, thẩm tra, thảo luận cho ý kiến, chỉnh lý tiếp thu, giải trình, thậm chí đến cả phiên họp thông qua luật mà mục đích chỉ là để hiểu cho đúng, cho thống nhất và thể hiện đầy đủ, nhất quán, đồng bộ các nguyên tắc, các quy định và tinh thần của Hiến pháp trong các dự án luật, pháp lệnh được thông qua.
Có những việc chủ trương đã rõ, đã có nghị quyết của Trung ương hay Bộ Chính trị, Hiến pháp cũng đã đặt các nguyên tắc nền tảng, từ việc đại sự như tôi đã nói ở trên về xây dựng cơ chế bảo vệ Hiến pháp, quản lý tòa án địa phương về mặt tổ chức, ngân sách đến những câu chuyện tưởng như nhỏ nhưng vô cùng quan trọng đối với người dân và đất nước.
Chẳng hạn, chúng ta đã rất kỳ vọng vào thiết chế Hội đồng Bầu cử Quốc gia khi lần đầu tiên được quy định tại Hiến pháp năm 2013, thế nhưng các quy định cụ thể về thiết chế này trong Luật Bầu cử thì lại không có gì mới so với trước đây.
Hay như khi Dự án Luật Đăng ký tài sản được trình lên thì Quốc hội không thông qua vì đụng chạm đến chức năng, quyền hạn của nhiều ngành. Vì vậy, đây vẫn là món “nợ” của tôi với nhân dân…
Hy vọng Luật Biểu tình sớm được thông qua.
Vâng, Bộ trưởng vừa nhắc đến nợ thể chế, xin Bộ trưởng cho biết ý kiến cá nhân về việc Chính phủ, Quốc hội khóa XIII vẫn “nợ” người dân Dự án Luật Biểu tình mặc dù Hiến pháp năm 2013 đề cao quyền con người, quyền cơ bản của công dân, trong đó có quyền biểu tình.
Đúng vậy, quyền biểu tình không những là một trong các quyền hiến định của công dân từ nhiều năm nay nhưng chưa được cụ thể hóa bằng luật.
Mặt khác, đây cũng là một thực tiễn xảy ra ngày một nhiều trong đời sống xã hội cần được điều chỉnh bằng luật.
Dự án Luật Biểu tình đã được đưa vào Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2015 của Quốc hội khóa XIII và dự kiến Quốc hội sẽ cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 11.
Chính phủ đã phân công và chỉ đạo sát sao cơ quan chủ trì soạn thảo tổng kết thực tiễn thi hành các văn bản dưới luật hiện hành liên quan đến quyền biểu tình, sưu tầm, biên dịch, nghiên cứu pháp luật về biểu tình của một số nước, tổ chức khảo sát tại một số địa phương trọng điểm, xây dựng Dự thảo Luật, lấy ý kiến các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.
Qua thảo luận tại phiên họp, Chính phủ nhận thấy đây là luật mới, phức tạp, còn có nhiều ý kiến khác nhau, nhất là khác nhau trong nhận thức về quyền biểu tình và giới hạn thực hiện quyền biểu tình theo đúng nguyên tắc hạn chế quyền con người, quyền công dân đã được quy định tại khoản 2 Điều 14 Hiến pháp năm 2013.
Dự án Luật, một mặt phải ghi nhận quyền và xác định các biện pháp cụ thể, khả thi để người dân thực hiện quyền biểu tình trong khuôn khổ pháp luật, phù hợp với thể chế chính trị, điều kiện kinh tế - xã hội, hội nhập quốc tế và chủ trương mở rộng dân chủ ở nước ta hiện nay; mặt khác phải bảo đảm quyền biểu tình được thực hiện trên cơ sở tôn trọng trật tự công, phòng ngừa, ngăn chặn việc lợi dụng quyền biểu tình để vi phạm pháp luật, xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quốc gia, dân tộc và quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
So với những yêu cầu trên, Chính phủ nhận thấy Dự án Luật cần phải được chỉnh lý thêm. Do vậy, Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Công an tiếp tục hoàn thiện thêm Dự án Luật Biểu tình.
Đây cũng là cơ hội để các cơ quan có thẩm quyền tiếp tục nghiên cứu, nâng cao chất lượng của Dự án Luật.
Hy vọng trong thời gian tới, với sự nỗ lực của cơ quan chủ trì soạn thảo, sự tham gia tích cực của người dân, Dự án Luật sẽ nhận được sự đồng thuận cao hơn và sẽ được trình Quốc hội cho ý kiến.
Xin trân trọng cảm ơn Bộ trưởng!
