Bộ Công Thương đề xuất xây dựng Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh

Theo đó, việc xây dựng, ban hành Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh xuất phát từ những lý do chủ yếu sau:

Thứ nhất, về phạm vi điều chỉnh và tính chất chuyên ngành: Luật Thương mại năm 2005 là đạo luật khung, quy định chung về hoạt động thương mại, trong đó chỉ dành một số điều khoản cho mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa.
Các quy định này mang tính nguyên tắc, chưa bao quát đầy đủ đặc thù của giao dịch hàng hóa phái sinh vốn là lĩnh vực có tính chất phức tạp, chuyên sâu, gắn với cơ chế ký quỹ, bù trừ, thanh toán và quản lý rủi ro hệ thống. Việc chỉ sửa đổi, bổ sung trong khuôn khổ Luật Thương mại sẽ khó có thể tạo ra khung pháp lý toàn diện, chi tiết và chuyên biệt, dễ dẫn tới tình trạng chắp vá, thiếu đồng bộ.

Thứ hai, về sự phát triển của thị trường và yêu cầu hội nhập: Giao dịch hàng hóa phái sinh đã và đang phát triển nhanh chóng, trở thành công cụ quản trị rủi ro quan trọng cho doanh nghiệp, nhà đầu tư và nền kinh tế. Nhiều quốc gia đã ban hành luật chuyên biệt điều chỉnh thị trường phái sinh nhằm bảo đảm an toàn, minh bạch, tăng cường quản lý rủi ro và tạo cơ sở pháp lý cho liên thông quốc tế. Nếu tiếp tục duy trì quy định trong khuôn khổ Luật Thương mại 2005, Việt Nam sẽ thiếu hành lang pháp lý tương thích với chuẩn mực quốc tế, hạn chế khả năng kết nối và thu hút nhà đầu tư nước ngoài.

Thứ ba, về mối quan hệ với các luật chuyên ngành khác: Luật Chứng khoán năm 2019, Luật Các tổ chức tín dụng, Luật Phòng chống rửa tiền và các văn bản liên quan đều đã được sửa đổi, bổ sung theo hướng hiện đại, quy định cụ thể về sản phẩm phái sinh tài chính, tổ chức bù trừ, giám sát giao dịch và bảo vệ nhà đầu tư.

Trong khi đó, các quy định hiện hành của Luật Thương mại 2005 về giao dịch hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa không còn phù hợp, tạo ra khoảng trống pháp lý và nguy cơ chồng chéo trong quản lý nhà nước. Việc ban hành Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh riêng sẽ giúp phân định rõ ràng phạm vi điều chỉnh, cơ quan quản lý và cơ chế phối hợp liên ngành, bảo đảm đồng bộ, thống nhất trong hệ thống pháp luật.

Thứ tư, về yêu cầu quản lý nhà nước: Hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh tiềm ẩn rủi ro hệ thống, có thể tác động đến thị trường tài chính - tiền tệ, ảnh hưởng đến an ninh kinh tế quốc gia nếu không có cơ chế quản lý chặt chẽ, kịp thời. Một đạo luật riêng sẽ cho phép thiết kế đầy đủ các công cụ quản lý, giám sát, chế tài xử lý vi phạm, cơ chế giải quyết tranh chấp và quy định về trách nhiệm của các chủ thể tham gia thị trường. Nếu chỉ sửa đổi trong khuôn khổ Luật Thương mại, những cơ chế đặc thù này khó được xây dựng đầy đủ, dẫn đến hiệu quả quản lý không cao.

Thứ năm, hệ thống pháp luật hiện hành chưa có quy định và môi trường pháp lý cho hoạt động giao dịch phái sinh hàng hóa là tín chỉ các-bon; sản phẩm văn hóa, nghệ thuật; kim loại quý hiếm, sản phẩm tài chính xanh và các giao dịch mới khác.

Theo dự thảo, hàng hóa phái sinh là công cụ tài chính có giá trị phụ thuộc vào giá trị của hàng hóa cơ sở, được giao dịch dưới các hình thức hợp đồng phái sinh như hợp đồng tương lai, hợp đồng quyền chọn, hợp đồng hoán đổi, hợp đồng chênh lệch (CFD) và các sản phẩm phái sinh khác theo quy định của pháp luật.

Chính sách phát triển

Theo dự thảo Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, Nhà nước có chính sách phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh đa dạng, hiện đại, minh bạch, an toàn, hội nhập quốc tế, phục vụ nhu cầu phòng ngừa rủi ro và đầu tư của các tổ chức, cá nhân.

Nhà nước khuyến khích phát triển các sản phẩm hàng hóa phái sinh đáp ứng nhu cầu thực tế của nền kinh tế, đặc biệt là các sản phẩm nông nghiệp xuất khẩu chủ lực của Việt Nam.

Nhà nước tạo điều kiện thuận lợi cho Sở giao dịch hàng hóa liên thông với các sở giao dịch quốc tế, thu hút nhà đầu tư trong và ngoài nước tham gia thị trường.

Nhà nước đầu tư phát triển hạ tầng công nghệ thông tin, nâng cao năng lực giám sát và quản lý rủi ro hệ thống đối với thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh.

Nhà nước có chính sách đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh.