Bộ Tài chính dự thảo Thông tư hướng dẫn kế toán đối với các tổ chức tham gia thị trường tài sản mã hóa

Đây là bước đi quan trọng nhằm cụ thể hóa khung pháp lý cho giai đoạn thí điểm thị trường tài sản mã hóa theo Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP của Chính phủ, đồng thời giải quyết khoảng trống pháp lý trong lĩnh vực kế toán đối với một loại hình tài sản mới, phức tạp và đang phát triển nhanh.

Theo dự thảo, Thông tư dự kiến có hiệu lực từ năm tài chính 2026, áp dụng cho các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa, tổ chức phát hành và nhà đầu tư là tổ chức trong nước.

Trọng tâm của văn bản là xác định rõ bản chất kế toán của tài sản mã hóa để từ đó áp dụng các nguyên tắc ghi nhận, hạch toán và trình bày báo cáo tài chính phù hợp với hệ thống chuẩn mực kế toán hiện hành.

Bộ Tài chính dự thảo Thông tư hướng dẫn kế toán đối với các tổ chức tham gia thị trường tài sản mã hóa.

Cụ thể hóa Nghị quyết 05, làm rõ bản chất tài sản mã hóa.

Dự thảo Thông tư được xây dựng trên nền tảng pháp lý gồm Luật Công nghiệp công nghệ số năm 2025, Luật Kế toán đã được sửa đổi, bổ sung, cùng với Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP - văn bản giao Bộ Tài chính chủ trì hướng dẫn và xử lý các vấn đề phát sinh trong quá trình thí điểm thị trường tài sản mã hóa. Việc soạn thảo được giao cho Cục Quản lý, giám sát kế toán, kiểm toán và thực hiện theo trình tự, thủ tục rút gọn nhằm đáp ứng yêu cầu cấp bách từ thực tiễn.

Dự thảo khẳng định tài sản mã hóa không phải là tiền, không phải chứng khoán và cũng không phải là tài sản tài chính theo cách phân loại truyền thống.

Theo Nghị quyết 05, tài sản mã hóa được xác định là tài sản số có tài sản cơ sở là tài sản thực, được kiểm soát thông qua khóa riêng tư, có giá trị thị trường và chỉ được lưu ký, giao dịch trên các sàn được cấp phép. Với cách tiếp cận này, tài sản mã hóa được xếp vào nhóm tài sản đầu tư phi tài chính, làm cơ sở cho việc lựa chọn khung kế toán phù hợp.

Bộ Tài chính cho rằng việc ban hành Thông tư là cần thiết trong bối cảnh hệ thống Chuẩn mực kế toán Việt Nam hiện chưa có hướng dẫn cụ thể đối với tài sản mã hóa.

Thực tiễn thí điểm thị trường đặt ra yêu cầu phải có cách hiểu thống nhất về hạch toán, trình bày và công bố thông tin, nhằm bảo đảm tính minh bạch của báo cáo tài chính và hạn chế rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp.

Dự thảo lựa chọn cách tiếp cận thận trọng, dựa chủ yếu trên Chuẩn mực kế toán Việt Nam và Chế độ kế toán doanh nghiệp hiện hành theo Thông tư 99/2025/TT-BTC, đồng thời tham chiếu có chọn lọc các chuẩn mực quốc tế như IFRS.

Theo đó, việc phân loại kế toán tài sản mã hóa không cứng nhắc mà phụ thuộc vào mục đích nắm giữ và bản chất giao dịch, có thể được ghi nhận là hàng tồn kho, tài sản vô hình hoặc nợ phải trả trong từng trường hợp cụ thể.

Tại Dự thảo Thông tư của Bộ Tài chính đã hướng dẫn cho ba nhóm đối tượng chính tham gia thị trường tài sản mã hóa trong giai đoạn thí điểm. Với các tổ chức cung cấp dịch vụ như tổ chức thị trường giao dịch, tự doanh, lưu ký hay nền tảng phát hành, doanh nghiệp áp dụng Chế độ kế toán doanh nghiệp và được phép chủ động thiết kế hệ thống chứng từ, sổ sách phù hợp với đặc thù hoạt động.

Một yêu cầu quan trọng là phải quản lý, hạch toán tách biệt hoàn toàn tài sản mã hóa và tiền của khách hàng với tài sản của chính doanh nghiệp, đồng thời mở sổ chi tiết theo dõi riêng cho từng khách hàng.

Đối với hoạt động tự doanh tài sản mã hóa, dự thảo quy định nguyên tắc hạch toán tương tự như kinh doanh chứng khoán, bao gồm cả việc trích lập dự phòng rủi ro.

Doanh thu từ các dịch vụ lưu ký, quản lý, chuyển giao tài sản được ghi nhận vào doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ theo quy định hiện hành.

Với tổ chức phát hành tài sản mã hóa, dự thảo xác định nguyên tắc hạch toán dựa trên bản chất giao dịch. Việc thu tiền từ phát hành tài sản mã hóa được ghi nhận tương tự như hoạt động vay vốn, thay vì coi là vốn chủ sở hữu hay doanh thu ngay tại thời điểm phát hành.

Đối với nhà đầu tư là tổ chức trong nước, dự thảo hướng dẫn hạch toán theo nguyên tắc tương tự đầu tư tài chính.

Việc phân loại tài khoản và phương pháp ghi nhận phụ thuộc vào mục đích đầu tư và thời gian nắm giữ, trong khi chưa mở rộng hướng dẫn đối với nhà đầu tư cá nhân hoặc tổ chức nước ngoài trong khuôn khổ kế toán này.

Bộ Tài chính áp dụng trình tự, thủ tục rút gọn khi xây dựng Thông tư. Dự thảo tập trung vào nguyên tắc kế toán cốt lõi, không đặt ra thêm thủ tục hành chính mới và không làm phát sinh nghĩa vụ bổ sung về nhân sự hay tài chính đối với cơ quan quản lý.

Thông tư cũng không quy định riêng về chế độ kiểm toán. Các tổ chức tham gia thị trường tài sản mã hóa sẽ tiếp tục tuân thủ Luật Kiểm toán độc lập hiện hành, thực hiện kiểm toán nếu thuộc đối tượng bắt buộc theo quy định pháp luật.

Theo kế hoạch, Thông tư sẽ được áp dụng từ năm tài chính 2026 và có hiệu lực trong suốt giai đoạn thí điểm thị trường tài sản mã hóa theo Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP.

Đây được xem là bước đi nền tảng, góp phần hình thành khung kế toán thống nhất, minh bạch cho một thị trường mới, đồng thời tạo tiền đề cho việc hoàn thiện thể chế trong giai đoạn tiếp theo.