Bộ Tài chính đề xuất quy định mới về thay đổi người đại diện theo pháp luật khi phục hồi, phá sản

Ngày 11/12/2025, Quốc hội ban hành Luật Phục hồi, phá sản số 142/2025/QH15, có hiệu lực từ 1/3/2026, riêng khoản 3 Điều 38 có hiệu lực từ 1/7/2026. Tại luật này, Chính phủ được giao quy định chi tiết một số nội dung quan trọng, gồm thay đổi người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp có vốn nhà nước sau khi Tòa án thụ lý đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phục hồi (khoản 2 Điều 30); cơ quan, tổ chức có thẩm quyền tạm dừng xử lý tài sản bảo đảm (khoản 3 Điều 40); và hoạt động, giám sát hoạt động của doanh nghiệp, hợp tác xã sau khi có quyết định mở thủ tục phá sản (khoản 5 Điều 42).

Theo Bộ Tài chính, dự thảo Nghị định gồm 5 điều và 1 phụ lục, tập trung quy định chi tiết khoản 2 Điều 30 và Điều 42 Luật Phục hồi, phá sản. Trọng tâm là cơ chế thay đổi người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp có vốn nhà nước và thủ tục đăng ký thay đổi người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp, hợp tác xã sau khi có quyết định mở thủ tục phá sản.

Đối với doanh nghiệp có vốn nhà nước, dự thảo làm rõ vai trò của cơ quan đại diện chủ sở hữu phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp khi Thẩm phán xem xét lựa chọn người khác làm người đại diện theo pháp luật. Khi nhận được văn bản đề nghị cho ý kiến, cơ quan đại diện chủ sở hữu phải phản hồi bằng văn bản trong thời hạn nêu tại văn bản hoặc trong 10 ngày kể từ ngày nhận được văn bản nếu không quy định thời hạn cụ thể. Việc cho ý kiến căn cứ pháp luật về quản lý người giữ chức danh, chức vụ, người đại diện phần vốn nhà nước và điều lệ doanh nghiệp.

Trường hợp không thống nhất với đề xuất của Thẩm phán về thay đổi người đại diện theo pháp luật, cơ quan đại diện chủ sở hữu phải nêu rõ lý do. Với doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ, cơ quan này đề nghị lựa chọn người đại diện trong nhóm đại diện chủ sở hữu trực tiếp tại doanh nghiệp hoặc đề xuất người khác đáp ứng tiêu chuẩn theo Luật Doanh nghiệp và quy định về quản lý vốn nhà nước.

Với doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ dưới 100% vốn điều lệ và người đại diện theo pháp luật hiện tại là người đại diện phần vốn nhà nước, cơ quan đại diện chủ sở hữu đề xuất lựa chọn người khác đáp ứng tiêu chuẩn theo pháp luật về quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp. Trường hợp người đại diện theo pháp luật hiện tại không phải là người đại diện phần vốn nhà nước, cơ quan đại diện chủ sở hữu căn cứ tình hình thực tế để xem xét, có ý kiến gửi Thẩm phán.

Dự thảo cũng quy định rõ trường hợp Thẩm phán quyết định thay đổi người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp có vốn nhà nước mà chưa có văn bản đề nghị cơ quan đại diện chủ sở hữu cho ý kiến. Trong 10 ngày kể từ ngày nhận được quyết định, cơ quan đại diện chủ sở hữu có thể có văn bản phản hồi nếu không thống nhất, nêu rõ lý do và thực hiện theo quy định tương ứng.

Trong quá trình giám sát doanh nghiệp có vốn nhà nước sau khi Tòa án thụ lý thủ tục phục hồi, nếu người đại diện theo pháp luật không có khả năng điều hành doanh nghiệp hoặc doanh nghiệp có dấu hiệu vi phạm Điều 31 Luật Phục hồi, phá sản, cơ quan đại diện chủ sở hữu có thể đề nghị Thẩm phán xem xét quyết định thay đổi.

Liên quan thủ tục đăng ký thay đổi người đại diện theo pháp luật theo khoản 1 Điều 42 Luật Phục hồi, phá sản, dự thảo quy định quản tài viên hoặc người được Tòa án chỉ định phải gửi văn bản đề nghị đăng ký thay đổi đến Cơ quan đăng ký kinh doanh trong 15 ngày đối với doanh nghiệp và 10 ngày đối với hợp tác xã kể từ ngày Thẩm phán ra quyết định. Hồ sơ kèm theo bản sao quyết định của Thẩm phán.

Trong thời hạn 3 ngày làm việc kể từ khi nhận hồ sơ, Cơ quan đăng ký kinh doanh có trách nhiệm xem xét và cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp hoặc Giấy chứng nhận đăng ký hợp tác xã mới theo nội dung quyết định của Thẩm phán. Nếu hồ sơ chưa hợp lệ, phải thông báo sửa đổi, bổ sung; nếu từ chối cấp phải nêu rõ lý do bằng văn bản.

Với doanh nghiệp thành lập và hoạt động theo luật chuyên ngành khác Luật Doanh nghiệp, việc đăng ký thay đổi người đại diện theo pháp luật thực hiện theo luật đó.

Việc cụ thể hóa quy định về thay đổi người đại diện theo pháp luật trong giai đoạn phục hồi, phá sản được kỳ vọng tạo cơ sở pháp lý rõ ràng khi Luật Phục hồi, phá sản 2025 chính thức có hiệu lực từ tháng 3/2026.