Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo giải trình nguyên nhân của tình trạng thừa, thiếu giáo viên

Bộ trưởng Bộ GD&ĐT giải trình nhiều nội dung được các Đại biểu yêu cầu cần làm rõ tại Phiên giải trình của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo về tình hình thực hiện chính sách, pháp luật trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo diễn ra vào ngày 20/9 tại Nhà Quốc hội.

Phiên giải trình có Ủy viên Trung ương Đảng Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh dự và phát biểu chỉ đạo Phiên giải trình.

Tại phiên giải trình, Đại biểu Phan Thị Thùy Linh, Ủy viên là đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội quan tâm tới bài toán thừa, thiếu giáo viên cục bộ.

Nhận định Luật Nhà giáo, có hiệu lực từ đầu năm 2026, đã trao cho ngành giáo dục rất nhiều công cụ quan trọng như điều động, luân chuyển, biệt phái giáo viên để xử lý dứt điểm tình trạng này.

Đại biểu Phan Thị Thùy Linh đề nghị Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết từ khi Luật Nhà giáo đi vào cuộc sống, Bộ đã vận dụng các công cụ này ra sao; đã điều động, luân chuyển được khoảng bao nhiêu trường hợp trên thực tế? Nếu như triển khai còn chậm thì nút thắt lớn nhất nằm ở đâu, dự kiến khi nào sẽ tháo gỡ được?

Một nghịch lý đang tồn tại ở rất nhiều địa phương, đó là ở các đô thị lớn, khu công nghiệp, số lượng học sinh tăng rất nhanh và thiếu giáo viên trầm trọng; còn ở các vùng nông thôn, số lượng học sinh giảm, có tình trạng dôi dư và thiếu giáo viên ngay trong cùng một tỉnh.

Đại biểu Phan Thị Thùy Linh đề nghị Bộ trưởng chia sẻ những định hướng, giải pháp căn cơ để điều tiết đội ngũ giáo viên theo đúng dòng dịch chuyển của dân cư, làm rõ việc phân bổ biên chế hiện nay đã bám sát dự báo biến động về dân số hay chưa. 

Đại biểu Nguyễn Thị Thùy Trang, Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên cũng quan tâm tới việc tổ chức, quản lý và sử dụng đội ngũ giáo viên trong bối cảnh hiện nay. 

“Về định mức biên chế và tình trạng thiếu giáo viên, hiện nay, cả nước có 40.000 chỉ tiêu biên chế đã được giao nhưng chưa tuyển dụng được do nhiều nguyên nhân".

"Vậy nguyên nhân lớn nhất hiện nay là gì? Một điều nữa là dù đã có chỉ tiêu biên chế nhưng nhiều nơi vẫn thiếu giáo viên. Theo tôi, câu chuyện không chỉ là thiếu biên chế mà còn là chỉ tiêu được giao có thực sự sát với nhu cầu giáo dục trên từng địa bàn, từng trường, từng cấp học hay không?", Nguyễn Thị Thùy Trang đặt câu hỏi.

"Nếu định mức chưa sát thực tế, nơi thiếu vẫn có thể tiếp tục thiếu và khả năng điều tiết, hỗ trợ sẽ gặp khó khăn”, đại biểu Nguyễn Thị Thùy Trang đặt vấn đề. 

Giải trình các nội dung các Đại biểu đặt ra, theo Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn, nguyên nhân của tình trạng thừa, thiếu giáo viên thời gian qua xuất phát từ áp lực giảm biên chế trong toàn hệ thống, khiến một số địa phương chưa mạnh dạn tuyển dụng, mặc dù còn khoảng 46.000 biên chế giáo viên chưa tuyển dụng.

Trong khi một số địa phương đã tuyển dụng từ 2.000 đến 3.000 giáo viên, vẫn còn những nơi chưa kịp thời triển khai. Bên cạnh đó, sự biến động dân cư cùng việc chậm điều chuyển, luân chuyển giáo viên giữa các địa bàn, các cấp học và môn học cũng gây ra tình trạng thừa, thiếu cục bộ.

Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhận định, Nghị quyết 248 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội để thực hiện đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, trong đó giao quyền tuyển dụng, luân chuyển, điều động giáo viên cho Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo là giải pháp quan trọng để giải quyết vấn đề này. Một số địa phương đã tiến hành tuyển dụng tập trung, mang lại nhiều ưu điểm. 

Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chủ động tính toán, xây dựng định mức biên chế mới đối với đội ngũ giáo viên và dự kiến ban hành trong tháng 9 hoặc đầu tháng 10; có tính đến các yếu tố đặc thù như mô hình dạy học hai buổi/ngày, đặc điểm địa bàn vùng miền, các cấp học, môn học, cũng như quy mô học sinh và sĩ số trung bình trên mỗi lớp. 

Giải trình về vấn đề phân bổ biên chế giáo viên bám sát dự báo biến động về dân cư, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho biết, cơ sở dữ liệu ngành Giáo dục và Đào tạo hiện đã hoàn thiện và kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, giúp các địa phương hoàn toàn nắm đủ dữ liệu để dự báo nhu cầu một cách dễ dàng.

Vấn đề quan trọng hiện nay là các địa phương cần mạnh mẽ và quyết tâm hơn nữa trong việc điều động, điều chỉnh giáo viên giữa các địa bàn. Chia sẻ tình hình thực tế, Bộ trưởng cho biết, khảo sát tại Hà Nội cho thấy, có những phường nằm gần nhau nhưng có sự chênh lệch lớn về số lượng học sinh tại mỗi lớp.

“Bên cạnh việc kiến nghị bổ sung thêm chỉ tiêu biên chế, trách nhiệm của các địa phương là phải chủ động điều chuyển giáo viên, nhằm sắp xếp hài hòa giữa các địa bàn. Đây chính là giải pháp căn cơ”, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh. 

Thông tin thêm về vấn đề biên chế và giải pháp khắc phục tình trạng thừa, thiếu giáo viên, Thứ trưởng Bộ Nội vụ Vũ Chiến Thắng cho biết, biên chế giáo viên là một trong những lĩnh vực được Đảng, Chính phủ rất quan tâm. Riêng giai đoạn 2022–2026, Trung ương đã thông qua bổ sung cho Bộ Giáo dục và Đào tạo 65.980 biên chế viên chức giáo dục. 

Nhận định hiện trạng thừa, thiếu giáo viên hiện nay là vấn đề mang tính cục bộ, Thứ trưởng Vũ Chiến Thắng cho biết, thời gian qua, thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Nội vụ đã phối hợp cùng các bộ, ngành, địa phương để giải “bài toán” này. Các biện pháp đã triển khai bao gồm phối hợp sắp xếp lại tổ chức bộ máy, tinh giản biên chế, cơ cấu lại, điều động, luân chuyển, sắp xếp lại cán bộ giáo dục. 

Công tác tinh giản biên chế trong giáo dục đã đạt được nhiều kết quả rất tích cực, song cũng đặt ra không ít khó khăn, thách thức. Mặt tích cực là đưa ra khỏi bộ máy những nhân sự không đạt năng lực, không hoàn thành nhiệm vụ để nâng cao chất lượng đội ngũ và phương pháp giảng dạy.

Đồng thời, giúp giảm chi phí thường xuyên để dành nguồn lực đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị dạy học và thúc đẩy các nhà trường tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin.

Tuy nhiên, tác động không mong muốn là một số nơi thực hiện tinh giản biên chế một cách cơ học để bảo đảm chỉ tiêu, dẫn đến tình trạng thiếu giáo viên ở các cấp học, gây mất cân bằng trong đội ngũ giáo viên theo địa bàn và theo môn học, cơ sở giáo dục. 

Để giải quyết vấn đề này, Bộ Nội vụ đang tích cực phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo thực hiện nhiều giải pháp, trong đó có rà soát cán bộ, xây dựng chiến lược đào tạo; sắp xếp giảm nhân sự khối hành chính, khối quản lý trung gian, gián tiếp; cơ cấu lại đội ngũ, tập trung cho giáo viên đứng lớp. 

Đồng thời, sẽ hướng dẫn các cơ sở giáo dục ký hợp đồng đối với các vị trí việc làm không cần bố trí giáo viên cơ hữu như tin học, nghệ thuật, năng khiếu, ngoại ngữ; thường xuyên đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ, năng lực và đáp ứng công nghệ thông tin cho đội ngũ cán bộ, giáo viên; cải thiện chế độ tiền lương, đãi ngộ xứng đáng cho đội ngũ nhà giáo; có chính sách thu hút sinh viên giỏi vào ngành sư phạm.